Göydələnlərin hündürlük həddi: İnsanlıq nə qədər yüksəyə qalxa bilər? — MARAQLI

CƏMİYYƏT

192

13.07.2026, 21:16

Müasir memarlıq və mühəndislik dünyası hər ötən gün sərhədləri zorlamağa davam edir. Şəhərlərin simasına çevrilən göydələnlərin hündürlüyü durmadan artır. Bəs real olaraq biz binaları nə qədər hündür tikə bilərik?

Oxu24.com xəbər verir ki, hazırda ABŞ-nin simvollarından olan Empire State Building binasının hündürlüyü 443 metr təşkil edir. Lakin bu gün dünyanın ən hündür binası hesab olunan Burj Khalifa ondan təxminən iki dəfə daha ucadır – tam 828 metr.

Maraqlıdır ki, hələ 1950-ci illərdə məşhur memar Frenk Lloyd Rayt (Frank Lloyd Wright) hündürlüyü 1 kilometr 600 metrə çatan qüllələrin texniki baxımdan mümkün olduğunu iddia etmiş və hətta belə bir layihə də hazırlamışdı. Müasir dövrdə isə bu xəyal reallığa çevrilir; Səudiyyə Ərəbistanında inşası davam edən Jeddah Tower layihəsinin hündürlüyünün 1 kilometri keçməsi planlaşdırılır.

Çoxları elə düşünür ki, uca binaların qarşısındakı əsas maneə beton və ya poladın dözümlülüyüdür. Lakin mühəndislərin qarşılaşdığı ən böyük problem küləkdir.

Hündürlük artdıqca hava axınları daha da xaotikləşir, burulğanlar yaranır və bu dalğalar qülləni şiddətli şəkildə tərpətməyə başlayır. Ən qorxulu ssenari isə küləyin yaratdığı ritmin binanın öz rəqs ritmi ilə üst-üstə düşməsidir. Bu baş verərsə, titrəyişlər daha da güclənir. Tarixdə bunun ən bariz nümunəsi 1940-cı ildə məhz bu səbəbdən dağılan Tacoma Narrows körpüsüdür.

Mühəndislər bu təhlükənin qarşısını almaq üçün küləklə mübarizə aparmaq əvəzinə, onun ritmini pozmağa çalışırlar. Bunun üçün:

•Binaların formaları asimmetrik, pilləli və ya müxtəlif enlilikdə layihələndirilir.

•Havanın rahat keçməsi üçün gövdədə xüsusi boşluqlar saxlanılır.

•Binanın daxilində "mass damper" adlanan, yəni əks-faza hərəkət edərək titrəyişləri zəiflədən nəhəng yellənən konstruksiyalar quraşdırılır.

Göydələnlərdə digər böyük problem isə liftlərdir. Standart polad troslar 500 metrdən sonra həddindən artıq ağırlaşır. Bu səbəbdən müasir layihələrdə daha yüngül və dözümlü olan yeni karbon materiallardan hazırlanmış troslardan istifadə olunur. Eyni zamanda, bina ucaldıqca daxili logistikanın idarə edilməsi də bir o qədər çətinləşir.

Ən vacib məqamlardan biri budur ki, bu nəhəng tikililər əbədi deyil. Göydələnlər təxminən 100 il müddətinə layihələndirilir. Lakin artıq yarım əsrdən sonra onların saxlanılması və təmiri həddindən artıq baha başa gəlməyə başlayır. Nəticədə, yararsız hala düşmüş binanın sökülməsi bəzən onun ilkin tikinti xərclərindən belə baha ola bilir.

Həmçinin oxuyun