Çin səhranı dayandırmaq üçün kütləvi ağaclar əkdi, amma ciddi problemlə qarşılaşdı

DÜNYA

274

15.03.2026, 22:40

Çin Qobi səhrasının yayılmasının qarşısını almaq üçün onilliklər boyu kütləvi şəkildə ağaclar əkib, lakin bu addım nəticədə başqa ciddi problem yaradıb: torpaqdan və yeraltı su qatlarından su itməsi artıb.

Oxu24.com xəbər verir ki, “Ecoticias” nəşrinin yazdığına görə, tez-tez Çinin Böyük Yaşıl Divarı adlandırılan “Three-North Shelter Forest Program” layihəsi toz fırtınalarının qarşısını almaq və kənd təsərrüfatı torpaqlarını qorumaq məqsədilə hazırlanıb.

1970-ci illərin sonlarından etibarən Çində yüz min kvadrat mildən çox yeni meşə sahəsi yaradılıb. Nəticədə ölkədə meşə örtüyü 1949-cu ildəki təxminən 10 faizdən bu gün təxminən 25 faizə qədər artıb. Lakin “Earth’s Future” jurnalında dərc olunan yeni araşdırma göstərir ki, bu genişmiqyaslı yaşıllaşdırma ölkədə su dövranını nəzərə çarpmayan şəkildə dəyişdirib.

Bitki örtüyünün artması buxarlanmanı və bitkilərin transpirasiyasını gücləndirib. Nəticədə Çin ərazisinin 74 faizində su ehtiyatlarının əlçatanlığı azalıb. Eyni zamanda Tibet yaylasında daha çox yağıntı müşahidə olunur.

Başqa sözlə, su tamamilə yox olmayıb, sadəcə başqa bölgələrə yönəlib. Lakin bu dəyişiklik onsuz da su qıtlığı yaşayan fermerlər və şəhərlər üçün əlavə çətinlik yaradıb.

Suyu nasos kimi çəkən ağaclar

“Earth’s Future” jurnalının tədqiqatçıları 2001–2020-ci illər arasında Çin üzrə torpaq örtüyündə baş verən dəyişiklikləri izləyiblər.

Hazırlanan model göstərir ki, torpaqların bərpası nəticəsində illik buxarlanma təxminən 1,7 millimetr, yağıntı isə təxminən 1,2 millimetr artıb. Buna baxmayaraq, ümumi su ehtiyatlarının əlçatanlığı azalıb.

Dərin köklü ağaclar torpaqdan suyu çəkərək onu atmosferə buraxır və bu baxımdan nəhəng nasoslara bənzəyir. Bu proses yer səthini soyutsa da, eyni zamanda rütubəti küləklər vasitəsilə başqa bölgələrə daşıyır və yağış bəzən suyun əvvəl toplandığı yerlərdən xeyli uzaqda yağır.

Sürətli nəticə üçün yaradılan meşələr

Bir çox ərazilərdə layihə sürətlə böyüyən və çox su tələb edən ağac növlərinə, xüsusilə qovaqlara əsaslanıb. Bu ağaclar sıx cərgələrdə əkilib və təbii meşələrdən daha çox monokultura plantasiyalarını xatırladır.

Bu qovaq zolaqları üzərində aparılan tədqiqatlar göstərir ki, onlar torpaq rütubətinə güclü təsir göstərir və uzunmüddətli quruma riskinin qarşısını almaq üçün diqqətli idarəetmə tələb edir.

Çində bəzi tənqidçilər xəbərdarlıq edir ki, quru çəmənliklərdə ağac əkilməsi ekosistemləri bərpa etmək əvəzinə onları zəiflədə bilər. Çox su tələb edən növlər böyük miqdarda əkildikdə, onlar məhdud yeraltı su ehtiyatları uğrunda həm kənd təsərrüfatı sahələri, həm də şəhərlərlə rəqabət aparır. /qaynarinfo/

Həmçinin oxuyun