Uşağın nənə və babanın himayəsində olması pensiya hüququ yaradırmı?

HÜQUQ

461

15.06.2026, 16:31

Boşanma və ya ailədaxili sosial problemlər zamanı vətəndaşlar tez-tez uşağın nənə və ya babanın yanında qalması və bunun hüquqi nəticələri ilə bağlı suallar ünvanlayırlar. Ən çox soruşulan məsələlərdən biri də budur: “Əgər övladım anamın himayəsində yaşayırsa, onun pensiyasını və ya sosial ödənişlərini ala bilərmi?”

Oxu24.com xəbər verir ki, mövzu ilə bağlı hüquqşünaslar bildirirlər ki, bu məsələ cəmiyyətdə yanlış anlaşılmalara səbəb olur və faktiki vəziyyətlə hüquqi status bir-birindən fərqlənir.

Hüquqi izaha görə, Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinə əsasən uşağın əsas qanuni himayədarları onun valideynləridir. Uşağın nənə və ya babanın yanında yaşaması faktı avtomatik olaraq valideynlik hüquqlarının dəyişməsi və ya həmin şəxslərə pensiya və sosial təminat hüququ verməsi demək deyil.

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, bəzi hallarda vətəndaşlar hesab edirlər ki, uşaq nənə və ya babanın himayəsinə keçərsə, həmin şəxslər uşağa görə pensiya, müavinət və ya digər sosial ödənişlər əldə edə bilərlər. Lakin bu yanaşma hüquqi baxımdan tam doğru deyil.

Qanunvericilikdə himayəçilik və qəyyumluq institutu yalnız xüsusi hallarda tətbiq olunur. Uşağın valideynləri sağdırsa və valideynlik hüquqlarından məhrum edilməyibsə, uşağın hüquqi nümayəndəsi yenə də valideynlər hesab olunur. Nənə və babanın uşağa faktiki baxması onların avtomatik şəkildə hüquqi qəyyum statusu alması anlamına gəlmir.

Hüquqşünaslar vurğulayırlar ki, burada “de-fakto” və “de-yure” anlayışlarının fərqi əsas rol oynayır. De-fakto – uşağın faktiki olaraq nənə və ya baba ilə yaşamasıdır. De-yure isə uşağın hüquqi statusunun və qanuni nümayəndəliyinin kimə məxsus olduğunu müəyyən edir. Qanuna görə, bu status yalnız məhkəmə qərarı və ya qanunla nəzərdə tutulmuş xüsusi hallar əsasında dəyişə bilər.

Bəzi vətəndaşlar düşünürlər ki, uşağın nənə və babanın yanında qeydiyyatda olması və ya onlarla birlikdə yaşaması həmin şəxslərə uşağın sosial təminat hüquqlarını verir. Lakin bu, düzgün yanaşma deyil. Sosial ödənişlər və pensiya hüquqları uşağın hüquqi himayədarlıq statusu ilə birbaşa bağlıdır.

Mütəxəssislərin fikrincə, nənə və baba yalnız o halda qəyyum və ya himayədar hesab oluna bilər ki, valideynlər valideynlik hüquqlarından məhrum edilsin, vəfat etsin və ya məhkəmə tərəfindən uşağın başqa şəxsin himayəsinə verilməsi barədə qərar qəbul olunsun. Əks halda, uşağın onlarla yaşaması yalnız məişət xarakteri daşıyır.

Eyni zamanda hüquqşünaslar bildirirlər ki, uşağın nənə və ya babanın himayəsinə verilməsi məsələsi də hər zaman avtomatik və ümumi qayda kimi tətbiq edilmir. Hər bir halda məhkəmə uşağın mənafeyini əsas götürərək qərar qəbul edir.

Nəticə etibarilə, uşağın nənə və ya babanın yanında yaşaması onların pensiya və ya sosial təminat hüquqlarına əsas vermir. Bu cür hüquqlar yalnız qanunla müəyyən edilmiş rəsmi qəyyumluq və ya himayədarlıq hallarında yarana bilər. Buna görə də vətəndaşlara tövsiyə olunur ki, bu kimi məsələlərdə emosional yox, hüquqi əsaslarla hərəkət etsinlər və rəsmi mənbələrə müraciət etsinlər.

Turan

Həmçinin oxuyun