Politico: Əmək böhranı və tətillər Amerika hərbi-sənaye kompleksini iflic vəziyyətinə salır

DÜNYA

517

27.10.2025, 21:16

Amerika müdafiə nəhənglərinin fabriklərində baş verən bir sıra tətillər silah istehsalında dərin bir böhranı üzə çıxarıb.

Oxu24.com xəbər verir ki, "Politico"nun məlumatına görə, Vaşinqtonun hərbi potensialını artırmaq cəhdləri, əmək və istehsal məsələlərini həll etməkdənsə, səhmlərin geri alınmasına və səhmdarların ödənişlərinə milyardlarla dollar xərcləməyi üstün tutan beş müdafiə şirkətindən demək olar ki, tamamilə asılılığı ilə əngəllənir.

2025-ci ildə ABŞ hərbi-sənaye kompleksini tətil dalğası bürüdü.

May ayında Orlando və Denverdəki Lockheed Martin zavodlarında, eləcə də F-35 qırıcı təyyarəsi üçün mühərriklər istehsal edən Hartforddakı Pratt & Whitney zavodlarında işçilər tətil etdilər.

Bu, Orlando zavodunda 1963-cü ildən bəri ilk tətil idi.

İşçilərin tələblərinə inflyasiya ilə ayaqlaşmayan əmək haqqının əhəmiyyətli dərəcədə artırılması və tibbi sığortanın yaxşılaşdırılması daxil idi.

37 yaşlı CNC dəzgah operatoru Gideon Spens kimi bir çox işçi üçün bir vaxtlar nüfuzlu karyera hesab edilən Lockheed Martin-də işləmək artıq maliyyə baxımından cəlbedici deyil.

Spens Orlandoda kirayə haqqını ödəyə bilmədiyi üçün zavoddan bir saatlıq məsafədə yaşamağa məcburdur.

Politico-nun qeyd etdiyi kimi, Pentaqon və müttəfiqlərinin artan tələblərinə baxmayaraq, müdafiə şirkətləri investorların tələblərinə diqqət yetirir və yeni işçilər işə götürmək və əmək haqqını artırmaq əvəzinə xərcləri azaldır.

ABŞ raket, sursat və gəmi çatışmazlığı ilə üzləşir, müttəfiqlər isə çatdırılma üçün illərlə gözləməli olurlar. Hətta Pentaqon da Hellfire raketləri, Javelin sistemləri və qabaqcıl hava hücumundan müdafiə tutucuları kimi əsas silahların yığılmasını gözləməli olur. Bəzi məhsulların gözləmə müddəti üç ilə qədərdir. Bu arada, müdafiə şirkətləri istehsalı artırmağa tələsmirlər, çünki bu, genişmiqyaslı investisiyalar tələb edəcək və mənfəəti azalda bilər və investorları ruhdan sala bilər.

Keçən il Lockheed Martin ümumi gəlirinin təxminən 10%-ni (6,8 milyard dollar) səhmlərin geri alınmasına və dividendlərə ayırıb. Oxşar vəziyyət digər nəhənglərdə də müşahidə olunur: RTX (əvvəllər Raytheon) səhmdarlara 3,7 milyard dollar, General Dynamics 3 milyard dollar və Northrop Grumman 3,7 milyard dollar ödəyib. Nəşrin məlumatına görə, hər il səhmdarlara qaytarılan bu milyardlar maaşlar, işə qəbul və işçilərin saxlanılması üçün daha az pulun qalması deməkdir.

Nəticədə, müdafiə istehsalında iş getdikcə daha cəlbedici olmur. Bir çox mütəxəssis sənayeni tərk edir. İşə qəbul agentliyi Acara tərəfindən aparılan sorğuya görə, müdafiə və aerokosmik sənayesində illik işçi dövriyyəsi 2023-cü ildə ABŞ-da orta hesabla 3,8% olduğu halda, 13%-ə çatacaq. Bundan əlavə, bu sektorda qabaqcıl istehsal bacarıqlarına tələbat təlim keçmiş işçilərin təklifini üstələyir və sektordakı şirkətlərin 75%-i ixtisaslı işçi tapmaqda çətinlik çəkdiyini bildirir.

Mütəxəssislər də böhranın sistemli xarakterini təsdiqləyirlər. Aprel ayında ABŞ ordusunun leytenant-polkovniki Sandra Tomas "National Defense" jurnalına yazdığı essedə Amerika tarixində ən böyük və ən bahalı olan hazırkı müdafiə sənayesinin indi "kəskin böyümək üçün çox kiçik" olduğunu və ABŞ ordusunu və müttəfiqlərini lazımi silah və avadanlıqlardan məhrum etdiyini yazırdı.

"Politico" bu açıqlamanı təəccüblü adlandırır, çünki sənaye jurnalı "DefenseNews"-a görə, ABŞ-ın ən böyük beş müdafiə şirkətinin 2024-cü ildə ümumi gəliri 216,7 milyard dollar təşkil edib.

Nigar

Həmçinin oxuyun