Tibb elmi necə yarandı? — Tibbin minillik inkişaf tarixi

CƏMİYYƏT

16.07.2026, 15:04

İnsan yarandığı ilk gündən etibarən xəstəliklərlə mübarizə aparıb. Lakin min illər əvvəl baş qaldıran bir ağrının müalicəsi ilə müasir dövrün tibbi yanaşması arasında yerlə göy qədər fərq var. Bəs bəşəriyyət xəstəliklərin səbəbini "fövqəltəbii güclərdə" axtarmaqdan imtina edib, tibbi necə elmə çevirdi?

Oxu24.com xəbər verir ki, hər şey dualarla və otlarla başladı.

Qədim dövrlərdə xəstəliklər mistik qüvvələrlə, bədxah ruhlarla əlaqələndirilirdi. Müalicə isə yalnız dualar, sehrlər, müxtəlif bitkilər və ibtidai üsullarla aparılırdı. Zaman keçdikcə insanların müşahidə qabiliyyəti və təcrübələri artdı və bu sahə tədricən sistemli xarakter almağa başladı.

Artıq Mesopotamiya və Qədim Misirdə cərrahi alətlər və ilk dərman reseptləri mövcud idi. O dövrün həkimləri yaraları tikir, qırıq və çıxıqları bərkidir, bitkilərdən hazırladıqları məlhəmlərlə müalicə aparırdılar. Bu, tibbin elmi mərhələyə keçidi üçün ilk təməl daşları idi.

Tibbin ilahi deyil, təbii səbəbləri olduğunu ilk dəfə antik Yunanıstanda Hippokrat irəli sürdü. O, xəstəliklərin arxasında sehr deyil, bioloji və coqrafi faktorların dayandığını sübut etdi. Müşahidəyə əsaslanan tibbi yanaşmanın təməlini qoymaqla yanaşı, bu gün də həkimlərin and içdiyi məşhur tibb etikasının əsasını yaratdı.

•İbn Sina: İslam dünyasının dahi alimi İbn Sinanın qələmə aldığı "Tibb Qanunu" əsəri xəstəlikləri ilk dəfə sistemli şəkildə təsvir etdi. Bu kitab əsrlər boyu Avropa universitetlərində əsas dərslik kimi tədris olundu.

•Əl-Zəhravi: Eyni dövrdə yaşamış digər böyük alim Əl-Zəhravi isə cərrahiyyə alətlərini təkmilləşdirdi və icra edilən əməliyyat üsullarını yazılı şəkildə toplayaraq gələcək nəsillərə ötürdü.

XIX əsrdə Luis Paster və Robert Kox mikrobiologiyada inqilab etdilər. Onlar xəstəliklərin əsl törədicisinin gözlə görünməyən mikroblar olduğunu sübut etdilər. Bunun ardınca gələn iki böyük yenilik tibbi tamamilə dəyişdi:

•Anesteziya (ağrısızlaşdırma) sayəsində xəstələr əməliyyat masasında ağrı hiss etməməyə başladılar.

•Antiseptika qaydalarının tətbiqi isə əməliyyatdan sonrakı infeksiya və ölüm hallarını kəskin şəkildə azaltdı.

Bu gün tibb artıq genetika, peyvəndlər, antibiotiklər və ən əsası süni intellektin idarə etdiyi tamamilə yeni bir mərhələyə qədəm qoyub. Süni intellekt xəstəliklərin diaqnostikasında və yeni dərmanların kəşfində həkimlərin ən yaxın köməkçisinə çevrilib.

Tibb elminin keçdiyi bu uzun yol, əslində, insanın öz taleyinə boyun əyməmək qətiyyətinin sübutudur. Sehrdən başlayıb elmi metodla davam edən və bu gün ən yüksək texnologiya ilə birləşən bu mübarizə — insan ağrısını anlamaq və həyatı qorumaq uğrunda aparılan ən şərəfli müharibədir.

Nigar

Həmçinin oxuyun