Hamiləlik və doğuş zamanı neçə gün ödənişli məzuniyyət düşür? – Qadın və kişilər üçün YENİ QAYDALAR  

Hamiləlik və uşağın dünyaya gəlməsi ilə əlaqədar çalışan şəxslərin əmək hüquqları qanunvericiliklə xüsusi şəkildə qorunur. Bir çox insan hamiləlik zamanı qadına neçə gün məzuniyyət verildiyini, doğuş çətin olduqda bu müddətin necə dəyişdiyini, eləcə də ataların ödənişli məzuniyyət hüququnun olub-olmadığını tam bilmir. Halbuki Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsində həm analar, həm də atalar üçün bu məsələlərlə bağlı konkret təminatlar nəzərdə tutulub.

Əmək Məcəlləsinin 125-ci maddəsinə əsasən, işləyən qadınlara hamiləlik dövründə və doğuşdan sonrakı dövr üçün ümumilikdə 126 təqvim günü müddətində ödənişli məzuniyyət verilir. Bu müddətin 70 təqvim günü doğuşdan əvvəlki dövrə, 56 təqvim günü isə doğuşdan sonrakı dövrə aiddir. Yəni normal doğuş halında çalışan qadının hamiləlik və doğuşla əlaqədar əsas sosial məzuniyyət müddəti 126 təqvim günüdür.

Qanunvericilikdə doğuşun çətin keçməsi və ya eyni vaxtda iki və daha çox uşağın dünyaya gəlməsi halları üçün də ayrıca təminat müəyyən edilib. Belə hallarda doğuşdan sonrakı məzuniyyət 56 gün deyil, 70 təqvim günü müddətində verilir. Beləliklə, doğuşun çətin olması və ya iki və daha çox uşağın doğulması ananın doğuşdan sonrakı bərpa dövrü üçün nəzərdə tutulan məzuniyyətin uzadılmasına səbəb olur.

Bununla yanaşı, qanunvericilikdə mühüm bir məqam da nəzərdə tutulub. Əgər uşaq həkim tərəfindən gözlənilən tarixdən gec dünyaya gəlirsə, məzuniyyətin doğuşdan əvvəlki hissəsi faktiki doğuş gününədək keçən günlərin sayı qədər ödənişli şəkildə uzadılır. Əsas diqqətçəkən məqam isə budur ki, bu əlavə günlər doğuşdan sonrakı 56 günlük məzuniyyətin hesabına silinmir. Yəni doğuşun gözlənilən tarixdən gec baş verməsi qadının doğuşdan sonrakı məzuniyyət müddətini avtomatik olaraq azaltmır. Bu dəyişiklik əmək qanunvericiliyində son yeniliklərdən biri kimi təqdim olunur.

Məsələn, hamilə qadına doğuşun müəyyən edilmiş tarixdən bir neçə gün əvvəl baş verəcəyi nəzərdə tutulubsa, lakin doğuş gözlənilən tarixdən daha gec baş verərsə, həmin gecikmə günləri doğuşdan əvvəlki məzuniyyətə əlavə olunur. Eyni zamanda, doğuşdan sonra qadının qanunla müəyyən edilmiş məzuniyyət müddəti qorunur. Bu yanaşmanın məqsədi doğuşun faktiki tarixinin gecikməsi səbəbindən qadının sosial məzuniyyət hüququnun azalmasının qarşısını almaqdır.

Maraqlı məqamlardan biri də odur ki, artıq yalnız anaların deyil, ataların da uşağın dünyaya gəlməsi ilə bağlı ödənişli məzuniyyət hüququ var. Əmək Məcəlləsinin 125-ci maddəsinin 4-cü hissəsinə əsasən, uşağın doğulması ilə əlaqədar kişilərə tibb müəssisəsinin arayışı əsasında doğuşdan əvvəl və doğuşdan sonrakı dövrü əhatə edən cəmi 14 təqvim günü müddətində ödənişli məzuniyyət verilir.

Bu hüquq 2026-cı ildə əmək qanunvericiliyinə edilmiş mühüm dəyişikliklərdən biridir. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin məlumatına görə, atalıq məzuniyyətinin rəsmiləşdirilməsi üçün işçi uşağının doğulmasını təsdiq edən müvafiq tibb müəssisəsinin arayışını işəgötürənə təqdim etməlidir. Bundan sonra işəgötürən məzuniyyətlə bağlı əmri Əmək və Məşğulluq Altsistemində, yəni ƏMAS-da elektron qaydada formalaşdırır.

Bu hüququn artıq praktikada tətbiq olunduğu da açıqlanıb. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin 8 sentyabr 2026-cı il tarixli məlumatına əsasən, ilin əvvəlindən 415 işəgötürən tərəfindən 1126 işçiyə uşağının doğulması ilə əlaqədar 14 təqvim günü müddətində ödənişli atalıq məzuniyyəti verilib. Nazirlik bildirir ki, bu məzuniyyət uşağın doğulmasından əvvəlki və sonrakı dövrləri əhatə edə bilər.

