Başqasının yerinə işləyirsinizsə,...-AÇIQLAMA

İş yerində hər hansı vəzifə boş qalıbsa və yeni əməkdaş işə qəbul edilənədək həmin vəzifənin işlərini başqa əməkdaş yerinə yetirirsə, bu zaman əlavə ödəniş məsələsi ortaya çıxır. Bəzi hallarda işəgötürən işçidən həm öz vəzifəsinin, həm də vakant vəzifənin funksiyalarını yerinə yetirməsini tələb edir. Lakin qanunvericilik belə vəziyyətdə işçinin hüquqlarını da nəzərdə tutur.

Oxu24.com xəbər verir ki, əmək Məcəlləsinə əsasən, vakant vəzifə üzrə əmək funksiyasının başqa işçiyə həvalə edilməsi yalnız həmin işçinin razılığı ilə mümkündür. Yəni işəgötürən işçini heç bir razılıq almadan davamlı şəkildə başqa vəzifənin funksiyalarını yerinə yetirməyə məcbur edə bilməz.

Əgər işçi öz əsas vəzifəsi ilə yanaşı vakant vəzifənin də əmək funksiyalarını icra edirsə, onun əməkhaqqına əlavə ödəniş edilməlidir. Əmək Məcəlləsinin 61-ci maddəsinin 2-ci hissəsində konkret olaraq göstərilir ki, işçi eyni zamanda həm özünün, həm də əvəz etdiyi vakant vəzifə üzrə əmək funksiyalarını yerinə yetirirsə, ona həmin vakant vəzifə üçün nəzərdə tutulmuş əməkhaqqının, yəni vəzifə maaşının yarısından az olmamaq şərtilə əlavə ödəniş verilməlidir. Bu isə o deməkdir ki, işçi “yeni əməkdaş gələnə qədər” başqa vəzifənin işini də görürsə, həmin əlavə əmək funksiyası qarşılıqsız qalmamalıdır.

Məsələn, işçinin əsas vəzifəsi üzrə aylıq maaşı 800 manatdır. Müəssisədə başqa bir vakant vəzifə var və həmin vəzifənin aylıq vəzifə maaşı 1200 manatdır. Əgər işçi öz işini davam etdirməklə yanaşı həmin vakant vəzifənin funksiyalarını da icra edirsə, vakant vəzifə üzrə nəzərdə tutulan 1200 manatın ən azı yarısı, yəni 600 manat məbləğində əlavə ödəniş nəzərdə tutulmalıdır.

Beləliklə, həmin işçinin əsas maaşı 800 manat olmaqla yanaşı, vakant vəzifənin funksiyalarının icrasına görə qanunda nəzərdə tutulan minimum əlavə ödənişi də alması gündəmə gəlir. Konkret ödənişin rəsmiləşdirilməsi və hesablanması isə əmək müqaviləsinin şərtlərindən, işəgötürənin tətbiq etdiyi əməkhaqqı sistemindən və digər hüquqi sənədlərdən asılı ola bilər.

Burada diqqət yetirilməli əsas məsələlərdən biri də işçinin razılığıdır. Əmək Məcəlləsinin 57-ci maddəsinə əsasən, işçinin əmək funksiyası əmək müqaviləsində dəqiq müəyyən edilməlidir və əmək funksiyasının dəyişdirilməsinə yalnız tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə yol verilir. İşçinin əmək müqaviləsində nəzərdə tutulmayan əlavə funksiyaları yerinə yetirməsi də müvafiq hüquqi əsas və ödəniş məsələsinin rəsmiləşdirilməsini tələb edə bilər.

Yəni işəgötürənin “hələlik sən bu işləri də gör, yeni işçi gələndə əvvəlki vəzifənə qayıdarsan” deməsi həmin əlavə işin avtomatik olaraq ödənişsiz yerinə yetirilməli olduğu anlamına gəlmir. Əksinə, əgər söhbət ayrıca vakant vəzifənin əmək funksiyasının işçiyə həvalə edilməsindən gedirsə, Əmək Məcəlləsinin 61-ci maddəsində bunun üçün konkret təminat müəyyən olunub.

