Azərbaycanda ordu generalı rütbəsi hələ heç kimə verilməyib – Bəs ona bərabər tutulan ali rütbələr hansılardır?  

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində hərbi rütbələr arasında ən yüksək pillədə “ordu generalı” dayanır. “Hərbi vəzifə və hərbi xidmət haqqında” Qanunun müvafiq müddəalarında ali zabit heyətinə general-mayor, general-leytenant, general-polkovnik və ordu generalı rütbələrinin daxil olduğu göstərilir. Maraqlıdır ki, müstəqil Azərbaycanın tarixində bu günədək heç bir hərbçiyə ordu generalı hərbi rütbəsi verilməyib. Bununla belə, ölkənin hüquq-mühafizə, dövlət qulluğu, gömrük və vergi sistemlərində ordu generalı ilə eyni səviyyəyə uyğunlaşdırılan ali xüsusi rütbə və ixtisas dərəcələri mövcuddur.

Bu uyğunluq 2024-cü ildə təsdiq edilmiş xüsusi, hərbi, diplomatik rütbələrin və ixtisas dərəcələrinin qarşılıqlı uyğunlaşdırılması qaydalarında da öz əksini tapıb. Sənəddə ali rütbələr və ixtisas dərəcələri arasında “həqiqi dövlət müşaviri”, “həqiqi dövlət ədliyyə müşaviri”, “həqiqi dövlət gömrük xidməti müşaviri” və “həqiqi dövlət vergi xidməti müşaviri” ordu generalı səviyyəsi ilə uyğunlaşdırılıb.

Bəs bu rütbələr hansılardır və onları kimlər daşıyıb?

Oxu24.com xəbər verir  ki,Dövlət qulluğunda ən yüksək ixtisas dərəcələrindən biri həqiqi dövlət müşaviri dərəcəsidir. Bu dərəcə hüquqi baxımdan ordu generalı hərbi rütbəsi ilə uyğunlaşdırılır. Son illərdə bu dərəcəni alan şəxslər arasında Prezident Administrasiyasının rəhbəri Samir Nuriyev, sabiq Prezident Administrasiyasının rəhbəri Ramiz Mehdiyev və Milli Məclis Aparatının keçmiş rəhbəri Səfa Mirzəyev göstərilir. Samir Nuriyevə həqiqi dövlət müşaviri ixtisas dərəcəsinin 2019-cu ilin noyabrında verildiyi barədə məlumatlar mövcuddur.

Samir Nuriyev hazırda Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Administrasiyasının rəhbəridir. Prezidentin rəsmi saytında onun bu vəzifəyə 1 noyabr 2019-cu ildə təyin edildiyi göstərilir.

Ramiz Mehdiyev də uzun illər Prezident Administrasiyasına rəhbərlik etmiş və həqiqi dövlət müşaviri ixtisas dərəcəsi daşımış şəxslərdən biridir. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının rəsmi saytında da onun Azərbaycan Respublikasının həqiqi dövlət müşaviri olduğu qeyd olunub.  Səfa Mirzəyev isə Milli Məclis Aparatının rəhbəri və həqiqi dövlət müşaviri kimi fəaliyyət göstərib. Milli Məclisin nəşrində də onun adı məhz bu statusla təqdim edilir.

Ordu generalı ilə eyni səviyyədə uyğunlaşdırılan digər ali rütbə isə həqiqi dövlət ədliyyə müşaviri rütbəsidir. Bu rütbə prokurorluq və ədliyyə sistemində ən yüksək xüsusi rütbələrdən biri olub. Azərbaycanda bu rütbəni alan şəxslərin sayı olduqca məhduddur.

Tarixi məlumatlara görə, Azərbaycanın keçmiş baş prokuroru İxtiyar Şirinov 1992-ci ildə həqiqi dövlət ədliyyə müşaviri rütbəsinə layiq görülüb. Lakin 1993-cü ildə bu rütbədən məhrum edilib. Həmin il isə baş prokuror vəzifəsində çalışan Əli Ömərova həqiqi dövlət ədliyyə müşaviri rütbəsi verilib.

Əli Ömərovun bu rütbəyə 9 noyabr 1993-cü ildə layiq görüldüyü barədə məlumatlar mövcuddur. O, 1993–1994-cü illərdə Azərbaycanın baş prokuroru vəzifəsində çalışıb.

Bu rütbələrin özəlliyi ondan ibarətdir ki, onlar sadəcə vəzifə adları deyil, qanunvericiliklə müəyyən edilən xüsusi rütbələr və ixtisas dərəcələridir. 2024-cü ildə təsdiq edilmiş qarşılıqlı uyğunluq cədvəlində həqiqi dövlət ədliyyə müşaviri də ordu generalı səviyyəsində göstərilib.

Ali səviyyəli rütbələrdən biri də Azərbaycan Respublikasının həqiqi dövlət gömrük xidməti müşaviri rütbəsidir. Gömrük orqanlarında xidmət haqqında Əsasnamədə bu rütbə ali rəis heyətinin ən yüksək pilləsində göstərilir. Eyni siyahıda gömrük xidməti general-mayoru, general-leytenantı və general-polkovniki də yer alır.

