Cibimizə girən "kölgə": Niyə hələ də terminal tapa bilmirik?   

Kölgə iqtisadiyyatı nədir və hansı mənfi nəticələri var?

Məsələ ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli Akif Nəsirli Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, “Kölgə iqtisadiyyatı” dedikdə gəlirlərin rəsmi uçotdan gizlədilməsi və vergidən yayındırılması başa düşülür:

“Azərbaycanda bu sahənin real həcmi ilə bağlı müxtəlif yanaşmalar var. Rəsmi mənbələr kölgə iqtisadiyyatının ÜDM-də payını nisbətən aşağı göstərsə də, bir çox iqtisadçılar və ekspertlər bunun əslində daha böyük olduğunu bildirirlər. POS terminallarının olmaması və ya qəsdən işlədilməməsi bu kölgə dövriyyəsinin əsas mexanizmlərindən biri sayılır. Nağd ödənişlər bank sistemi və vergi orqanları üçün tam görünən olmadığına görə, gəlirin bir hissəsi rəsmiləşdirilmir. Bu səbəbdən dövlət büdcəsi hər il yüz milyonlarla, hətta milyard manata çatan vergi potensialını itirir. Dəqiq olaraq “terminal bəhanəsi”nin payını ölçən rəsmi statistika yoxdur, amma nağdsız ödənişlərin genişləndirilməsi ilə vergi daxilolmalarının artması bu əlaqənin real olduğunu göstərir.

Terminal olmayan obyektlərin nağd ödənişi üstün tutmasının əsas səbəbi nəzarətdən yayınmaq imkanıdır. Nağd pul bank hesabına daxil olmadığından, sahibkar real dövriyyəni daha az göstərə bilir. Bu isə gəlir, sadələşdirilmiş vergi və ya ƏDV üzrə ödənişlərin azalması deməkdir. Bundan əlavə, bəzi sahibkarlar POS terminallar üzrə bank komissiyalarını və texniki məsələləri də bəhanə kimi irəli sürürlər. Əslində isə əsas motiv xərclərə nəzarəti itirməmək və gəlirin bir hissəsini “kölgədə” saxlamaqdır.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycan 2026-cı ildə buna hazırlaşır: Rəsmi şəxs PLANLARI AÇIQLADI

Bu müəllimlərin qiymətləndirilməsi qaydası dəyişir   —  Ekspert yeniliyi AÇIQLADI

Ali təhsil aldığı müddət ərzində uşaq  aliment tələb edə bilərmi?

Bank borcu və maaşın 50 faizi: bu qanunidirmi?  

Nağd ödəniş sahibkar üçün qısa müddətdə daha çox qazanc yaradır. Vergi yükü azalır, pul dərhal əlində olur və rəsmi hesabatlılıq minimuma enir. Bu, xüsusilə kiçik ticarət və xidmət obyektləri üçün cəlbedici görünür. Amma nəticədə rəsmiləşdirilmiş bizneslə kölgədə işləyən biznes arasında ədalətsiz rəqabət yaranır, dövlət büdcəsi zəifləyir və ictimai xidmətlər üçün istifadə oluna biləcək vəsait azalır. Bu baxımdanu terminalın “yoxdur” bəhanəsi təkcə texniki məsələ deyil, kölgə iqtisadiyyatını qidalandıran davranış modelidir”.

Çimnaz Telmanqızı