Səftər Rəhimli: İranın gələcəyi raketlərdə deyil

SİYASƏT

22.06.2026, 15:56

Din hakimiyyətin qalxanına çevrildikdə deyil, əxlaqi məsuliyyətin mənbəyi olduqda cəmiyyət üçün faydalı olur.

ABŞ-İran danışıqlarının və son illərdə Yaxın Şərqdə baş verən hadisələrin siyasi-fəlsəfi təhlili bir həqiqəti ortaya qoyur: dövlətlərin gücü yalnız raketlərlə, ordularla və sərt bəyanatlarla deyil, hüququn aliliyi, iqtisadi dayanıqlılıq, milli həmrəylik və diplomatik rasionallıqla ölçülür.

Oxu24.com xəbər verir ki, bu sözləri beynəlxalq hüquq üzrə tanınmış mütəxəssis Səftər Rəhimli bildirib.

Səftər Rəhimlinin sözlərinə görə, bu gün görünən mənzərə ondan ibarətdir ki, İran uzun illər ərzində formalaşdırdığı regional təsir imkanlarına baxmayaraq, ABŞ və İsrail qarşısında strateji üstünlük əldə edə bilməmişdir. Yüksək rütbəli hərbi və siyasi fiqurların itirilməsi, hərbi-sənaye obyektlərinə vurulan zərbələr, iqtisadi sanksiyaların yaratdığı ağır nəticələr və beynəlxalq təcrid siyasəti İranın imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırmışdır.Bununla yanaşı, hakimiyyətin daxili auditoriyaya təqdim etdiyi qələbə ritorikası ilə faktiki geosiyasi reallıq arasında ciddi ziddiyyət müşahidə olunur. Tarix göstərir ki, təbliğat reallığı müvəqqəti olaraq ört-basdır edə bilər, lakin onu dəyişdirə bilməz. Dövlətlərin taleyini şüarlar deyil, nəticələr müəyyən edir.İranın daxili problemləri isə xarici siyasətdəki uğursuzluqlardan daha dərin xarakter daşıyır. Uzun illərdir ki, ölkədə şiə ideologiyası ilə dövlət siyasətinin iç-içə keçirilməsi barədə ciddi tənqidlər səsləndirilir. Dini ideologiyanın dövlət idarəçiliyinin əsas alətinə çevrilməsi zamanla fars mərkəzçiliyi və etnik üstünlük təsəvvürlərinin möhkəmlənməsinə xidmət etmişdir. Nəticədə İranın çoxmillətli cəmiyyətində yaşayan müxtəlif xalqların özlərini dövlətin bərabərhüquqlu sahibləri kimi hiss etmələri çətinləşmişdir.

S. Rəhimli bildirib ki, xüsusilə 40 milyondan artıq azərbaycanlının ana dilində təhsil almaq, mədəni irsini sərbəst inkişaf etdirmək və milli kimliyini qorumaq istiqamətində irəli sürdüyü tələblərin təmin olunmaması uzun illərdir müzakirə mövzusudur. Dövlətin gücü müxtəlifliyi boğmaqda deyil, onu hüquqi və siyasi sistem daxilində qorumaqda təzahür edir.Digər mühüm problem insan hüquqları sahəsində müşahidə olunan çatışmazlıqlardır. Siyasi motivli ittihamlar, məhkəmə proseslərinin şəffaflığı ilə bağlı suallar, sərt cəzalar və vətəndaş azadlıqlarının məhdudlaşdırılması dövlətlə cəmiyyət arasında etimad böhranını dərinləşdirən amillər kimi qiymətləndirilir. Heç bir hakimiyyət yalnız güc vasitəsilə uzun müddət ayaqda qala bilməz. Dövlətin ən böyük dayağı xalqın etimadıdır.

Mütəxəssisin sözlərinə görə, mənəvi baxımdan ciddi bir sual ortaya çıxır: əgər hakimiyyət öz legitimliyini dinlə əsaslandırırsa, onda ədalət, vicdan azadlığı, insan ləyaqəti və haqq prinsiplərinə hamıdan çox özü əməl etməlidir. Din hakimiyyətin qalxanına çevrildikdə deyil, əxlaqi məsuliyyətin mənbəyi olduqda cəmiyyət üçün faydalı olur.

İranın mövcud vəziyyətdən çıxması üçün bir sıra prinsipial addımlar atılmalıdır:

• İdeoloji qarşıdurma siyasətindən milli maraqlara əsaslanan praqmatik siyasətə keçid;

• İnsan hüquqları və fundamental azadlıqların təmin olunması;

• Siyasi məhbuslarla bağlı siyasətin yenidən nəzərdən keçirilməsi;

• Məhkəmə sisteminin müstəqilliyinin gücləndirilməsi;

• Ölkədə yaşayan bütün xalqların dil, mədəniyyət və kimlik hüquqlarının təmin olunması;

• Azərbaycan türkləri başda olmaqla bütün etnik qrupların ana dilində təhsil və mədəni inkişaf hüquqlarının tanınması;

• İqtisadiyyatın hərbiləşdirilməsi əvəzinə vətəndaş rifahına yönəlmiş islahatların həyata keçirilməsi;

• ABŞ və İsraillə davamlı və nəticəyönümlü dialoq mexanizmlərinin qurulması;

• Dövlət idarəçiliyində şəffaflığın və hesabatlılığın artırılması.

Səftər Rəhimli sonda bildirib ki, tarixin dəyişməz qanunu budur: xalqın iradəsindən, hüquqlarından və rifahından uzaqlaşan dövlətlər zaman keçdikcə zəifləyir. Güclü dövlət yalnız sərhədlərini qoruyan dövlət deyil; öz vətəndaşlarının hüquqlarını qoruyan, fərqli kimliklərə hörmət edən, qonşuları ilə düşmənçilik deyil, əməkdaşlıq quran dövlətdir.İranın gələcəyi raketlərin sayından deyil, hüququn aliliyindən, insan azadlıqlarından, milli barışdan və dünya ilə sağlam münasibətlər qurmaq qabiliyyətindən asılı olacaqdır.

Əli

Həmçinin oxuyun