Krediti olanların diqqətinə!Vəkil məhkəmə təhlükəsi ilə bağlı həmin məqamı açıqladı

Bank əməkhaqqınızdan məhkəmə qərarı olmadan pul tuta bilərmi? – Vəkil Elvin Səfərovdan AÇIQLAMA

Bankdan kredit götürən şəxslərin ən çox narahat olduğu məsələlərdən biri borcun gecikdirilməsi və bu halda bankın vətəndaşın hesabındakı vəsaitə müdaxilə edib-etməməsi ilə bağlıdır. Xüsusilə əməkhaqqı kartına daxil olan pulun bank tərəfindən avtomatik tutulması halları vətəndaşlarda ciddi suallar yaradır. Bəzən insanlar hesablarına köçürülən əməkhaqqının müəyyən hissəsinin onların razılığı olmadan silindiyini gördükdə bunun qanuni olub-olmadığını bilmirlər.

Məsələ ilə bağlı vəkil Elvin Səfərov Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, bankın borclunun hesabından vəsaiti silməsi üçün bunun hüquqi əsası olmalıdır. Vətəndaşın hesabından pulun silinməsi ilə əməkhaqqından tutulma anlayışlarının da bir-birindən fərqləndirilməsi vacibdir.

“Banklar sizin əməkhaqqınızdan məhkəmə qərarı olmadan hər hansı tutulmalar həyata keçirirdisə, bunun qarşısını məhkəmə qaydasında almaq mümkündür”, – deyə vəkil bildirib.

Azərbaycan qanunvericiliyində əməkhaqqından tutulmalar üçün konkret qaydalar müəyyən edilib. Əmək Məcəlləsinin 175-ci maddəsinə əsasən, əməkhaqqından müvafiq məbləğlərin tutulmasına, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallar istisna olmaqla, yalnız işçinin yazılı razılığı ilə və ya qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş icra sənədləri əsasında yol verilir. Eyni maddədə bankdan götürülmüş kreditlərin ödənilməsi ilə bağlı da xüsusi qayda var. İşçi işəgötürənə ərizə ilə müraci edərək əməkhaqqının müəyyən hissəsinin kredit və digər şəxsi borclarının ödənilməsi üçün tutulmasını və kreditorlara göndərilməsini xahiş edə bilər. Belə ərizə olmadıqda, kreditorun tələbi ilə işçinin əməkhaqqından tutulma edilə bilməz.Bu səbəbdən kredit borcunun olması öz-özlüyündə banka işçinin əməkhaqqından istənilən məbləği istənilən vaxt tutmaq üçün qeyri-məhdud səlahiyyət vermir. Tutulmanın hansı əsasla həyata keçirildiyi, bunun əməkhaqqından birbaşa tutulma, yoxsa bank hesabındakı vəsaitdən silinmə olması və müvafiq müqavilə şərtlərinin mövcudluğu ayrıca araşdırılmalıdır.Burada vətəndaşların tez-tez qarışdırdığı daha bir məsələ var. Bank hesabındakı pul vəsaitinin müştərinin ayrıca sərəncamı olmadan silinməsi yalnız məhkəmə qərarı olduqda mümkündür demək də tam doğru deyil. Azərbaycan Mülki Məcəlləsinin 964.2-ci maddəsinə görə, hesabdakı pul vəsaitinin müştərinin sərəncamı olmadan silinməsinə məhkəmə qərarı ilə yanaşı, qanunla müəyyən edilmiş və ya bankla müştəri arasında bağlanmış müqavilədə nəzərdə tutulmuş hallarda da yol verilə bilər.Yəni vətəndaş hesabından pul silindiyini gördükdə ilk növbədə həmin əməliyyatın hüquqi əsasını müəyyənləşdirməlidir. Bankdan kredit götürülməsi, kredit müqaviləsinin şərtləri, müştərinin verdiyi razılıqlar, hesab müqaviləsi, mövcud icra sənədi və digər sənədlər burada mühüm əhəmiyyət daşıya bilər.

Digər tərəfdən, borcun məcburi qaydada tutulması icra sənədi əsasında həyata keçirilirsə, bank hesabından vəsaitin silinməsi üçün müəyyən prosedur mövcuddur. Mərkəzi Bankın qaydalarına əsasən, icra orqanları tərəfindən banka təqdim edilən inkasso sərəncamına müvafiq icra sənədi əlavə olunur və qanuni əsas olduqda bank vəsaiti mübahisəsiz qaydada silə bilər.Bu isə o deməkdir ki, borclunun hesabından vəsaitin tutulması ilə bağlı məsələ yalnız “bank istədi və pulu götürdü” formasında qiymətləndirilə bilməz. Hər bir tutulmanın arxasında hüquqi əsas dayanmalıdır. Əgər həmin əsas yoxdursa və ya bank qanunla müəyyən edilmiş proseduru pozaraq vəsaiti silibsə, vətəndaşın hüquqlarını müdafiə etmək üçün məhkəməyə müraciət etmək imkanı var.

