Disk yırtığı: əməliyyat, yoxsa müalicə? Həkim AÇIQLADI

TİBB

26.08.2026, 12:35

Bel və onurğa ağrılarının ən çox rast gəlinən səbəblərindən biri fəqərəarası disk yırtığıdır. Bu problem xüsusilə bel nahiyəsində yarandıqda ağrı ilə yanaşı ayaqlara yayılan sancı, keyimə, uyuşma və bəzi hallarda əzələ gücünün azalmasına səbəb ola bilər. Lakin fəqərəarası disk yırtığının aşkarlanması heç də hər zaman əməliyyat olunmaq anlamına gəlmir.

Uzman doktor Qəhrəman Aydın Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, fəqərəarası disk yırtıqları onurğa xəstəlikləri arasında kifayət qədər geniş yayılıb və bu diaqnozu alan hər xəstənin cərrahi müdaxiləyə ehtiyacı yoxdur.

Mütəxəssisin sözlərinə görə, disk yırtığı olan xəstələrin böyük əksəriyyətində ilkin mərhələdə konservativ müalicə üsullarına üstünlük verilə bilər. Əməliyyat qərarı isə yalnız MRT görüntüsündə yırtığın mövcudluğuna əsasən deyil, xəstənin şikayətləri, nevroloji müayinəsi, sinir kökünün sıxılıb-sıxılmaması və digər klinik göstəricilər nəzərə alınmaqla verilməlidir. Müasir tövsiyələr də cərrahiyyənin fərdi şəkildə müəyyənləşdirilməsini, xüsusilə konservativ müalicənin nəticə vermədiyi, ciddi və ya proqressiv nevroloji pozğunluqların olduğu hallarda əməliyyatın nəzərdən keçirilməsini tövsiyə edir.

“Fəqərəarası disk yırtığı onurğa xəstəlikləri arasında ən sıx rast gəlinən problemlərdən biridir. Ancaq bütün disk yırtığı olan xəstələrin cərrahi müdaxiləyə ehtiyacı yoxdur. Əməliyyat tələbi formalaşdıran kriteriyalar arasında yırtığın ölçüsündən daha çox onun yerləşməsi və sinirlə münasibəti mühüm rol oynayır”, – deyə Qəhrəman Aydın qeyd edib.

Həkim vurğulayıb ki, cəmiyyətdə disk yırtığı ilə bağlı ən geniş yayılmış yanlış təsəvvürlərdən biri yırtığın ölçüsünün birbaşa əməliyyat göstərişi hesab edilməsidir. Halbuki eyni ölçüdə olan iki fərqli yırtıq xəstədə tamamilə fərqli klinik mənzərə yarada bilər. Bir xəstədə daha böyük görünən yırtıq ciddi sinir sıxılmasına səbəb olmaya bilər, digər xəstədə isə daha kiçik yırtıq sinir kökünün kritik nahiyədə sıxılmasına gətirib çıxara bilər.Bu səbəbdən MRT nəticəsində “disk yırtığı” ifadəsinin yazılması avtomatik olaraq əməliyyat qərarı demək deyil. Görüntüləmə nəticəsi xəstənin şikayətləri və nevroloji müayinəsi ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir. Klinik əlamətlərlə görüntüləmə nəticəsinin bir-birinə uyğun gəlməsi cərrahi qərarın müəyyənləşdirilməsində mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Mütəxəssis bildirib ki, bəzi xəstələrdə ağrı, keyimə və digər şikayətlər müəyyən müddət ərzində qeyri-cərrahi müalicə ilə azala bilər. Buna görə də təcili əməliyyat tələb edən xüsusi vəziyyətlər yoxdursa, xəstənin vəziyyətindən asılı olaraq konservativ müalicə, fiziki aktivliyin düzgün tənzimlənməsi, həkim nəzarəti və digər uyğun müalicə üsulları tətbiq edilə bilər.Lakin ağrı uzun müddət davam edir, gündəlik həyat fəaliyyətini ciddi şəkildə məhdudlaşdırır və aparılan konservativ müalicəyə baxmayaraq yaxşılaşma müşahidə olunmursa, cərrahi müalicə məsələsi gündəmə gələ bilər. Müasir klinik tövsiyələrdə də davamlı və ciddi simptomların konservativ müalicəyə cavab verməməsi cərrahiyyənin əsas göstərişlərindən biri kimi qeyd olunur

