Təyyarədə civə daşımaq niyə qəti qadağandır? Təhlükənin görünməyən tərəfi

CƏMİYYƏT

413

22.06.2026, 18:14

Aviasiya sahəsində təhlükəsizlik qaydaları kifayət qədər sərtdir. Çoxumuz odlu silahların, partlayıcı maddələrin və ya kəsici alətlərin göyərtəyə buraxılmamasını tamamilə normal qarşılayırıq. Lakin sərnişinlər arasında təəccüb doğuran bir qadağa da var: Civə və tərkibində civə olan cihazlar (məsələn, köhnə tibbi termometrlər) təyyarəyə qətiyyən buraxılmır.

Bəs ilk baxışda zərərsiz görünən, kiçik bir şüşə qabın içindəki bu maye metal nə dərəcədə qorxulu ola bilər?

Oxu24.com mövzunun pərdəarxası elmi səbəblərini təqdim edir.

Məsələnin kökündə təyyarələrin istehsalında istifadə olunan əsas material – alüminium və onun civə ilə girdiyi dəhşətli kimyəvi reaksiya dayanır.

Müasir sərnişin təyyarələrinin gövdəsi əsasən yüngül və dözümlü alüminium ərintilərindən hazırlanır. Alüminium hava ilə təmasda olduqda, onun səthində gözlə görünməyən, lakin metalı qoruyan çox nazik bir oksid təbəqəsi formalşır. Bu təbəqə sayəsində təyyarə xarici təsirlərdən qorunur.

Lakin civə bu qoruyucu təbəqəni asanlıqla yarır. Əgər təyyarənin içində civə tökülərsə və o, alüminiumun cızılmış və ya zədələnmiş açıq hissəsinə təmas edərsə, dərhal alüminium-civə amoniamı (amalgam) formalaşmağa başlayır. Bu reaksiya nəticəsində:

-Möhkəm alüminium metalı sürətlə parçalanaraq ağ rəngli toz halına gəlir.

-Ən qorxulusu odur ki, bu reaksiya zamanı civə demək olar ki, heç vaxt sərf olunmur və yox olmur. O, katalizator rolunu oynayır.

Yəni kiçik bir damcı civə, alüminium bütövlüklə çürüyüb toz olana qədər metalı içəridən gəmirərək irəliləməyə davam edir.

Təyyarə havada olarkən belə bir kimyəvi reaksiyanın baş verməsi, gövdənin tamlığının pozulmasına və strukturdakı metalın saniyələr içində gücünü itirərək deşilməsinə, bu isə fəlakətli qəzaya səbəb ola bilər.

Civə həm də yüksək dərəcədə toksik (zəhərli) ağır metaldır. O, otaq temperaturunda belə buxarlanma qabiliyyətinə malikdir.

Əgər təyyarə salonunda civə termometri sınarsa, onun buraxdığı zəhərli buxar təyyarənin qapalı havalandırma sistemi vasitəsilə sürətlə bütün kabinəyə yayıla bilər. Bu, həm sərnişinlər, həm də heyət üzvləri üçün ciddi sinir sistemi zədələnmələrinə və kəskin zəhərlənməyə yol açar.

Qaydalardan istisna varmı?

Beynəlxalq Hava Nəqliyyatı Assosiasiyasının (IATA) və hava yollarının qaydalarına əsasən, sərnişinlərin şəxsi baqajında və ya əl yükündə civəli termometrlər daşıması qadağandır. Hava limanlarında təhlükəsizlik yoxlaması zamanı belə bir cihaz aşkar olunarsa, dərhal müsadirə edilir. Sərnişinlərə alternativ olaraq elektron (rəqəmsal) termometrlərdən istifadə etmək tövsiyə olunur.

İstisna hal kimi, yalnız rəsmi meteorologiya qurumlarının nümayəndələrinə xüsusi, sızmaya qarşı tam izolyasiya olunmuş qablarda barometr və ya xüsusi cihazlar daşımağa ciddi icazə və nəzarət altında icazə verilə bilər.

Nəticə olaraq: Göydə bir neçə tonluq polad bənzəri nəhəngləri saxlayan sistemləri cəmi bir damcı civə tamamilə sıradan çıxara bilər. Odur ki, uçuş təhlükəsizliyiniz üçün çantanızda köhnə növ termometrlərin olmadığına əmin olun.

Hazırladı: Çimnaz Telmanqızı

Həmçinin oxuyun