30 il istifadə olunan evə çıxarış almaq mümkündürmü?

CƏMİYYƏT

27.08.2026, 15:40

Uzun illərdir istifadə etdiyi torpaq sahəsi, ev və ya digər daşınmaz əmlak üzərində rəsmi çıxarışı olmayan vətəndaşların həmin əmlaka mülkiyyət hüququnu necə rəsmiləşdirə biləcəyi ilə bağlı suallar tez-tez gündəmə gəlir. Xüsusilə daşınmaz əmlakdan uzun müddət istifadə edən, lakin əmlakın dövlət qeydiyyatının olmadığını bildirən şəxslər üçün qanunvericilikdə müəyyən hüquqi imkanlar nəzərdə tutulub.

Vəkil Adil Piriyev Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, bəzi hallarda daşınmaz əmlakdan uzun müddət faktiki istifadə edən şəxsin həmin əmlak üzərində mülkiyyət hüququnun tanınması və dövlət qeydiyyatına alınması üçün hüquqi əsasları yarana bilər.

Onun sözlərinə görə, bu məsələ Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 178.6-cı maddəsi ilə tənzimlənir. Lakin burada yalnız əmlakdan uzun müddət istifadə faktının olması kifayət etmir. Qanunun müəyyən etdiyi digər şərtlər də mövcud olmalıdır.

Adil Piriyev qeyd edib ki, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda dövlət qeydiyyatında olmayan daşınmaz əmlakdan faktiki mülkiyyətçi kimi uzun müddət, o cümlədən 30 il ərzində fasiləsiz və vicdanlı istifadə edən şəxsin həmin əmlak üzərində mülkiyyət hüququnun tanınması üçün müraciət etmək imkanı yarana bilər.

“Burada əsas məsələlərdən biri şəxsin əmlakdan necə istifadə etməsidir. Təkcə ‘mən bu evdə 30 ildir yaşayıram’ demək hüququn avtomatik yaranması anlamına gəlmir. Əmlakın dövlət qeydiyyatında olub-olmaması, həmin əmlakdan istifadə müddəti, istifadəçinin vicdanlılığı, başqa şəxslərin bu əmlaka dair etirazının olub-olmaması və digər hüquqi hallar araşdırılmalıdır”, – deyə vəkil bildirib.

Mütəxəssis vurğulayıb ki, belə hallarda vətəndaşın əlində olan sənədlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Köhnə texniki sənədlər, plan və ölçülər, yerli icra və ya digər dövlət qurumlarından verilmiş sənədlər, kommunal ödənişlər, əmlakdan faktiki istifadəni təsdiqləyən digər materiallar işin araşdırılması zamanı əhəmiyyətli ola bilər.

Vəkilin sözlərinə görə, vətəndaş ilk növbədə əmlakın hüquqi statusunu dəqiqləşdirməli, daha sonra müvafiq dövlət qurumlarına müraciət etməlidir. Praktikada bəzi hallarda ərazi üzrə aidiyyəti qurumlara müraciət edilir və vətəndaşa əmlakın dövlət qeydiyyatına alınmasının mümkünlüyü ilə bağlı cavab və ya imtina təqdim olunur.

Adil Piriyev bildirib ki, dövlət orqanının verdiyi cavabdan sonra məsələnin məhkəmə qaydasında həll edilməsi zərurəti yarana bilər. Bu zaman sənədlərin düzgün toplanması və hüquqi əsaslandırmanın düzgün aparılması mühüm əhəmiyyət daşıyır.

“Ərazi idarəsinə müraciət etdikdən sonra verilən cavab da iş üçün əhəmiyyətlidir. Əgər vətəndaşın müraciəti təmin edilmir və onun mülkiyyət hüququnun qeydiyyata alınması mümkün olmursa, həmin qərarın və ya imtinanın hüquqi baxımdan qiymətləndirilməsi lazımdır. Bundan sonra işin hallarından asılı olaraq məhkəməyə müraciət məsələsi ortaya çıxa bilər”, – deyə hüquqşünas əlavə edib.

Mütəxəssis qeyd edib ki, belə işlərdə məhkəməyə təqdim olunan sübutların sistemli şəkildə hazırlanması vacibdir. Çünki məhkəmə yalnız şəxsin şifahi ifadəsinə deyil, əmlakdan faktiki istifadəni və digər hüquqi halları təsdiq edən sübutlara qiymət verir.Uzun müddət həmin əmlakda yaşayan şəxsin qonşularının ifadələri, kommunal ödənişlər, əmlakla bağlı əvvəlki sənədlər, texniki planlar, yerli qurumların arayışları və digər sübutlar konkret işdən asılı olaraq əhəmiyyət kəsb edə bilər. Lakin hansı sənədin sübut kimi qəbul ediləcəyi və onun hüquqi əhəmiyyəti işin konkret hallarından asılıdır.

Adil Piriyev xüsusilə diqqətə çatdırıb ki, “30 il istifadə etmişəmsə, əmlak avtomatik olaraq mənim mülkümdür” fikri düzgün yanaşma deyil. 30 illik istifadə qanunda nəzərdə tutulan şərtlər çərçivəsində hüquqi əhəmiyyət daşıyan hallardan biridir. Mülkiyyət hüququnun dövlət qeydiyyatına alınması üçün digər tələblərin də mövcudluğu araşdırılmalıdır.Bundan başqa, əmlakın başqa şəxsin mülkiyyətində olub-olmaması və ya həmin əmlaka dair üçüncü şəxslərin hüquqlarının mövcudluğu da məsələnin həllinə təsir göstərə bilər. Əgər əmlak üzərində başqa şəxsin qeydiyyata alınmış mülkiyyət hüququ varsa, məsələ artıq fərqli hüquqi müstəvidə qiymətləndirilə bilər.

Vəkil bildirib ki, bu tip mübahisələrdə ən mühüm məsələlərdən biri də sənədləşdirmə prosesinin düzgün aparılmasıdır. Vətəndaş illər ərzində əmlakdan istifadə etsə də, həmin istifadənin hüquqi baxımdan hansı sənədlərlə təsdiqlənə biləcəyini əvvəlcədən müəyyənləşdirmək lazımdır.

Mütəxəssisin sözlərinə görə, əmlakın koordinatlarının müəyyənləşdirilməsi, plan və ölçü sənədlərinin hazırlanması, mövcud arayışların toplanması və digər texniki-hüquqi məsələlər də prosesin tərkib hissəsi ola bilər.Beləliklə, uzun müddət istifadə edilən və dövlət qeydiyyatında olmayan daşınmaz əmlaka çıxarış almaq bəzi hallarda mümkün olsa da, bu, avtomatik prosedur deyil. Bunun üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulan şərtlərin mövcudluğu, faktiki istifadə və vicdanlılıq kimi halların sübut edilməsi, əmlaka dair başqa şəxslərin hüquqlarının olub-olmamasının müəyyənləşdirilməsi və zərurət yarandıqda məhkəmə qaydasında hüquqi müdafiənin həyata keçirilməsi tələb oluna bilər.

Adil Piriyev vətəndaşlara belə hallarda əmlakın sənədlərini və hüquqi statusunu əvvəlcədən araşdırmağı, mövcud sənədləri qorumağı və yalnız bundan sonra müvafiq dövlət orqanlarına və ya məhkəməyə müraciət etməyi tövsiyə edib.

Həmçinin oxuyun