Qəhrəman Aydın xüsusilə nevroloji əlamətlərə diqqət çəkib. Ayaqda güc itkisi, getdikcə artan keyimə və digər nevroloji pozğunluqlar müşahidə edildikdə məsələyə daha ciddi yanaşmaq lazımdır. Xüsusilə ağır və proqressiv motor çatışmazlığı, eləcə də cauda equina sindromu kimi vəziyyətlərdə erkən cərrahi müdaxilə daha mühüm əhəmiyyət daşıyır. Disk yırtığının cərrahi müalicəsinə gəldikdə isə mütəxəssis mikrocerrahi üsullardan, o cümlədən mikroskopik diskektomiyadan danışıb.

“Fəqərəarası disk yırtıqlarının cərrahi müalicəsində mikrocerrahi, yəni mikroskopik diskektomiya geniş istifadə olunan üsullardan biridir. Bu yanaşma sinir strukturlarının sıxılmasına səbəb olan disk materialının çıxarılmasına və ətraf sağlam toxumalara mümkün qədər az müdaxilə etməklə sinirin sərbəstləşdirilməsinə imkan verir”, – deyə həkim bildirib.

Elmi ədəbiyyatda da diskektomiyanın müxtəlif formalarının – açıq, mikrotubulyar və endoskopik yanaşmaların – uyğun seçilmiş xəstələrdə effektiv ola bildiyi göstərilir. Hazırkı beynəlxalq tövsiyələr konkret bir cərrahi texnikanı bütün xəstələr üçün mütləq “ən yaxşı” üsul kimi müəyyənləşdirmir; texnikanın seçimi xəstənin anatomiyasına, yırtığın yerləşməsinə, klinik vəziyyətə və cərrahın qiymətləndirməsinə əsasən fərdiləşdirilir.

Mütəxəssis onu da vurğulayıb ki, xəstələrin özbaşına MRT nəticəsinə əsasən əməliyyat qərarı verməsi düzgün deyil. Bəzən görüntüdə böyük yırtıq aşkarlandığı halda xəstənin şikayətləri minimal olur və cərrahi müdaxiləyə ehtiyac yaranmır. Əksinə, sinir kökünün ciddi sıxıldığı və nevroloji əlamətlərin proqressivləşdiyi hallarda daha aktiv müalicə strategiyasına ehtiyac yarana bilər.

Buna görə də bel ağrısı, ayağa yayılan ağrı, keyimə və ya gücsüzlük yaşayan şəxslərin ilk növbədə müvafiq mütəxəssis tərəfindən müayinə olunması, lazım gəldikdə MRT və digər diaqnostik müayinələrdən keçməsi vacibdir.

Qəhrəman Aydının sözlərinə görə, əsas məqsəd yalnız MRT-də görünən yırtığı aradan qaldırmaq deyil, xəstənin şikayətinə səbəb olan sinir sıxılmasını düzgün müəyyənləşdirmək və ən uyğun müalicə üsulunu seçməkdir.

Beləliklə, fəqərəarası disk yırtığı diaqnozu qoyulan hər bir xəstənin əməliyyat olunması vacib deyil. Əməliyyat qərarı yırtığın ölçüsündən daha geniş meyarlar əsasında verilir. Yırtığın hansı nahiyədə yerləşməsi, hansı sinir strukturu ilə təmasda olması, xəstədə hansı simptomların müşahidə edilməsi, nevroloji vəziyyət və konservativ müalicəyə cavabın olub-olmaması əsas qiymətləndirmə meyarları sırasında yer alır

Həmçinin oxuyun