İlk küçə fənərləri ilə bağlı maraqlı faktlar: Hansı şəhərlər 1-ci işıqlanıb?

CƏMİYYƏT

1117

05.01.2026, 19:35

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Keşmişdə bəsit olsa da elə texniki inqilablar var ki, dünya onları maraqlı hadisələr kimi qeyd edib. Təəssüf ki, müasir texniki tərəqqi dövründə həmin hadisələri unutmaq məcburiyyətində qalıb. Məsələn, orta əsrlərdə boyük şəhərlərin küçələrinin işıqlandırılması həmin dövr üçün böyük bir hadisə kimi xarakterizə olunurdu.

Oxu24.com xəbər verir ki, belə inqilabi hadisələrdən biri Rusiyada baş tutub. 1730-cu ilin noyabrında Rusiya İmperiyasının Senatı Moskvanı qışda işıqlandırmaq üçün şüşə fənərlərin istehsalına dair fərman verdi. 1731-ci il yanvarın 5-də MOSKVAda ilk yağlı küçə lampaları yandırıldı. Cəmi 520 ədəd quraşdırıldı.

Onlar sentyabrın 1-dən mayın 1-ə kimi ayın 18 gecəsi, ayın qaraldığı vaxtlarda işıqlandırılırdılar.

PARİS

Amma Moskvadan əvvəl adına birinci yazdırmış şəhər Avropanın göbəyində idi. 1700-cü ildə Fransanın paytaxtı Paris şəhərində artıq fənərlər binaların fasadlarından ip və kasnaq vasitəsilə asılır və təyin olunmuş sakin tərəfindən yandırılırdı. 1702-ci ildə Site rayonunda 407 fənər var idi . 1729-cu ilə qədər şəhərdə 5772 fənər var idi. 1749-cu ildə Sent-Eustaş rayonunda " on dörd ictimai fənər"i yandırmaq üçün bir katib seçildi , çünki bu tarixdən əvvəl sakinlər və vətəndaşlar bu xidməti növbə ilə yerinə yetirirdilər. Seçilmiş vəzifəli şəxs heç nə yandırmayan notarius idi. Onu saat ustası əvəz etdi və o da fənər yandırmaqdan çəkindi. Bütün bunlar məhkəmə iddiası ilə başa çatdı və nəticədə bu ödənişsiz vəzifəni dolduracaq birini tapa bilməyən vətəndaşlar peşəkar fənər yandırıcısı işə götürməli oldular .

Bu fənərlər 1763-cü ilə qədər istifadədə qaldı və sonra onlar "Bourgeois de Château Blanc" modelli 2400 yağla işləyən küçə işıqları ilə əvəz olundu .

LONDON

Bu hadisə o qədər xoş bir hadisə kimi qiymətləndirildi ki, İngiltərə höküməti də bu yöndə işləməyə başladı.

Beləki, ölkə parlamenti 1812-ci ildə dünyanın ilk qaz şirkəti olan “London” və “Vestminster Gas Layt and Koke” şirkətinə qaz lampalarının quraşdırılması üçün nizamnamə verdi. 31 dekabr 1813-cü ildə Vestminster körpüsü qazla işləyən küçə lampaları ilə işıqlandırıldı.

Vyanada küçə və meydanların işıqlandırılması ilə bağlı ilk fərman 24 fevral 1687-ci ildə verildi. Daha sonra Dorothergasse -də 17 yağ lampası yerləşdirildi . Cəmi bir il sonra bütün şəhər mərkəzi 2000 lampa ilə işıqlandırıldı.

MOSKVA

Texniki tərəqqiyə riayət edən Moskvada 1880-ci ildə ilk elektrik işıqları peyda oldu. 1883-cü ildə III Aleksandrın tacqoyma günü qövs lampaları Xilaskar Məsihin Katedralinin ətrafındakı meydanı işıqlandırırdı. Dəbdəbəli şənliklərdən sonra bir çox moskvalılar general-qubernatordan evlərində elektrik işıqlandırması quraşdırmaq üçün müraciət etməyə başladılar.

TEMESVAR

Macarıstanın Temesvar şəhəri, indiki Rumıniyanın Timişoara şəhəri , 12 noyabr 1884-cü ildə elektrik işıqlandırmasını tətbiq etdi.

BAKI

Azərbaycanda ilk küçə işıqları (fənərləri) neft sənayesinin inkişafı ilə əlaqədar Bakıda XIX əsrin sonunda quraşdırılıb, lakin geniş miqyaslı elektrik işıqlandırması 1910-cu ildə baş tutub.

P.S.Romada küçə fənərləri vardımı deyə sual edərsinizsə, bununla bağlı geniş bir yazı yazmağı planlayaram. Çünki bəşəriyyətin qədim beşiyi olan bu ölkədə faktlar çox və maraqlıdır.

Əntiqə Rəşid

Həmçinin oxuyun