Antarktidada buz kütləsi gözlənilmədən atdı: Alimlər səbəbini açıqladı

CƏMİYYƏT

129

09.09.2026, 23:04

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Antarktida artıq uzun illərdir buz kütləsini itirir. Buzlaqlar okeana buz tökərək dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə səbəb olur. Lakin 2021–2023-cü illər arasında bu tendensiyada qeyri-adi və alimlərin fikrincə, müvəqqəti dönüş baş verib. 22 ay ərzində qitənin buz kütləsi təxminən 695 milyard ton artıb. Bu, son iki onillikdə qeydə alınan ən böyük artımdır.

Oxu24.com-un məlumatına görə, “Nature” jurnalında dərc olunan araşdırma göstərib ki, əsas səbəb Şərqi Antarktidada anomal dərəcədə güclü qar yağması olub. 2003–2024-cü illər arasında qitə orta hesabla ildə təxminən 140,5 milyard ton buz itirib. Lakin 2021-ci ilin iyulundan 2023-cü ilin aprelinədək vəziyyət kəskin dəyişib.

Ən nəzərəçarpan artım Şərqi Antarktidada və Antarktida yarımadasında qeydə alınıb, Qərbi Antarktida isə buz itirməkdə davam edib. Xüsusilə Kraliça Meri Torpağı və Uilks Torpağı ərazilərində təxminən 470 milyard tonluq artım qeydə alınıb.

Alimlər peyk müşahidələrini yağıntı və iqlim məlumatları ilə müqayisə edərək belə qənaətə gəliblər ki, buz kütləsinin artımının əhəmiyyətli hissəsini məhz qeyri-adi intensiv qar yağması izah edir. Kraliça Meri Torpağı və Uilks Torpağı ərazilərində yağıntılar buz kütləsinə təxminən 351 milyard ton əlavə edib. Bu isə qitənin digər hissələrindəki itkiləri müvəqqəti olaraq kompensasiya etməyə kifayət edib.

Tədqiqatçılar qeyri-adi qar yağmasını “tropik isti hövzə” adlanan ərazidə okean səthinin temperaturunun yüksəlməsi ilə əlaqələndirirlər. Bu, Sakit okeanın qərb hissəsi ilə Hind okeanının şərq hissəsi arasında yerləşən geniş ərazidir.

Burada uzunmüddətli istiləşmə Rossbi dalğaları kimi tanınan atmosfer dəyişikliklərinə səbəb olub. Bu dalğalar Antarktidaya doğru yayılaraq qitənin şərq hissəsi üzərində yüksək təzyiq sahəsi formalaşdırıb.

Rütubətin bir hissəsi Hind okeanının orta enliklərindən daxil olub və “atmosfer çayları” adlanan hava axınları vasitəsilə cənuba doğru hərəkət edərək qar şəklində yağıb.

Bununla belə, alimlər vurğulayırlar ki, buz kütləsinin artması Antarktidanın bərpa olunmağa başladığı anlamına gəlmir. Qitənin qərb hissəsi, xüsusilə bu prosesin artıq uzun illərdir müşahidə olunduğu ərazilərdə, kütlə itirməkdə davam edib.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, qeyri-adi hadisə böyük ölçüdə iqlimin təbii dəyişkənliyi ilə bağlı olub. Tropik okeanın belə davamlı istiləşmə dövrlərinin təxminən on ildə bir dəfə baş verdiyi ehtimal edilir. Buna görə də buz kütləsində oxşar artımın yenidən müşahidə olunması mümkündür.

Alimlərin fikrincə, tropik iqlimlə Antarktida arasındakı əlaqənin müəyyənləşdirilməsi iqlim modellərinin dəqiqliyini artırmağa, buz örtüyündəki dəyişikliklər və Dünya okeanının səviyyəsi ilə bağlı proqnozları yaxşılaşdırmağa kömək edəcək.

Qrenlandiyada Peterman buzlağından sahəsi 76,4 kvadratkilometr olan nəhəng buz kütləsi qopub. Bu, təxminən Manhetten adasının sahəsinə bərabərdir. Buzun qalınlığı bəzi yerlərdə 150 metrə çatır.

Bu, 2012-ci ildən bəri buzlaqdakı üzən buz kütləsinin ən böyük itkisi, 2020-ci ildən etibarən isə Arktikada bu cür ən böyük parçalanma hadisəsidir.

Alimlər illərdir buzlaqda yaranan çatları izləyirlər və xəbərdarlıq edirlər ki, yaxın zamanda daha iki böyük buz kütləsi də qopa bilər.

Həmçinin oxuyun