Qanunvericilikdə həqiqi dövlət gömrük xidməti müşaviri rütbəsinin mövcud olmasına baxmayaraq, bu rütbənin konkret şəxslərə verilməsi məsələsi ayrıca prezident sərəncamları ilə həyata keçirilir. Rəsmi normativ sənədlərdə Dövlət Gömrük Komitəsinin sədrinin vəzifəsinə uyğun ali xüsusi rütbə kimi məhz Azərbaycan Respublikasının həqiqi dövlət gömrük xidməti müşaviri göstərilib.

Gömrük sistemində bu rütbənin ordu generalı ilə uyğunluğu da ayrıca diqqət çəkir. 2024-cü ildə təsdiq edilmiş yeni uyğunlaşdırma cədvəlində həqiqi dövlət gömrük xidməti müşaviri ordu generalı ilə eyni ali səviyyədə göstərilib. Eyni cədvəldə gömrük xidməti general-polkovniki isə general-polkovnik hərbi rütbəsi ilə uyğunlaşdırılır.

Digər mühüm ali xüsusi rütbə isə Azərbaycan Respublikasının həqiqi dövlət vergi xidməti müşaviridir. Bu rütbə Dövlət Vergi Xidmətinin xüsusi rütbələri sırasında ən yüksək pilləni təşkil edir. Dövlət vergi orqanlarında xidmət haqqında Əsasnamədə 3-cü, 2-ci və 1-ci dərəcəli dövlət vergi xidməti müşaviri ilə yanaşı, Azərbaycan Respublikasının həqiqi dövlət vergi xidməti müşaviri rütbəsi də ayrıca göstərilir.

Vergi sistemində də ali rütbələrin hərbi rütbələrlə uyğunluğu müəyyən edilib. 2024-cü ildəki yeni uyğunlaşdırma cədvəlinə əsasən, həqiqi dövlət vergi xidməti müşaviri ordu generalı səviyyəsinə, 1-ci dərəcəli dövlət vergi xidməti müşaviri isə general-polkovnik səviyyəsinə uyğunlaşdırılıb.

Maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, 2026-cı ilin fevralında Dövlət Vergi Xidmətinin rəisi Orxan Nəzərliyə 2-ci dərəcəli dövlət vergi xidməti müşaviri, xidmətin bir sıra digər rəhbər şəxslərinə isə 3-cü dərəcəli dövlət vergi xidməti müşaviri rütbələri verilib. Bu fakt onu göstərir ki, vergi sistemində ən yüksək xüsusi rütbə qanunvericilikdə mövcud olsa da, ondan aşağı pillələr üzrə ali rütbələr praktik olaraq verilir.

Beləliklə, Azərbaycanda “ordu generalı” yalnız hərbi sistemin ən yüksək rütbəsi deyil, digər dövlət xidmətlərində də ən yüksək pillənin hüquqi müqayisəsi üçün istinad nöqtəsi kimi çıxış edir. Lakin burada mühüm fərq var: söhbət həmin şəxslərin faktiki olaraq ordu generalı olması və ya hərbi xidmət keçməsi barədə deyil, müxtəlif xidmət sahələrindəki rütbə və ixtisas dərəcələrinin qanunvericiliklə bir-birinə uyğunlaşdırılmasından gedir.

Başqa sözlə, hərbi sistemdə general-polkovnikdən sonra gələn ən yüksək rütbə ordu generalıdır. Dövlət qulluğunda bunun qarşılığı həqiqi dövlət müşaviri, ədliyyə və prokurorluq sistemində həqiqi dövlət ədliyyə müşaviri, gömrük orqanlarında həqiqi dövlət gömrük xidməti müşaviri, vergi orqanlarında isə həqiqi dövlət vergi xidməti müşaviri hesab olunur. 2024-cü ildə təsdiqlənən uyğunluq cədvəli bu paraleli hüquqi baxımdan rəsmiləşdirib.

Bununla yanaşı, bu rütbələrin hər birinin öz xidmət sahəsinə aid hüquqi rejimi, verilmə qaydası və vəzifə sistemi mövcuddur. Ona görə də “ordu generalına bərabər rütbə” ifadəsi bütün hallarda eyni vəzifə, eyni xidmət və ya eyni hüquqi status demək deyil. Daha dəqiq ifadə ilə, bunlar müxtəlif dövlət xidmətlərində ordu generalı ilə eyni səviyyəyə uyğunlaşdırılmış ali rütbə və ixtisas dərəcələridir.

Azərbaycanın müasir tarixində ordu generalı rütbəsinin hələ heç bir hərbçiyə verilməməsi isə bu ali hərbi rütbəni ayrıca maraqlı edir. Qanunvericilikdə rütbə mövcuddur, onun verilməsi üçün hüquqi imkan da nəzərdə tutulub, lakin indiyədək bu rütbəni daşıyan Azərbaycan hərbçisi olmayıb. Eyni zamanda mülki dövlət qulluğundan gömrük, vergi və hüquq-mühafizə sisteminə qədər müxtəlif sahələrdə həmin səviyyəyə uyğunlaşdırılan ali rütbələr mövcuddur.

Hazırladı: Turan Etibaroğlu

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda ordu generalı rütbəsi hələ heç kimə verilməyib – Bəs ona bərabər tutulan ali rütbələr hansılardır?  

Bakıda "Formula 1" tıxacları: Nəqliyyat böhranını necə həll etməli? — Ekspert DANIŞDI  

Zeynəb Xanlarovaya nə olub?  — Əməliyyat olundu

Bu şəxslərə 6000 birdəfəlik müavinət verilir - RƏSMİ