Daxili müqavilə ilə mənzil alanların NƏZƏRİNƏ – Çıxarışla bağlı vacib açıqlama

CƏMİYYƏT

31.08.2026, 16:45

Mənzil alarkən vətəndaşların qarşılaşdığı əsas problemlərdən biri daşınmaz əmlakın çıxarışının olmaması və sonradan həmin sənədin əldə edilməsi üçün əlavə ödəniş tələb edilməsidir. Xüsusilə binaların bir hissəsində çıxarış olduğu, digər hissəsində isə mənzillərin yalnız daxili müqavilə əsasında satıldığı hallarda alıcılar əmlak üzərində hüquqlarının rəsmiləşdirilməsi ilə bağlı çətinliklərlə üzləşirlər.

Oxu24.com-a müraciət edən vətəndaşlardan biri də belə vəziyyətlə qarşılaşdığını bildirib. Onun sözlərinə görə, mənzili daxili müqavilə əsasında alıb, binadakı bəzi mənzillərin çıxarışı var, lakin onun mənzilinin çıxarışı yoxdur. Hazırda isə çıxarışın alınması üçün əlavə ödəniş tələb olunur. Problemi daha da mürəkkəbləşdirən məqam isə mənzili satan sahibkarın vəfat etməsi və hazırda onun qızının mülkiyyətçi kimi çıxış etməsidir.

Məsələ ilə bağlı Vəkil Samir Süleymanov Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, belə hallarda ilk növbədə tərəflər arasında bağlanmış müqavilənin şərtləri diqqətlə araşdırılmalıdır.

Vəkilin sözlərinə görə, mənzil daxili müqavilə əsasında alınıbsa, həmin müqavilədə çıxarışın alınması, dövlət qeydiyyatı və bununla bağlı xərclərin hansı tərəfin üzərinə düşməsi barədə hər hansı müddəanın olub-olmaması müəyyən edilməlidir.

“Vətəndaş deyir ki, mən müqavilə bağlamışam. İlk növbədə həmin müqavilənin şərtlərinə baxmaq lazımdır. Orada çıxarışla bağlı hər hansı müddəa varmı? Çıxarışın alınması ilə bağlı hansı şərtlər razılaşdırılıb? Əgər müqavilədə bu məsələ konkret şəkildə nəzərdə tutulubsa, tərəflər həmin müqavilənin şərtlərinə uyğun hərəkət etməlidirlər”, – deyə Samir Süleymanov qeyd edib.

Vəkil bildirib ki, daşınmaz əmlak üzərində hüquqların dövlət qeydiyyatına alınması üçün qanunvericilikdə müəyyən edilmiş prosedurlar mövcuddur. Çıxarışın verilməsi ilə bağlı dövlət rüsumları və xidmət haqları müəyyən edilmiş qaydada ödənilir. Lakin tikinti şirkətinin, Mənzil-Tikinti Kooperativinin və ya digər şəxsin bundan əlavə olaraq alıcıdan pul tələb etməsinin hüquqi əsası ayrıca müəyyən edilməlidir.

Samir Süleymanovun sözlərinə görə, əgər bağlanmış müqavilədə çıxarışın əldə edilməsi üçün müəyyən əlavə məbləğin ödənilməsi barədə əvvəlcədən razılaşma yoxdursa, sonradan birtərəfli qaydada yeni ödəniş tələbinin irəli sürülməsi mübahisə yarada bilər.

“Əgər müqavilədə belə bir ödəniş nəzərdə tutulmayıbsa, yəni tərəflər arasında bu barədə razılaşma olmayıbsa, sonradan həmin ödənişin tələb olunmasının hüquqi əsası məsələsinə baxılmalıdır. Müqavilədə başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, belə bir tələbin irəli sürülməsi hüquqa zidd ola bilər”, – deyə vəkil vurğulayıb.

Mütəxəssis diqqətə çatdırıb ki, burada əsas sənəd məhz tərəflər arasında bağlanmış müqavilədir. Çünki mülki münasibətlərdə tərəflərin iradəsi və bağladıqları əqdin şərtləri mühüm əhəmiyyət daşıyır. Müqavilədə tərəflərin hansı öhdəlikləri üzərinə götürdüyü, mənzilin hansı statusda satıldığı, çıxarışın kim tərəfindən və hansı müddətdə alınmalı olduğu, dövlət qeydiyyatı ilə bağlı xərclərin kim tərəfindən qarşılanacağı kimi məsələlər araşdırılmalıdır.

Digər tərəfdən, mənzili satan sahibkarın vəfat etməsi də vətəndaşın hüququnun avtomatik olaraq aradan qalxması demək deyil. Əgər alıcının əlində bağlanmış müqavilə, ödənişləri təsdiq edən sənədlər və mənzilin ona satıldığını göstərən digər sübutlar varsa, həmin sənədlərin hüquqi əhəmiyyəti ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Vəkilin sözlərinə görə, sahibkarın ölümündən sonra onun qızının prosesdə hansı hüquqi statusla çıxış etməsi də dəqiqləşdirilməlidir. Əgər həmin şəxs vərəsə kimi əmlak və öhdəliklərlə bağlı hüquqi münasibətlərə daxil olubsa, konkret vəziyyətdən asılı olaraq məsələnin onunla həlli mümkün ola bilər. Lakin burada yalnız “mən sahibkarın qızıyam” faktı kifayət etmir. Onun vərəsəlik və mülkiyyət hüquqlarını təsdiq edən sənədlər də nəzərə alınmalıdır.

