Verdiyiniz hədiyyəni sonradan geri ala bilərsinizmi? – Vəkildən AÇIQLAMA  

İnsanlar arasında əmlakın, xüsusilə də daşınmaz əmlakın hədiyyə olaraq verilməsi kifayət qədər geniş yayılmış hallardan biridir. Valideyn övladına ev bağışlayır, baba-nənə nəvəsinə torpaq verir, həyat yoldaşlarından biri digərinə əmlak bağışlayır və ya insanlar yaxınlarına müxtəlif əşyaları və əmlakı təmənnasız şəkildə təqdim edirlər. Lakin müəyyən müddət keçdikdən sonra tərəflər arasında münasibətlər dəyişə və hədiyyə verən şəxs “verdiyim əmlakı geri ala bilərəmmi?” sualı ilə qarşılaşa bilər.

Vəkil Nigar Əliyeva Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, hədiyyənin verilməsi sonradan onun istənilən halda geri tələb edilə biləcəyi anlamına gəlmir. Eyni zamanda, bağışlama münasibətlərində qanunvericilik müəyyən hallarda hədiyyə verənə bağışlamadan imtina etmək və hədiyyənin qaytarılmasını tələb etmək imkanı da verir.

Hüquqşünasın sözlərinə görə, ilk növbədə bağışlama müqaviləsinin hüquqi mahiyyətini nəzərə almaq lazımdır. Bağışlama zamanı əmlak əvəzsiz olaraq digər şəxsin mülkiyyətinə keçir. Əgər söhbət daşınmaz əmlakdan gedirsə, bağışlama əməliyyatı müvafiq hüquqi qaydada rəsmiləşdirilir və mülkiyyət hüququnun qeydiyyatı həyata keçirilir. Bundan sonra əvvəlki mülkiyyətçinin sadəcə “fikrim dəyişdi” deməsi əmlakı avtomatik olaraq geri qaytarmaq üçün hüquqi əsas yaratmır.

Nigar Əliyeva qeyd edib ki, Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 673-cü maddəsində bağışlamadan imtinanın konkret halları müəyyən edilib. Həmin normaya əsasən, hədiyyə verən bəzi hallarda bağışlamadan imtina edə bilər. Məsələn, hədiyyə alan hədiyyə verənin və ya onun yaxın qohumunun barəsində ağır cinayət törədibsə, bu, bağışlamadan imtina üçün qanunda nəzərdə tutulan əsaslardan biridir.

Burada söhbət istənilən mübahisədən və ya ailə daxilində yaranan narazılıqdan getmir. Qanun konkret olaraq ağır cinayətin törədilməsini əsas kimi nəzərdə tutur. Buna görə də tərəflərin münasibətlərinin pisləşməsi, hədiyyə alan şəxsin artıq əvvəlki kimi davranmaması və ya onların arasında mübahisənin yaranması avtomatik olaraq bağışlanmış əmlakın geri alınması hüququ yaratmır.

Digər mühüm əsas isə ailə hüquq münasibətlərindən irəli gələn vəzifələrin kobud şəkildə pozulmasıdır. Mülki Məcəllənin 673.1.2-ci maddəsinə əsasən, hədiyyə alan hədiyyə verənin və ya onun yaxın qohumlarından birinin qarşısında ailə hüquq münasibətlərindən irəli gələn vəzifələrini kobudcasına pozduqda bağışlamadan imtina məsələsi yarana bilər. Burada da hər bir ailə mübahisəsini avtomatik olaraq bu normanın tətbiqi üçün kifayət edən hal hesab etmək olmaz. Hadisənin konkret halları və hüquqi qiymətləndirilməsi əhəmiyyət daşıyır.