Qanunvericilikdə vakant vəzifə ilə müvəqqəti olaraq iş yerində olmayan işçinin əvəz edilməsini də bir-birindən fərqləndirmək lazımdır. Müəyyən səbəbdən iş yerində olmayan əməkdaşın funksiyalarının başqa işçiyə həvalə edilməsi Əmək Məcəlləsinin 61-ci maddəsinin 1-ci hissəsində ayrıca tənzimlənir. Belə halda da işçinin razılığı tələb olunur və əməkhaqqının hesablanması 162-ci maddədə nəzərdə tutulan qaydada aparılır.

Məsələn, əməkdaş məzuniyyətdədir, xəstəliklə əlaqədar işdə yoxdur və ya başqa qanuni səbəbdən müəyyən müddət ərzində işə çıxmır. Həmin şəxsin funksiyalarını müvəqqəti olaraq başqa əməkdaş icra edə bilər. Lakin burada ödəniş qaydası vakant vəzifənin əvəz edilməsindən fərqlənə bilər. Əmək Məcəlləsinin 162-ci maddəsinə görə, öz əmək funksiyasını yerinə yetirməklə yanaşı müvəqqəti işə çıxmayan əməkdaşı əvəz edən işçiyə, bir sıra hallarda əvəz edilən işçinin tarif vəzifə maaşı ilə öz maaşı arasındakı fərq ödənilir. Əvəz edilən işçinin maaşı əvəz edən işçinin maaşına bərabər və ya ondan aşağı olduqda isə əlavə ödənişin məbləği tərəflərin razılığı ilə müəyyən edilir.

Amma vəzifə həqiqətən vakantdırsa, vəziyyət fərqlidir. Əmək Məcəlləsinin 61-ci maddəsinin 2-ci hissəsi məhz bu halı tənzimləyir. İşçi həm öz vəzifəsini, həm də vakant vəzifəni icra etdiyi halda, vakant vəzifə üçün nəzərdə tutulmuş əməkhaqqının yarısından az olmamaq şərtilə əlavə ödəniş edilməlidir.

Qanun vakant vəzifənin funksiyalarının bir işçiyə nə qədər müddətə həvalə edilə biləcəyini də müəyyən edir. Əmək Məcəlləsinin 61-ci maddəsinə əsasən, vakant vəzifə üzrə əmək funksiyasının yerinə yetirilməsi işçiyə üç aydan çox olmayan müddətə həvalə edilə bilər. Bu müddət başa çatdıqdan sonra isə qanunda nəzərdə tutulan variantlardan biri tətbiq olunmalıdır: əvəzedici işçi onun razılığı ilə həmin vəzifəyə keçirilə bilər, iki vəzifə birləşdirilərək işçinin əmək funksiyası genişləndirilə və yeni əmək müqaviləsi bağlana bilər və ya vakant vəzifəyə yeni işçi qəbul edilə bilər.

Bu müddəa xüsusilə uzun müddət vakant vəzifənin işini görən əməkdaşlar üçün əhəmiyyətlidir. Çünki “yeni işçi gələnədək” ifadəsi qeyri-müəyyən müddətə əlavə işin qarşılıqsız şəkildə yerinə yetirilməsi üçün əsas yaratmır. Qanun vakant vəzifənin funksiyalarının işçiyə həvalə edilməsini konkret müddət və ödəniş şərtləri ilə əlaqələndirir.

İşçinin hüquqlarının qorunması baxımından belə hallarda əlavə işin rəsmiləşdirilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Əmək funksiyasının, əməkhaqqının və ona edilən əlavələrin əmək münasibətlərində rəsmiləşdirilməsi sonradan yarana biləcək mübahisələrin qarşısını almağa kömək edir. Əmək Məcəlləsinin tələblərinə əsasən əmək müqaviləsində işçinin əmək funksiyası, əməkhaqqı və ona əlavələr kimi əsas şərtlər göstərilir.

Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi də 2026-cı ildə bu məsələyə dair açıqlamasında bildirib ki, vakant vəzifə üzrə əmək funksiyasının icrasının həvalə edilməsinə işçinin razılığı ilə yol verilir. İşçi eyni zamanda həm özünün, həm də vakant vəzifənin funksiyalarını yerinə yetirirsə, ona vakant vəzifə üçün nəzərdə tutulmuş əməkhaqqının yarısından az olmamaq şərtilə əlavə ödəniş verilməlidir.