Samir Süleymanov bildirib ki, vətəndaş ilk növbədə əlində olan bütün sənədləri toplamalıdır. Buraya daxili müqavilə, ödəniş qəbzləri, bank köçürmələri, mənzilin təhvil-təslim sənədləri, şirkətlə yazışmalar və digər sübutlar daxil ola bilər. Daha sonra mənzilin hüquqi statusu və binanın ümumilikdə dövlət qeydiyyatına hazır olub-olmaması araşdırılmalıdır.

Çünki bəzən problem yalnız konkret mənzilin çıxarışının olmaması ilə bağlı olmur. Binanın tikintisinin hüquqi statusu, tikintiyə icazə sənədləri, binanın istismara qəbul edilib-edilməməsi, torpaq sahəsinin hüquqi vəziyyəti və digər texniki-hüquqi məsələlər də çıxarışın əldə edilməsinə təsir göstərə bilər.

Vəkil qeyd edib ki, eyni binada bəzi mənzillərə çıxarış verilməsi də mühüm fakt ola bilər, lakin bu, digər bütün mənzillərin avtomatik olaraq eyni qaydada qeydiyyata alınacağı anlamına gəlmir. Hər bir mənzilin sənədləri və hüquqi vəziyyəti ayrıca qiymətləndirilə bilər.

“Əgər binanın müəyyən hissəsində mənzillərə çıxarış verilibsə, bu, əlbəttə, araşdırılması vacib olan məsələdir. Ancaq konkret mənzil üzrə sənədlər də nəzərdən keçirilməlidir. Vətəndaşın müqaviləsi, ödəniş sənədləri və digər hüquqi əsasları varsa, həmin sənədlərlə dövlət qeydiyyatının mümkünlüyü müəyyən edilməlidir”, – deyə hüquqşünas bildirib.

Mütəxəssis əlavə edib ki, tərəflər arasında müqavilə mövcuddursa, müqavilədə nəzərdə tutulmayan əlavə ödənişə razılıq verilməzdən əvvəl onun hüquqi əsası tələb olunmalıdır. Vətəndaşdan konkret məbləğin nə üçün tələb edildiyi, bu məbləğin dövlət rüsumu, xidmət haqqı, texniki sənədləşmə xərci, yoxsa şirkətin özünün müəyyən etdiyi ödəniş olduğu aydınlaşdırılmalıdır.Belə vəziyyətdə vətəndaş üçün ən vacib addımlardan biri də əlavə ödəniş tələbinin yazılı şəkildə əsaslandırılmasını tələb etməkdir. Şifahi şəkildə “çıxarış üçün bu qədər pul lazımdır” deyilməsi ilə kifayətlənməmək, həmin ödənişin hansı müqavilə bəndinə və ya hansı hüquqi əsasa söykəndiyini müəyyən etmək lazımdır.Əgər tərəflər arasında razılaşma yolu ilə məsələ həll olunmursa, vətəndaşın məhkəməyə müraciət etmək imkanları da konkret vəziyyətə uyğun qiymətləndirilə bilər. Bu zaman məhkəməyə müqavilə və digər sübutlarla yanaşı, mənzil üçün pulun faktiki ödənilməsini və alıcının əmlakla bağlı hüquqi münasibətini təsdiqləyən sənədlərin təqdim edilməsi mühüm əhəmiyyət daşıya bilər.

Nəticə etibarilə, daxili müqavilə ilə mənzil alan şəxsdən sonradan çıxarış üçün əlavə pul tələb edilməsi məsələsinə yalnız “şirkət istəyir” prinsipi ilə yanaşmaq olmaz. Əsas məsələ tərəflərin əvvəlcədən nə barədə razılaşması və müqavilədə hansı öhdəliklərin müəyyən edilməsidir. Əgər əlavə ödəniş müqavilədə nəzərdə tutulmayıbsa, həmin tələbin hüquqi əsası araşdırılmalıdır. Eyni zamanda çıxarışın alınmasına mane olan səbəbin konkret olaraq nə olduğu – binanın hüquqi statusu, sənədləşmə, texniki məsələlər və ya başqa səbəb – müəyyən edilməlidir.Bu səbəbdən vətəndaş belə hallarda ilk növbədə müqaviləsini və ödəniş sənədlərini hüquqşünasa təqdim etməli, mənzilin və binanın hüquqi statusunu araşdırmalı, daha sonra çıxarışın hansı prosedurla əldə edilə biləcəyini müəyyənləşdirməlidir.

Həmçinin oxuyun