Bağışlamadan imtina üçün başqa bir əsas da hədiyyə ilə bağlı üzərinə götürülmüş öhdəliklərin əsassız olaraq yerinə yetirilməməsidir. Yəni bəzi hallarda hədiyyə müəyyən öhdəliklərlə əlaqəli ola bilər. Hədiyyə alan şəxs həmin öhdəliyi əsassız şəkildə yerinə yetirmirsə, qanun müəyyən şərtlərlə hədiyyə verənə bağışlamadan imtina etmək imkanı yaradır. Burada “əsassız olaraq” ifadəsi xüsusilə vacibdir. Çünki öhdəliyin yerinə yetirilməməsinin səbəbi və konkret vəziyyət ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Məsələn, bir şəxs digərinə müəyyən şərtlərlə əmlak bağışlayıbsa və həmin şərtlər bağışlama münasibətinin bir hissəsini təşkil edirsə, hədiyyə alanın üzərinə götürdüyü öhdəliyi səbəbsiz şəkildə yerinə yetirməməsi hüquqi nəticə yarada bilər. Lakin burada da tərəflər arasında sadəcə şifahi gözləntilərin olması ilə hüquqi öhdəliyin mövcudluğunu eyniləşdirmək olmaz.

Hüquqşünasın sözlərinə görə, bağışlama ilə bağlı daha bir mühüm məqam hədiyyənin hələ verilmədiyi, yalnız bağışlama vədinin olduğu hallardır. Mülki Məcəllənin 673.2-ci maddəsi belə vəziyyətlərdə də müəyyən hallarda bağışlama vədinin ləğv edilməsinə və onun icrasından imtinaya imkan verir. Məsələn, qanunda göstərilən əsaslardan başqa, vəd verildikdən sonra hədiyyə verənin əmlak münasibətləri elə dəyişə bilər ki, bağışlama onun üçün son dərəcə ağır yükə çevrilə bilər. Həmçinin sonradan əvvəllər olmayan və ya çox cüzi həcmdə olan ailə hüquqi öhdəliklərinin yaranması da müəyyən hallarda nəzərə alınır.

Bu isə mühüm fərq yaradır: artıq verilmiş hədiyyə ilə yalnız vəd edilmiş hədiyyənin hüquqi vəziyyəti eyni deyil. Buna görə də konkret hadisədə ilk növbədə bağışlama müqaviləsinin bağlanıb-bağlanmadığı, hədiyyənin mülkiyyətə keçib-keçmədiyi və hansı öhdəliklərin nəzərdə tutulduğu müəyyənləşdirilməlidir.

Digər mühüm məsələ isə müddətlə bağlıdır. Qanunun 673.3-cü maddəsinə əsasən, bağışlamadan imtina yalnız onun əsasının hədiyyə verənə məlum olduğu gündən bir il ərzində imtina haqqında bildiriş hədiyyə alana çatdığı halda qüvvədədir. Yəni qanunda nəzərdə tutulan əsasın yaranması və ya məlum olması ilə bağlı bir illik müddət nəzərə alınmalıdır. Bu müddətin ötürülməsi hüququn həyata keçirilməsinə ciddi təsir göstərə bilər.

Məsələn, hədiyyə verən şəxs qanunda nəzərdə tutulan əsasın mövcud olduğunu müəyyən tarixdə öyrənibsə, həmin tarixdən etibarən qanunda nəzərdə tutulan müddət çərçivəsində hərəkət etməlidir. Buna görə də belə hallarda “illər keçib, indi məhkəməyə müraciət edib hədiyyəni geri alaram” yanaşması risklidir.

Qanunvericilikdə hədiyyə alan şəxsin də üzərinə müəyyən öhdəlik qoyulur. Mülki Məcəllənin 673.4-cü maddəsinə əsasən, bağışlamadan imtina edildikdə hədiyyə alan, bağışlanmış predmet onun mülkiyyətində olduğu halda, hədiyyəni qaytarmağa borcludur. Burada da söhbət qanunda nəzərdə tutulan əsasların mövcud olduğu və bağışlamadan imtinanın qanuni qaydada həyata keçirildiyi hallardan gedir.

Bununla yanaşı, bağışlanan əmlakın artıq üçüncü şəxsə satılması, özgəninkiləşdirilməsi və ya başqa hüquqi əməliyyatın predmetinə çevrilməsi kimi hallar ayrıca hüquqi qiymətləndirmə tələb edə bilər. Bu səbəbdən belə mübahisələrdə yalnız “əmlakı mən bağışlamışam” arqumenti ilə kifayətlənmək olmaz. Əmlakın hazırkı hüquqi statusu, onun kimə məxsus olması, hansı müqavilələr əsasında sonradan özgəninkiləşdirilməsi və dövlət qeydiyyatındakı vəziyyəti də araşdırılmalıdır.