Vəkil Elvin Səfərovun sözlərinə görə, vətəndaş belə vəziyyətlə qarşılaşdıqda əvvəlcə bankdan hesab üzrə çıxarış və tutulmanın əsasını göstərən məlumatları tələb etməlidir. Çünki yalnız hesabdan pulun çıxıldığını görmək kifayət etmir; vəsaitin hansı tarixdə, hansı əsasla, hansı sənədə istinadən və hansı məbləğdə silindiyi müəyyənləşdirilməlidir.Xüsusilə əməkhaqqı hesabına daxil olan vəsaitlə bağlı məsələdə də diqqətli olmaq lazımdır. Azərbaycan Mərkəzi Bankının açıqlamasında “İcra haqqında” Qanunun 65-ci maddəsinə əsasən icra sənədi icra edilərkən borclunun əməkhaqqından və ona bərabər sayılan digər gəlirlərindən tutulmaların məbləğinin 50 faizdən çox ola bilmədiyi qeyd edilir. Əmək Məcəlləsinin 176-cı maddəsində də ümumi qayda olaraq hər dəfə əməkhaqqı verilərkən tutulmaların ümumi məbləğinin 20 faizdən, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda isə 50 faizdən artıq ola bilməyəcəyi göstərilir. Bir neçə icra sənədi olduqda da, ümumi qayda üzrə işçinin əməkhaqqının 50 faizi saxlanılmalıdır. Aliment və bəzi digər xüsusi hallarda isə daha yüksək tutulma həddi nəzərdə tutulur.

Bu səbəbdən əməkhaqqının tamamilə və ya qanunla müəyyən edilmiş həddən artıq hissəsinin tutulması ilə qarşılaşan şəxs məsələnin hüquqi əsasını araşdırmalıdır. Burada tutulmanın məhz hansı mərhələdə həyata keçirilməsi də vacibdir. Məsələn, işəgötürənin əməkhaqqından tutulması ilə bank hesabına köçürülmüş vəsaitin bank tərəfindən silinməsi eyni hüquqi mexanizm deyil.Vətəndaşların diqqət etməli olduğu başqa məqam isə kredit müqaviləsini imzalayarkən bankın hesabdan vəsaitlərin silinməsi ilə bağlı şərtlərdir. Müqavilədə bu məsələ ilə bağlı xüsusi müddəaların olması bankın müəyyən hallarda müştərinin ayrıca sərəncamı olmadan hesabdan vəsait silməsinə hüquqi əsas yarada bilər. Lakin belə şərtin mövcudluğu da bankın istənilən məbləği və istənilən qaydada silə bilməsi anlamına gəlmir. Bankın konkret əməliyyatının qanuniliyini müəyyən etmək üçün müqavilənin məzmunu və tətbiq olunan qanunvericilik birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Məsələn, vətəndaşın kredit borcu var və əməkhaqqı hər ay onun bank hesabına köçürülür. Şəxs hesabına daxil olan pulun müəyyən hissəsinin mütəmadi olaraq silindiyini görür. Belə vəziyyətdə “bu, kredit borcudur, deməli, bank haqlıdır” yanaşması da, “məhkəmə qərarı yoxdur, deməli, bank heç bir halda pul götürə bilməz” yanaşması da bütün hallarda doğru deyil. Əvvəlcə bankın hansı hüquqi əsasla hərəkət etdiyi müəyyənləşdirilməlidir. Əgər tutulmanın qanuni əsası yoxdursa və ya tutulma müəyyən edilmiş hədləri və proseduru pozursa, vətəndaş öz hüquqlarını məhkəmə qaydasında müdafiə edə bilər. İşin konkret hallarından asılı olaraq əsassız tutulmuş vəsaitin geri qaytarılması, hüququn pozulmasının aradan qaldırılması və digər tələblər irəli sürülə bilər.

Vəkil Elvin Səfərov hesab edir ki, bu məsələdə ən vacib məqam vətəndaşın öz hesabındakı əməliyyatlara nəzarət etməsidir. Şəxs əməkhaqqı hesabından gözləmədiyi tutulma ilə qarşılaşırsa, bunu diqqətsiz buraxmamalı, bankdan əməliyyat barədə ətraflı məlumat almalıdır. Hesabdan çıxarış, kredit müqaviləsi, bankla yazışmalar və digər sənədlər sonradan hüquqi qiymətləndirmə zamanı mühüm sübutlar ola bilər.

“İnsanlar bəzən hesabından pul tutulduğunu gördükdə bunun avtomatik olaraq qanuni olduğunu düşünürlər. Halbuki hər bir tutulmanın hüquqi əsası olmalıdır. Əgər şəxs hesabından qanunsuz və ya qanunla müəyyən edilmiş qaydalara zidd şəkildə vəsait tutulduğunu düşünürsə, həmin əməliyyata etiraz etmək və hüquqlarının müdafiəsi üçün məhkəməyə müraciət etmək imkanına malikdir”, – deyə vəkil vurğulayıb.

Beləliklə, kredit borcunun mövcudluğu bankın əməkhaqqı ilə bağlı bütün hallarda limitsiz tutulma aparmasına əsas vermir. Digər tərəfdən, hesabdan vəsaitin müştərinin sərəncamı olmadan silinməsi yalnız məhkəmə qərarı ilə məhdudlaşmır; qanunda və ya müqavilədə nəzərdə tutulan hallar da mövcuddur. Buna görə də hər konkret halda bankın hansı sənədə və hansı hüquqi normaya əsaslandığı araşdırılmalıdır. Hüquqşünas sonda bildirib ki, əməkhaqqından və ya bank hesabından qanunsuz tutulma olduğunu düşünən vətəndaş ilk növbədə tutulmanın əsasını sənədlərlə müəyyənləşdirməli, daha sonra hüquqi müdafiə vasitələrindən istifadə etməlidir. Məsələnin məhkəmə müstəvisinə çıxarılması isə konkret müqavilənin, hesab üzrə əməliyyatların və tutulmanın hüquqi əsasının təhlilindən sonra müəyyən edilir.

Həmçinin oxuyun

Bu ərazilərdə yaşayanlar köçürüləcək, kompensasiya veriləcək - MƏBLƏĞ 

Təcili! Bu Universitetdə dərslər onlayn oldu

TƏCİLİ! Bu ölkədən Azərbaycana uçuşlar dayandırıldı

Onların iş rejimi dəyişdi