Azər Araz teoriminin yaradılmasına Manifest

news/2026_01_21/turk_devletleri_teskilati_940x560_1769013957.jpg

CƏMİYYƏT

462

21.01.2026, 20:43

Mən uzun müddətdir ki, bir nəzəriyyə üzərində çalışıram. 2019-cu ildən bu yana fərdi araşdırmalar aparıram. O dövrdə Azərbaycan-Türk tarixini araşdırmaqla qalmayıb, burada Türk irqinin yaranması, inkişafı və köç yoluyla yayılması problemlərini Türk mərkəzli elmlə daha anlaşıqlı etmək üçün çalışıram. Çox təəssüflər olsun ki, bu sahədə gec qalmışıq. Çin və Hindistan ənənəvi avropa mərkəzli elmdən imtina edərək, çinli və indus mərkəzli elmi yanaşmaya keçiblər. Türk millətlərinin və xalqlarının tarixinə isə qonşuları tərəfindən mənimsənilmə prosesinə artıq böyük zərbə vurulub. Türkçü-Turançı ideologiyanı gərək elmi əsaslanmaları ilə həqiqi məsələlər gün üzünə çıxmalıdır. Uzun müddət Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında aparılacaq islahatlara çox qüvvətli ehtiyac var.

XX əsrin 30-cu illərin Türkiyəsində "Günəş Dil Teorimi" gündəmə gətirilmiş və böyük elmi inqilaba səbəb olacaq, irəliləyişlər müşahidə edilirdi. Bu teorimin iddiasına görə ilk dil qədim Türk dili hesab olunmuş və digər dillərə də Türk Dili təsir etmişdi. Məsələn: rus dilindəki bolşoy sözü Türk dilindən keçən bol sözündən qaynaqlanırdı. Bol və bolşoy sözlərinin bir-birinin yaxın mənaları ilə də maraq və diqqəti özünə çəkir. Bolşevstvo əksəriyyət, çoxluq mənalarını verən bu söz də olduqca maraqlı məsələlərdən xəbər verir. Bir sözün təkcə səs oxşarlığı yox, həm də ki, ən azından min illik keçdiyi mərhələlər və mənalardakı dəyişməzlik əsas şərtlərdən biri ola bilər. Amma ki, təkçə etimoloji və ya linqvistik araşdırmalarla sübut etmək olmur. Həm də Azər Araz Teorimi geniş elm sahələrinin fəaliyyət dairələri ilə əməkdaşlığı çox vacibdir.

Digər maraqlı teorim isə Urmu Teorimidir. Hörmətli professor və türkoloq alim Firudin Cəlilov Ağasıoğlu tərəfindən qurulan və inkişaf etdirən bu teorim artıq, Günəş Dil teorimindən kəskin şəkildə fərqlənir. Burada təkcə söz ovuna deyil, həmçinin də arxeoloji, etnoqrafik, türkoloji və s. sübutlarla maraqlı sübutlara çıxış əldə etmək olur. Lakin, görüləcək işlər çox qabaqdadır. Bu da bilinməlidir ki, Azər Araz Teorimi yuxarıda yazdığmı teorimlərin sintezi və davamıdır. Bəs bu teorim yuxarıdakılardan nə ilə fərqlənəcək? Əvvəla burada bir neçə şüarlar əsas araşdırma vasitələri olacaqdır. "Azərbaycan Türk və ağ irqin beşiyidir." "İlk dil protoazər dilidir." "İlk Türk dini və inanclar silsilələri burada yəni Azərbaycanda ortaya çıxıb." Bizim regionda aparılan arxeloji qazıntılar əslində yazdıqlarımın bir parçasını da isbat edir.

Məqsədlərimdən yəni ki, amaclarımdan birisi də Azər Araz Beynəlxalq Tədqiqatlar Mərkəzinin yaradılmasıdır. Burada qədim dillər, arxeoloji qazıntıların nəticələri, Türkologiya, etnoqrafiya, numizmatika, etimologiya, mənbəşünaslıq, toponomika və s. elmlərin gündəlik tədqiqatlarının aparılması və illərlə tariximizi saxtalaşdırma cəhdlərini birdəfəlik dəfn edilməsinə başlayacağıq. Xüsusilə mənim apardığım araşdırmaları xüsusi ekspertlərlə davam etdirilməsinə ehtiyac var. Biz Neolit inqilabına və Kür-Araz mədəniyyətinə səbəb olmuşuq. Qız Qalası, Nərgiztəpə abidəsi və antik Ayniana şəhəri bizə vacib xəbərlərlə tanış edir. Bu da bizim qədim və milli tariximizin olmasıdır.

Həmçinin oxuyun