Hədiyyənin daşınmaz əmlak olması halında məsələ daha da ciddi xarakter daşıyır. Ev, mənzil və ya torpaq sahəsi bağışlandıqdan sonra həmin əmlak üzərində mülkiyyət hüququ yeni şəxsə keçdiyindən, əvvəlki mülkiyyətçinin sonradan sadəcə şəxsi narazılıq səbəbindən əmlakı geri alması mümkün deyil. Bunun üçün qanunda nəzərdə tutulan əsas və həmin əsasın hüquqi qaydada həyata keçirilməsi tələb olunur.

Məsələn, valideyn övladına ev bağışlayıbsa və bir müddət sonra aralarında münasibətlər pisləşibsə, bu fakt öz-özlüyündə bağışlamanın ləğvi üçün kifayət etmir. Eyni şəkildə, “mən artıq bu qərarı düzgün hesab etmirəm”, “əmlakımı bağışladığıma peşman olmuşam” və ya “indi həmin evə ehtiyacım var” kimi səbəblər Mülki Məcəllənin 673-cü maddəsində sadalanan əsaslarla eyniləşdirilə bilməz.

Ona görə də vətəndaşlar əmlakı bağışlamazdan əvvəl bu qərarın hüquqi nəticələrini yaxşı düşünməlidirlər. Xüsusilə daşınmaz əmlakın bağışlanması gələcəkdə həmin əmlak üzərində mülkiyyət hüququnun kimə məxsus olacağına birbaşa təsir göstərən ciddi hüquqi əməliyyatdır. Sonradan ailə münasibətlərinin dəyişməsi və ya şəxsi fikrin dəyişməsi əmlakın avtomatik geri qaytarılması üçün əsas yaratmır.

Eyni zamanda, hədiyyə alan şəxslər də düşünməməlidirlər ki, bağışlanan əmlak bütün hallarda və istənilən vəziyyətdə geri tələb edilə bilməz. Qanun müəyyən hallarda hədiyyə verənin hüquqlarını qoruyur və konkret əsaslar yarandıqda bağışlamadan imtina etməyə imkan verir. Bu baxımdan tərəflər həm bağışlama müqaviləsinin şərtlərinə, həm də qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hüquq və öhdəliklərə diqqət yetirməlidirlər.

Nigar Əliyeva vurğulayıb ki, konkret mübahisə yarandıqda sənədlərə və hadisənin faktiki hallarına baxmadan ümumi şəkildə “hədiyyə geri alınır” və ya “heç vaxt geri alınmır” demək düzgün deyil. Hər bir işdə bağışlama müqaviləsinin məzmunu, əmlakın növü, tərəflərin münasibəti, qanunda nəzərdə tutulan əsasın olub-olmaması və qanuni müddətlərin keçib-keçməməsi ayrıca araşdırılmalıdır.

Beləliklə, hədiyyə verən şəxsin sadəcə sonradan fikrini dəyişməsi bağışlanmış əmlakı geri almaq üçün kifayət etmir. Lakin Mülki Məcəllənin 673-cü maddəsində nəzərdə tutulan konkret hallar mövcuddursa, bağışlamadan imtina etmək və qanunun müəyyən etdiyi qaydada hədiyyənin qaytarılmasını tələb etmək mümkündür. Buna görə də əmlak bağışlamazdan əvvəl onun hüquqi nəticələrini, mümkün riskləri və müqavilənin şərtlərini əvvəlcədən nəzərdən keçirmək, mübahisə yarandıqda isə hüquqşünasa müraciət etmək daha doğru yanaşmadır.

Turan

Həmçinin oxuyun

DTX tiktokeri saxladı: Bu maddə ilə həbs edildi

Sabahdan iş qrafiki dəyişir - Rəsmi qərar elan edildi

Ramiz Mehdiyev işindən xəbər var: Oğlu və kürəkəni...

Nazirlər Kabineti yeni qərar qəbul edib