Evdə özüm üçün belə bir dünya modeli icad etmişəm  —  Aqşin Yenisey yazır

Ağsaqqallığı cəmiyyətə filosofluq kimi sırıyan fəlsəfə doktorlarımızdan və ağsaqqallığı filosofluq kimi anlayan cəmiyyətimizdən deyil, özlərinin fəlsəfi sistemlərini yaratmış filosoflardan ilham alaraq evdə özüm üçün belə bir dünya modeli icad etmişəm. 

1. Özü-özünü yaradan dünya. Səma, okeanlar, meşələr, əhliləşdirilməmiş heyvan və bitki aləmi bu dünyanı təmsil edir.

2. Tanrının yaratdığı dünya. Bu dünya antik çağı və Orta əsrləri əhatə edən bir dünyadır.

3. İnsanın yaratdığı dünya. Bu dünyaya renessansdan sonrakı  Avropa, Amerika və uzaq Şərq ölkələri aiddir.

4. Texnologiyaların yaradacağı dünya. Bu, insanın yaratdığı dünyadan doğulmaq üzrə olan gələcəyin dünyasıdır. 

Bu dörd dünya bir-biriylə müqayisə olunmayacaq dərəcədə fərqlidir. Özü-özünü yaradan dünya tanrının yaratdığı dünya ilə müqayisədə nə qədər ibtidaidirsə, tanrının yaratdığı dünya da insanın yaratdığı dünya ilə müqayisədə o dərəcədə ibtidaidir. İnsanın yaratdığı dünya da gələcəkdə texnologiyaların yaradacağı dünya ilə müqayisədə eyni dərəcədə ibtidai olacaq. 

Müsəlmanlar hələ ki, tanrının yaratdığı dünyada yaşayır və bu dünyadan da məmnundurlar. Onları tanrının yaratdığı dünyadan insanın yaratdığı dünyaya dəvət edən tək-tük həmvətənlərini də “milyonların inancına dil uzadır”, “dinimizi təhqir edir”, “allahı inkar edir” və s. bəhanələrlə təhdid və təhqir edib susdurmağa çalışırlar. 

Bu gedişlə müsəlman ölkələri tanrının yaratdığı dünyadan insanın yaratdığı dünyaya keçə bilməsə dünya xəritəsində Qahirənin ortasındakı iki, üç milyonluq əhalisi ilə qəbilə dövründə yaşayan “Ölü şəhər” kimi “ölü bir bölgə” olacaq. Çünki bu gün insanın yaratdığı dünya texnologiyaların yaradacağı dünyaya can atır. Müsəlman aləmi isə “tanrının yaratdığı dünyadan insanın yaratdığı dünyaya keçəkmi” sualını verənləri belə qəzəblə aşağılayır. 

Yox, əgər müsəlmanlar da yaşadıqları tanrının yaratdığı dünyanın qapılarını insanın yaratdığı dünyaya açsalar, ola bilsin ki, arxadan gəlib öndəkilərə çatsınlar. Yəni bir müsəlman renessansı ortaya çıxsın. Çünki bunun üçün İbn Rüşt, İbn Sina, əl-Fərabi, Əl-Xarəzmi, İbn Hayyan kimi alim və filosoflardan ibarət zəmin var. 

Amma burada çox həssas bir məsələ var. Biz müsəlman Şərqinin “itkin renessansını” yaratmış bu alim və filosofları islama bağlayırıq. Bu, coğrafi baxımdan doğrudur. Amma elmi, fəlsəfi baxımdan kökündən yanlış düşüncədir. Bu adamlar Quran oxuyub alim və filosof olmayıblar. Quran oxuyub Əl-Fərabi, İbn Sina olmaq mümkün olsaydı indi bütün müsəlman aləmi dolu olardı Əl-Fərabilərlə, İbn Sinalarla. 

Bu alim və filosoflar islamdan öncəki mədəniyyətlərin, konkret desək, yunan, sasani və suryani qaynaqlarını oxuyurdular. Hətta İbn Sinanın bəzi qaynaqlara görə, Samanoğulları ərazisindəki, bəzi qaynaqlara görə, Abbasi xəlifəsinə məxsus kitabxanadakı kitabları dörd il oxuduqdan sonra yandırdığı qeyd olunur. Guya, İbn Sina bu kitabxanadakı islamdan öncəki mənbələri oxuyub qeydlər götürdükdən sonra kitabxananı yandırıb ki, başqaları da oxuyub onu üstələməsinlər. Hətta bu yanğına görə onun məhkəməyə çəkildiyi də söylənilir. 

Bunları söylməkdə məqsədim budur anlayaq ki, Quran oxumaqla alim, filosof olmaq mümkün deyil, ya da müsəlmanları on dörd əsrdir qaldıqları yerdə saxlayacaq səviyyədə alim və filosof olmaq mümkündür. 

Hər şey bu səmimi etirafın edilib-edilməməsindən asılı olacaq.

Həmçinin oxuyun

Zakir Həsənov XƏSTƏLƏNDİ

Kombi istifadə edənlərin NƏZƏRİNƏ 

Türkiyə Prezidentinin Şuşada rəsmi qarşılanma mərasimi keçirilir - CANLI 

Ərdoğanın Azərbaycan səfərinin YENİ DETALLARI