Burada bir məqamı da qeyd etmək vacibdir: hamiləliyə və doğuşa görə məzuniyyət ilə həmin dövr üçün ödənilən müavinət eyni anlayış deyil. Məzuniyyət işçinin əmək hüququ kimi müəyyən edilir, hamiləliyə və doğuma görə müavinət isə sosial sığorta sistemi çərçivəsində ödənilir. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin məlumatına görə, hamiləliyə və doğuma görə müavinət almaq hüququ ən azı altı ay sosial sığorta stajı olan şəxslərə şamil edilir. 2026-cı il mayın 1-dən etibarən bu müavinətin təyinatı elektron sistem üzərindən avtomatlaşdırılmış qaydada həyata keçirilir.

Qanunvericilik doğuşdan sonrakı dövrlə bağlı da valideynlərə müəyyən imkanlar yaradır. Uşağa bilavasitə qulluq edən valideynlərdən biri və ya ailənin digər üzvü uşağın üç yaşı tamam olanadək ona qulluq etmək üçün qanunvericilikdə müəyyən edilmiş məbləğdə müavinət verilən qismən ödənişli sosial məzuniyyət hüququndan istifadə edə bilər. Bu hüquq yalnız anaya aid deyil və uşağa faktiki qulluq edən şəxsin qanunda nəzərdə tutulan şərtlər çərçivəsində məzuniyyətdən yararlanmasına imkan verir.

Bundan başqa, iki aylığadək uşağı övladlığa götürən qadınlar üçün də ayrıca təminat nəzərdə tutulub. Onlar doğuşdan sonra müəyyən edilmiş 56 günlük ödənişli sosial məzuniyyətdən istifadə etmək hüququna malikdirlər. Bu da qanunvericiliyin uşağın doğulması və ailəyə qəbul edilməsi ilə bağlı müəyyən hallarda sosial təminat mexanizmlərini geniş şəkildə əhatə etdiyini göstərir.

Hamilə və azyaşlı uşağı olan qadınların əmək münasibətlərində digər təminatları da mövcuddur. Məsələn, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin məlumatına görə, əmək müqaviləsi bağlanarkən hamilə qadınlara və üç yaşınadək uşağı olan qadınlara sınaq müddəti müəyyən edilmir. Həmçinin müəyyən hallarda hamilə qadınların və üç yaşınadək sosial məzuniyyətdə olan qadınların attestasiyasının keçirilməsinə məhdudiyyətlər tətbiq olunur.

Uşaqlı qadınlar üçün əlavə məzuniyyət hüquqları da mövcuddur. Qanunvericiliyə əsasən, 14 yaşınadək iki uşağı olan qadınlara 2 təqvim günü, 14 yaşınadək üç və daha çox uşağı olan və ya əlilliyi olan uşağı olan qadınlara isə 5 təqvim günü əlavə məzuniyyət verilir. Müəyyən hallarda uşaqlarını təkbaşına böyüdən atalar və uşaqları övladlığa götürmüş şəxslər də bu hüquqdan istifadə edə bilirlər.

Beləliklə, hamiləlik və doğuşla bağlı əmək hüquqları yalnız 126 günlük məzuniyyətlə məhdudlaşmır. Normal doğuş zamanı qadına 70 gün doğuşdan əvvəl, 56 gün doğuşdan sonra olmaqla ümumilikdə 126 təqvim günü ödənişli məzuniyyət verilir. Çətin doğuş və ya iki və daha çox uşağın doğulması zamanı doğuşdan sonrakı müddət 70 günə qədər artırılır. Doğuş gözlənilən tarixdən gec baş verdikdə isə doğuşdan əvvəlki hissə faktiki doğuş gününədək keçən günlər qədər uzadılır və sonrakı məzuniyyət qısaldılmır. Atalara isə uşağın doğulması ilə əlaqədar 14 təqvim günü ödənişli məzuniyyət hüququ verilir.

Bu səbəbdən əmək müqaviləsi ilə çalışan şəxslərin hamiləlik, doğuş və uşağa qulluq dövründə hansı hüquqlara malik olduqlarını əvvəlcədən bilməsi vacibdir. Xüsusilə məzuniyyət müddəti, ödənişli müavinət və uşağa qulluqla bağlı sosial məzuniyyət anlayışlarını bir-birindən fərqləndirmək işçinin öz hüquqlarından düzgün istifadə etməsinə imkan verir.

Həmçinin oxuyun

Zeynəb Xanlarova ilə bağlı son dəqiqə xəbəri

Prezident ona yüksək vəzifə verdi - FOTO+ DOSYE

Prezident fərman İMZALADI

Nazirlər Kabineti yeni qərar verib: 30 gün sonra qüvvəyə minir