Azərbaycanın bu bölgələrində yaşayanlar daha çox xəstələnir? - AÇIQLAMA

TİBB

279

01.09.2026, 17:11

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Abunə ol

Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində qan xəstəliklərinin yayılması: Coğrafi amillərin rolu nədir?

Qan xəstəliklərinin yayılma xüsusiyyətləri müxtəlif coğrafi ərazilərdə fərqlənə bilər. Bu fərqlərin formalaşmasında genetik xüsusiyyətlər, ətraf mühit, qidalanma, yaşayış şəraiti və bəzi hallarda iqlim və yüksəklik kimi amillər rol oynaya bilər. Lakin hər hansı qan xəstəliyinin konkret olaraq yalnız müəyyən regiona xas olduğunu söyləmək elmi baxımdan düzgün deyil.

Oxu24.com xəbər verir ki,mütəxəssislər xüsusilə bəzi irsi qan xəstəliklərinin müəyyən əhali qruplarında daha yüksək tezliklə müşahidə oluna bildiyini bildirirlər. Azərbaycanın Cənub bölgəsində də favizm kimi tanınan, qlükoza-6-fosfat dehidrogenaza (G6PD) çatışmazlığı ilə əlaqəli hemolitik reaksiyalara rast gəlinə bilər. Bu vəziyyətdə bəzi şəxslərdə paxlalı bitkilərin, xüsusilə paxlanın qəbulu və ya müəyyən digər oksidləşdirici təsirlər eritrositlərin parçalanmasına – hemolizə səbəb ola bilər.

Azərbaycanda qan xəstəlikləri ümumi şəkildə bütün regionlarda müşahidə olunur, lakin bəzi patologiyaların yayılma tezliyi ərazilər üzrə fərqlənə bilər.

Yüksək dağlıq ərazilərlə Aran zonası arasında qan xəstəliklərinin rastgəlmə tezliyinin müqayisəsi zamanı xəstəliyin növü əsas amillərdən biridir. Yüksək yüksəklikdə atmosferdə oksigenin qismən təzyiqi aşağı düşdüyündən, bəzi qan xəstəlikləri olan şəxslərdə hipoksiya əlavə klinik əhəmiyyət daşıya bilər.

Bu baxımdan oraqvari hüceyrəli anemiya xüsusi diqqət tələb edən irsi qan xəstəliklərindən biridir. Xəstəliyi olan şəxslərdə oksigen çatışmazlığı eritrositlərin oraq formasını almasına, onların elastikliyinin azalmasına və kiçik qan damarlarında qan axınının pozulmasına səbəb ola bilər. Nəticədə damarların tutulması, toxumalarda oksigen çatışmazlığı və hemoliz kimi ağırlaşmalar meydana çıxa bilər.

Yüksək dağlıq ərazilərdə konkret bir qan xəstəliyinin mütləq şəkildə daha çox yayıldığını və ya digər bölgələrdə yaranmadığını söyləmək mümkün deyil. Dağlıq və düzənlik ərazilərdə qan xəstəliklərinin yayılmasını qiymətləndirərkən yalnız coğrafi yüksəklik deyil, genetik, epidemioloji, sosial və tibbi amillər də nəzərə alınmalıdır.

Beləliklə, Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində müəyyən qan xəstəliklərinin yayılma tezliyində fərqlər müşahidə oluna bilsə də, bu fərqləri yalnız ərazinin iqlimi və relyefi ilə əlaqələndirmək düzgün yanaşma hesab edilmir. Xəstəliklərin real yayılma səviyyəsinin müəyyənləşdirilməsi üçün genişmiqyaslı epidemioloji və statistik araşdırmalara ehtiyac var.

Nigar

Həmçinin oxuyun