Qaynar xətt:

(+99450) 247 90 86

"Təbiətcə özü-özünə aid olmayıb başqasına aid olan insan təbiətcə kölədir"

\"Təbiətcə özü-özünə aid olmayıb başqasına aid olan insan təbiətcə kölədir\"

CƏMİYYƏT

39

19.08.2026, 13:06

Dünən Karl Popperin "Açıq cəmiyyət" kitabının ikinci cildini yenidən vərəqləyəndə Aristoteldən gətirilən belə bir sitata rast gəldim: 

"Təbiətcə özü-özünə aid olmayıb başqasına aid olan insan təbiətcə kölədir". 

Təbiətcə özünə aid olmamaq nə deməkdir? Öz varlığını başqa birinin varlığı ilə təsdiqləmək və öz varlığını onu təsdiqlədiyi digər varlıqdan şüurlu, yaxud şüursuz şəkildə asılı hala gətirmək. 

Yəni kölə, sadəcə, ağası olan adam deyil, ağanın özü də öz varlığını başqa birinin varlığıyla təsdiqləyirsə, o da kölədir. "Divin canı şüşədədir" məsəli. 

İnsan niyə öz varlığını başqa birinin varlığıyla təsdiqləmək ehtiyacı duyur? Çünki tənbəldir, məsuliyyətdən qaçır. Ona onun yerinə var olan, düşünən, qərarlar qəbul edən biri lazımdır. Başqa birinin varlığı kölə təbiətli insanın "komfort zonası"dır. Başqa biri vasitəsilə var olmaq psixoloji rahatlıq gətirir, məsuliyyət öhdəliyini yox edir. 

Ateizm bu mənada insanı başqa birinin varlığının asılılığından qurtarıb özünə bağlayan, ona öz məsuliyyətini dərk etdirən, onun yerinə düşünən, qərarlar qəbul edən birinin olmadığını söyləyən, onu başqasının varlığındakı "komfort zona"dan məhrum edən fəlsəfi bir dünyagörüşüdür. 

Ateist bədbindirsə, "imanı" kamil deyil. Gözü hələ də başqasının varlığındadır. Ateistin "yoxdur" kəlməsi inkar deyil, imtinadır. Başqasının varlığı ilə öz varlığını təsdiqləyən kölə təbiətli olmaqdan qaçışdır. 

Ateizm özü-özünü yaratma, özü-özünə sığınma, özü-özünə aid olma cəsarətidir.

Aristotel bunu bacarmayanları təbiətcə kölə adlandırırdı.

Aqşin Yenisey