Evdə yaşayan şəxsin razılığı olmadan ev satıla bilərmi? – Vəkil AÇIQLADI  

Daşınmaz əmlakla bağlı ailə daxilində yaranan mübahisələrdə ən çox qarışdırılan məsələlərdən biri mülkiyyət hüququ ilə istifadə hüququnun fərqidir. Xüsusilə ailə üzvlərindən birinin adına rəsmiləşdirilmiş evdə digər şəxsin uzun müddət yaşaması həmin şəxsin avtomatik olaraq ev üzərində hüquq əldə edib-etməməsi ilə bağlı suallar yaradır.

Məsələ ilə bağlı vəkil İmran Ələkbərov Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, belə hallarda ilk növbədə həmin şəxsin daşınmaz əmlakdan istifadə hüququnun hansı əsasla yarandığı müəyyən edilməlidir. Çünki bir şəxsin müəyyən evdə yaşaması avtomatik olaraq onun həmin əmlak üzərində mülkiyyət və ya sərəncam hüququ əldə etməsi demək deyil.Vəkilin sözlərinə görə, əgər ev bir şəxsin mülkiyyətindədirsə, ümumi qayda olaraq mülkiyyətçi qanunvericiliyin tələblərinə uyğun şəkildə öz əmlakı barəsində sərəncam verə bilər. Mülkiyyətçi əmlakı sata, bağışlaya və ya digər formada özgəninkiləşdirə bilər. Lakin daşınmaz əmlakdan başqa şəxsin qanuni və rəsmən tanınmış istifadə hüququ varsa, bu zaman vəziyyət fərqli qiymətləndirilir.

İmran Ələkbərov qeyd edib ki, istifadə hüququnun mövcudluğu üçün onun hüquqi əsası olmalıdır. Belə hüquq müəyyən hallarda müqavilə, notariat qaydasında rəsmiləşdirilmiş razılaşma, məhkəmə qərarı və ya qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər əsaslar nəticəsində yarana bilər. Sadəcə şəxsin uzun müddət həmin evdə yaşaması öz-özlüyündə onun avtomatik olaraq istifadə hüququ əldə etməsi anlamına gəlmir.Əgər qayınananın evdən istifadə hüququ rəsmi şəkildə tanınıbsa, məsələn, bu hüquq məhkəmə qərarı ilə müəyyən edilibsə və ya notariat qaydasında müvafiq razılaşma mövcuddursa, həmin hüquq nəzərə alınmadan əmlak məsələsini həll etmək mümkün olmaya bilər. Bu halda mülkiyyətçinin evi satmaq istəyinə qarşı digər şəxsin hüquqi statusu ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Vəkil bildirib ki, istifadə hüququnun mövcud olduğu hallarda həmin hüquqa xitam verilməsi də müəyyən hüquqi prosedurlar tələb edə bilər. Tərəflər arasında razılıq əldə olunmadıqda məsələ məhkəmə qaydasında həll edilə bilər. Məhkəmə istifadə hüququnun hansı əsasla yarandığını, onun davam edib-etmədiyini və həmin hüquqa xitam verilməsi üçün qanuni əsasların olub-olmadığını araşdırır.Bəzi hallarda istifadə hüququna kompensasiya ödənilməsi yolu ilə xitam verilməsi də mümkündür. Yəni mülkiyyətçi digər şəxsin qanuni istifadə hüququnun aradan qaldırılması üçün kompensasiya məsələsini gündəmə gətirə bilər. Tərəflər bu barədə razılığa gəlmədikdə isə məsələ məhkəmə qaydasında həll edilə bilər. Burada kompensasiyanın məbləği və digər şərtlər konkret vəziyyətə uyğun müəyyənləşdirilir.

İmran Ələkbərov xüsusilə vurğulayıb ki, vətəndaşlar evdə yaşamaq faktı ilə hüquqi istifadə hüququnu bir-birindən fərqləndirməlidirlər. Bir şəxsin illərlə həmin ünvanda yaşaması, kommunal xərclərdə iştirak etməsi və ya ailə üzvü olması hər zaman ona həmin əmlak üzərində müstəqil istifadə hüququ vermir. Bunun üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hüquqi əsas mövcud olmalıdır.Əgər şəxsin istifadə hüququ rəsmən tanınmayıbsa və onun bu hüququnu təsdiq edən müqavilə, notariat sənədi, məhkəmə qərarı və ya digər hüquqi əsas yoxdursa, həmin şəxsin sadəcə etiraz etməsi mülkiyyətçinin əmlak üzərində sərəncam vermək hüququnu avtomatik məhdudlaşdırmır. Belə halda mülkiyyətçi qanunvericiliyin tələblərinə riayət etməklə əmlakı sata və ya digər formada özgəninkiləşdirə bilər.Digər tərəfdən, əgər istifadə hüququ rəsmən tanınıbsa, əmlakın satışı məsələsində həmin hüququn taleyi də nəzərə alınmalıdır. Çünki mülkiyyət hüququ ilə istifadə hüququ eyni hüquqi anlayış deyil və bir şəxsin mülkiyyətçi olması digər şəxsin qanuni istifadə hüququnun avtomatik olaraq aradan qalxmasına səbəb olmur.

Vəkilin sözlərinə görə, bu cür hallarda ən vacib məsələ əmlak üzərində hansı hüquqların mövcud olduğunu əvvəlcədən dəqiqləşdirməkdir. Əmlakın çıxarışının olması mülkiyyət hüququnu təsdiqləsə də, üçüncü şəxslərin istifadə hüququnun olub-olmaması ayrıca araşdırılmalıdır.Ona görə də daşınmaz əmlakın satılması planlaşdırılırsa və həmin evdə başqa şəxsin yaşamaq və ya istifadə hüququ ilə bağlı iddiası varsa, tərəflər arasında mübahisə yaranmadan əvvəl hüquqi statusun dəqiqləşdirilməsi daha məqsədəuyğundur. Əks halda sonradan həm satış prosesində, həm də məhkəmə mübahisəsində əlavə hüquqi problemlər yarana bilər.

Beləliklə, evin bir şəxsin adına olması onun həmin əmlakın mülkiyyətçisi olduğunu göstərir. Lakin başqa şəxsin qanunla tanınmış istifadə hüququnun olub-olmaması ayrıca müəyyən edilməlidir. İstifadə hüququ rəsmən tanınmayıbsa, yalnız evdə yaşamaq faktı mülkiyyətçinin sərəncam hüququna avtomatik maneə yaratmır. Hüquqi istifadə hüququ mövcuddursa isə həmin hüquqa xitam verilməsi üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qaydalara əməl olunmalıdır.

Həmçinin oxuyun

Sosial müavinətlərlə bağlı AÇIQLAMA 

Ölkənin bir sıra rayonlarında işıq OLMAYACAQ

11 avqustda bizi nələr gözləyir?  — ULDUZ FALI

Bu şəxslərin müavinəti LƏĞV EDİLƏCƏK