Eyni tarix, eyni ssenari: ABŞ niyə 3 yanvarı seçir? 

3 yanvar tarixi təsadüfi görünməsə də, ABŞ-ın Latın Amerikası ilə münasibətlər tarixində xüsusi rəmzi məna daşıyır.

1990-cı ilin məhz 3 yanvarında Panama lideri Manuel Noryeqa ABŞ qoşunlarına təslim olmuş və dərhal ABŞ-a aparılmışdı. Aradan 36 il keçdikdən sonra eyni tarixdə Venesuela prezidenti Nikolas Maduronun saxlanılaraq ABŞ-a aparılması bu paraleli istər-istəməz gündəmə gətirir və sual yaradır: niyə məhz 3 yanvar?

ABŞ 3 yanvar tarixini bilərəkdənmi seçdi? - 36 ildən sonra tarix təkrarlandı

Manuel Noryeqa hadisəsi ABŞ-ın “Operation Just Cause” (“Ədalətli İş”) adlandırdığı hərbi müdaxilənin son mərhələsi idi. 1989-cu ilin dekabrında ABŞ qoşunları Panamaya daxil olmuş, rəsmi Vaşinqton bu addımı narkotik ticarəti ilə mübarizə, ABŞ vətəndaşlarının qorunması və demokratiyanın bərpası ilə əsaslandırmışdı. Noryeqa isə illər boyu ABŞ-la əməkdaşlıq etmiş, lakin sonradan Vaşinqton üçün “nəzarətdən çıxmış fiqur”a çevrilmişdi. O, bir müddət Vatikanın Panamadakı nümayəndəliyində gizləndikdən sonra 3 yanvar 1990-cı ildə təslim oldu və ABŞ-a aparılaraq məhkəmə qarşısına çıxarıldı. Bu tarix ABŞ-ın Latın Amerikasında bir lideri fiziki olaraq ələ keçirib öz ərazisinə apardığı gün kimi tarixə düşdü.

Nikolas Maduro hadisəsi də məhz bu tarixi xatırladan kontekstdə baş verir. ABŞ uzun illərdir Maduro hakimiyyətini legitim hesab etmir, onu narkotik ticarəti, korrupsiya və insan haqlarının pozulmasında ittiham edir. Venesuelaya qarşı sanksiyalar, diplomatik təzyiqlər və beynəlxalq təcrid siyasəti aparılıb. Maduronun 3 yanvarda saxlanılması və ABŞ-a aparılması, istər-istəməz, Noryeqa presedentini yada salır və bunun təsadüfi tarix seçimi olmadığını düşündürür.

Tarixlər beynəlxalq siyasətdə bəzən açıq mesaj vasitəsinə çevrilir. 3 yanvar seçimi ABŞ-ın regiona və digər mübahisəli liderlərə ünvanladığı simvolik siqnal kimi oxuna bilər: 1990-cı ildə hansı yol seçilmişdisə, lazım gəldikdə bu ssenari yenidən işə salına bilər. Bu, təkcə hüquqi və ya hərbi addım deyil, həm də psixoloji və siyasi mesajdır. Latın Amerikası üçün Noryeqa hadisəsi hələ də “suverenliyin necə pozula biləcəyinin” canlı nümunəsi kimi xatırlanırdı; Maduro hadisəsinin eyni tarixə salınması həmin yaddaşı yenidən aktivləşdirir.

Əlbəttə, dövrlər fərqlidir. Soyuq müharibə sonrası Panaması ilə bugünkü Venesuelanın geosiyasi çəkisi eyni deyil. Lakin ümumi xətt dəyişmir: ABŞ özünə təhdid və ya problem hesab etdiyi liderləri beynəlxalq hüquq, narkotiklə mübarizə və təhlükəsizlik arqumentləri ilə hədəfə alır və bu addımları tarixi presedentlər üzərindən legitimləşdirməyə çalışır.

Bu mənada 3 yanvar sadəcə təqvim günü deyil. Bu tarix ABŞ-ın Latın Amerikasında “son hədd”i simvolizə edən günə çevrilib. Noryeqadan Maduraya uzanan xətt göstərir ki, tarix eyni hadisəni eyni formada təkrarlamasa da, bəzən eyni günü seçərək çox aydın şəkildə öz mesajını verir.

Musavat.com

Həmçinin oxuyun

Prezident YAP-ın qurultayında hansı mesajları verib?  — Millət vəkilləri ilə MÜZAKİRƏ

Prezident göstəriş verdi: Maaşlar nə qədər artacaq və kimlərə şamil olunacaq? 

Ələkbərzadə  saxlanılıb  —  DİN açıqlama YAYDI

Əliyev ad çəkmədi, amma mesaj verdi: Qat-qat baha almışıq!