“Bakı ssenarisi- 1990” bir il sonra Riqada: Qanlı 20 Yanvar  

Sovet ordusu 1990-cı ilin 19 yanvarından  20 yanvara keçən  gecə Azərbaycanın paytaxtında və  bir sıra rayonlarında azadlıq və müstəqillik  tələb edən  insanlara qarşı qırğınlar, faciələr törətdilər. 131 nəfər həlak olmuş, 400 nəfər həbs edilmiş, 744 nəfər yaralanmış, 4 nəfər itkin düşmüşdüyü deyilsədə  itkinin çox olduğunu şahidlər hər açıqlamasında bildirirdi. 

Oxu24.com bildirir  ki, Bakıda həyata keçirilən bu qırğın ssenarisi  tam 1 il sonra  azadlıq, müstəqillik tələb edən  latviyalılara qarşı  başlandı.  Tarixə “Barrikada Hərəkatı ” adı ilə düşən   bu hadisə Riqa şəhərində başladı. Latışlar dövlət binalarının ələ keçməməsi üçün  bütün dövlət binalarının qarşısında   barrikadalar qurmuşdular.  

2 yanvar 1991-ci ildə  Latviyada sovet hökümətinin yaratdığı OMON (Latviyaya hücum etmiş OMON, (Sovet xüsusi təyinatlı qüvvələrinin rus dilindəki adının qısaltmasıdır – Отряд Милиции Особого Назначения və ya Xüsusi Təyinatlı Milis Bölməsi)) döyüşçüləri müstəqillik tərəfdarı kütləvi informasiya vasitələrini nəzarətə götürməyə çalışaraq “Mətbuat Evi”ni tamamilə ələ keçirdilər.

 7 yanvarda SSRİ Müdafiə Naziri Sovet Ordusunu səfərbər edərək Baltikyanı ölkələrə, həmçinin  Gürcüstana, Ermənistana, Moldovaya və Ukraynaya hava-desant qoşunları bölməsinin göndərilməsi barədə əmr verdi. 10 yanvarda M.Qorbaçov Litvadan Ali Sovetinin qəbul etdiyi  müstəqilliklə bağlı aktları ləğv etməsini tələb etdi. 

Riqada  xalq cəbhəsi mitinqi sovet hökümətinə bağlı Latviya hökumətinin istefasını tələb etdi. Xalqın hökumət binasına girmək cəhdi milis tərəfindən dayandırıldı. 11 yanvarda Litvada odlu silah və göz yaşardıcı qazdan istifadə etməklə bir sıra hücumlar baş verdi, xəsarət alanlar oldu.

Həmçinin oxuyun

Vərəmli əsgər söhbəti bitməmiş bu dəfə əli silah tutmayan gənci hərbiyə aparırlar  — Səfərbərliklə DSMF arasında ziddiyətli QƏRAR

Ekologiya Nazirliyinin ən yüksək vəzifəli xanım məmuru kimdir? — DOSYE  

Maşınınızın üstünə ağac aşsa, kimə müraciət etməlisiniz?—EKSPERTDƏN AÇIQLAMA  

Ailə başçısını itirən şəxslərə pul verilməlidir? -Uşaq varsa...

 14 yanvarda Brasa körpüsündə OMON maşınlara Molotov kokteyli atdı və axşam Vecmilqravidə daha bir OMON hücumu baş verdi. Gün ərzində 17 maşın yandırıldı.

15 yanvar gecəsi Minsk Ali Milis Məktəbinin Riqa filialına Zeļļu küçəsində OMON hücumu baş verdi, kursantlar döyüldü və silahlar oğurlandı. Riqada xalq cəbhəsi tərəfindən yaradılan Ümumlatiya Xilaskarlıq Komitəsi Ordu İdman Klubunun (ASK) stadionunda toplaşaraq hakimiyyəti ələ keçirildiyini elan etdi.

Xalq cəbhəsinin bu elanından sonra, vəziyyət gərginləşdi, sovet hökumətini  ifadə edən silahlı qüvvələrlə, latış xalqını ifadə edən silahlı qüvvələr arasında  vəziyyət daha da gərginləşdi. Yanvarın 16-a qədər OMON  bir sıra dövlət binalarını ələ keçirdilər, amma əsas güc strukturu olan DİN-ni xalq cəbhəsinin üzvləri qoruyurdu. Yanvarın 16-dan başlayaraq  OMON xalqın gözünü qorxutmaq üçün insanlara atəş açdılar. Yanvarın 19-da  Vetsmilqravis körpüsündə baş verən  bir hücümun nəticəsində Latviya Nəqliyyat Nazirliyində işləyən sürücü Roberts Murnieks güllələndi və gətirildiyi 1 nömrəli Riqa hospitalında həlak oldu. Bu hadisə latışlara ağır təsir etdi və  barrikadalar hərəkatı zamanı  ilk qurbanı   Roberts Murnieksin yas mərasimi siyasi aksiyaya çevirildi.Həmin gecə  beş könüllü müdafiəçi OMON tərəfindən saxlanıldı və döyüldü.

Bütün bunların fonunda artıq latış xalqı səbr edə bilmədi və yanvarın 20-də meydanlarda haqlarını tələb etməyə başladılar.  Həmin gün Barrikadalar Hərəkatına, daha dəqiq,  müstəqillik tələb edən latış xalqına qarşı  OMON və naməlum qruplar  tərəfindən qırğınlar həyata keçirildi. OMON və naməlum silahlı qruplar   Latviya Daxili İşlər Nazirliyinə hücum etdi. Onların İntensiv atəşləri nəticəsində  şəhərini müdafiə edən müdafiəçilərdən 8 nəfər  yaralandı, 5 nəfər isə həyatını itirdi. Yuris Podnieks TV-nin  operatorları olan Andris Slapinş və Qvide Zvayqzne, milis baş məntəqə inspektoru Sergey Konanenko və məktəbli Edi Riekstinş, milis leytenantı Vladimir Qomonoviçin ölümü xalqı daha sıx birləşdirdi.Bu birliyin qarşısında OMON və  silahlı diğər qruplar Latviyanı tərk etdilər. 

Sual verə bilərsiniz ki, necə oldu ki, sovet  hakimiyyəti Bakıya dişinə qədər silahlanmış , ağır texnikalara malik “qızıl ordu”nun  “cəllad” qrupunu göndərir, Riqaya hücuma isə sadəcə, ölkədə yaratdığı  OMON-u göndərir ? Məlumunuz olsun ki, sovet- rus rejimi  Azərbaycanda törətdiyi  qırğını heç bir xaçpərəst ölkədə  keçirməzdi.2-cisi isə Bakıya gətirilən ordunun daxilində ermənilər daha çox idi ki, onlar da Azərbaycanda qisas almağı qarşılarına məqsəd qoymuşdular. Buna  baxmayaraq bu qanlı 20 yanvar Latviya xalqının  tarixində elə “qanlı 20 yanvar” kimi qaldı.     

Əntiqə Rəşid