Trampın sözləri beynəlxalq hüquqda necə görünür? Politoloq AÇIQLADI

ABŞ prezidenti Donald Trampın İran hakimiyyətindən mümkün sui-qəsd hədələrinə qarşı “ölkənin tam məhvi” ilə bağlı sərt açıqlamaları beynəlxalq hüquq və diplomatik çevrələrdə geniş müzakirələrə səbəb olub. Bu bəyanatlar xüsusilə preventiv güc tətbiqi ritorikası və diplomatik münasibətlər baxımından maraq doğurur.

Politoloq Tural İsmayılov Oxu24.com-a verdiyi açıqlamada bildirib ki, ABŞ prezidentinin bu cür bəyanatları emosional deyil, normativ çərçivədə qiymətləndirilməlidir:“Dövlət başçılarının təhlükəsizliyi beynəlxalq hüquqda tanınan legitim məsələdir və hər bir dövlət öz liderinin qorunmasını milli təhlükəsizlik prioriteti kimi təqdim edə bilər. Lakin bu təhlükənin qarşı tərəfə yönəlik açıq məhvetmə ritorikası ilə ifadə olunması hüquqi və diplomatik baxımdan mübahisəli məqamlar yaradır.

BMT Nizamnaməsinin əsas prinsiplərinə görə, dövlətlər beynəlxalq münasibətlərdə güc tətbiqi və ya güc hədəsindən çəkinməlidirlər. Trampın açıqlaması birbaşa hərbi əməliyyat elan etməsə də, ‘ölkənin tam məhvi’ kimi ifadələr preventiv güc tətbiqi ritorikasına yaxınlaşır. Beynəlxalq hüquq isə yalnız real, qaçılmaz və sübut edilə bilən təhlükə halında özünümüdafiə hüququnun istifadəsini legitim sayır. Potensial və ya ehtimal xarakterli sui-qəsd iddiaları bu meyarların hamısını avtomatik şəkildə təmin etmir.”

Tural İsmayılov həmçinin vurğulayıb ki, diplomatik praktikada bu cür bəyanatlar daha çox siyasi təzyiq aləti kimi qəbul olunur:“ABŞ rəhbərliyi bu cür açıqlamalarla həm daxili auditoriyaya güclü lider obrazı təqdim edir, həm də qarşı tərəfi çəkindirici psixoloji təsir altına almağa çalışır. Lakin bu ritorika gərginliyin azaldılmasına deyil, qarşılıqlı etimadsızlığın dərinləşməsinə xidmət edir və diplomatik kanalların daralması riskini artırır. İranla münasibətlər onsuz da sanksiyalar, regional qarşıdurmalar və qarşılıqlı ittihamlar fonunda həssas mərhələdədir. Maksimalist ifadələr beynəlxalq hüquqi müstəvidə konkret mexanizm yaratmır, əksinə siyasi mövqelərin sərtləşməsinə səbəb olur.”

Nəticə etibarilə, İsmayılovun sözlərinə görə, Trampın açıqlamaları hüquqi baxımdan bağlayıcı qərar deyil, diplomatik ritorika kimi qiymətləndirilməli və beynəlxalq münasibətlərdə riskləri artıran amil kimi nəzərə alınmalıdır.

Həmçinin oxuyun

Nazir müavini təyin OLUNDU

SON DƏQİQƏ! 1 avqustun havası ilə bağlı XƏBƏRDARLIQ

1 avqustda bizi nələr gözləyir? — ULDUZ FALI

Prezident İlham Əliyev sərəncam imzalayıb