Bu qayda işçinin əsas işindən əlavə faktiki olaraq başqa bir vəzifənin məsuliyyətini daşıdığı hallarda onun əməyinin qarşılığının təmin edilməsinə xidmət edir. Çünki vakant vəzifənin funksiyalarının icrası bəzən əlavə iş yükü, məsuliyyət və vaxt tələb edə bilər. İşçi öz vəzifəsinin öhdəliklərini yerinə yetirməklə yanaşı, başqa vəzifənin də funksiyalarını icra edirsə, bunun əmək münasibətlərində nəzərə alınması vacibdir.

Məsələn, müəssisədə mühasib vəzifəsi boşalıb və yeni mühasib tapılanadək həmin vəzifənin funksiyaları başqa əməkdaşa həvalə edilib. Həmin əməkdaş öz əsas vəzifəsini də yerinə yetirirsə, bu artıq sadəcə “kömək etmək” kimi qiymətləndirilməməli, vakant vəzifənin əmək funksiyasının icrası ilə bağlı qanunvericiliyin tələbləri nəzərə alınmalıdır.

Eyni zamanda, işçinin razılığı olmadan ona yeni vəzifənin funksiyalarının daimi şəkildə yüklənməsi ilə bağlı məsələlərdə əmək müqaviləsinin şərtlərinə baxmaq lazımdır. Çünki hər bir konkret vəziyyətdə işçinin mövcud əmək funksiyasının məzmunu, yeni tapşırığın həmin funksiyaya daxil olub-olmaması və işəgötürənin verdiyi tapşırığın hüquqi xarakteri ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Əməkhaqqına əlavənin də sadəcə şifahi vəd formasında qalması işçi üçün risk yarada bilər. İşçi vakant vəzifənin funksiyalarını icra etməyə başlamazdan əvvəl bu işin hansı müddətə həvalə edildiyini, hansı vəzifənin funksiyalarını yerinə yetirəcəyini və əlavə ödənişin necə müəyyən ediləcəyini işəgötürənlə dəqiqləşdirməli və mümkün qədər bunu yazılı şəkildə rəsmiləşdirməlidir.

Əgər işçi əlavə funksiyaları faktiki olaraq yerinə yetirdiyi halda əlavə ödənişin verilmədiyini düşünürsə, əmək müqaviləsinə, işəgötürənin əmr və sərəncamlarına, vəzifə təlimatına, əməkhaqqı hesablamalarına və digər sənədlərə baxmaq vacibdir. Mübahisə yarandıqda işçinin öz tələbinin əsasını təsdiq edən sənədləri saxlaması əhəmiyyət daşıyır.

Beləliklə, iş yerində vakant vəzifə açılıbsa və yeni əməkdaş işə qəbul edilənədək həmin vəzifənin işlərini siz görürsünüzsə, əsas məsələ bunun sadəcə “müvəqqəti kömək” kimi təqdim edilməsi deyil, faktiki olaraq hansı əmək funksiyasının yerinə yetirildiyinin müəyyən edilməsidir. Əgər siz həm öz vəzifənizin funksiyalarını, həm də vakant vəzifənin funksiyalarını yerinə yetirirsinizsə, Əmək Məcəlləsinin 61-ci maddəsinə əsasən vakant vəzifə üçün nəzərdə tutulan əməkhaqqının ən azı 50 faizi həcmində əlavə ödəniş hüququnuz yarana bilər.

Əsas işinizlə yanaşı vakant vəzifənin işini görməyiniz sizdən razılıq alınmadan tətbiq edilə bilməz. Həmçinin belə əlavə əmək funksiyasının uzun müddət davam etdirilməsi də qanunda müəyyən edilmiş üç aylıq müddət və sonrakı hüquqi prosedurlar nəzərə alınmaqla tənzimlənməlidir. Buna görə də işçilər öz vəzifələrindən kənar əlavə funksiyalar yerinə yetirməyə başlamazdan əvvəl həmin işin hüquqi əsasını və əlavə ödəniş məsələsini dəqiqləşdirməlidirlər.

Turan

Həmçinin oxuyun

Sürücülərin diqqətinə!30 manat oldu  — DİN-in  Kollegiyası  qərar verdi

Ceyhun Bayramovun BMT-də keçirdiyi həmin görüş: Bakı ilə Fransa anlaşır?

Övladı məktəbə gedən valideynlərin DİQQƏTİNƏ!  — Psixoloqlar vacib detalları AÇIQLAYIR

Etibarnamə ilə avtomobil sürən şəxslərə mühüm xəbər – Vəkildən AÇIQLAMA