Onilliklər sonra Vətəninə qayıdan bir qoca... Son Kəngərli...

CƏMİYYƏT

126

07.09.2026, 16:18

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Əkbər xan Əmanulla xan oğlu Naxçıvanskinin həyat yolu Azərbaycanın XX əsr tarixinin ən ağrılı səhifələrindən birinə çevrilmiş talelərdən biridir. O, sadəcə zadəgan nəslinin nümayəndəsi deyildi. Onun ömrü Naxçıvanın siyasi və ictimai həyatının, müharibələrin, işğalın, repressiyaların və sürgünlərin içindən keçmişdi.

Əkbər xan 1873-cü ildə Naxçıvanda dünyaya gəlmişdi. Atası tam süvari generalı İsmayıl xanın oğlu, polkovnik Əmanulla xan Naxçıvanski idi. Anası isə Qarabağın məşhur şairəsi Xurşidbanu Natəvanın qızı Xanbikə idi.

Belə bir ailədə doğulan Əkbər xanın uşaqlıq illəri Naxçıvandan çox Şuşa ilə bağlı oldu. O, nənəsinin — Xan qızı Natəvanın — Şuşadakı evində böyüdü. Hələ erkən yaşlarından dillərə böyük maraq göstərirdi. Fransız, fars, rus və türk dillərini öyrənməsi onun dünyagörüşünün formalaşmasında mühüm rol oynadı.

Tiflisdə realnı məktəbi bitirdikdən sonra Naxçıvana qayıtdı. 1892-ci ildə əmisi Bəhman xanın qızı Aqiyə xanımla ailə qurdu.

Əkbər xan sonrakı illərdə Naxçıvanın ictimai-siyasi həyatında fəal rol aldı. 1910–1913-cü illərdə Naxçıvan şəhərinin başçısı, eyni zamanda İrəvan qəzasının 2-ci sahə polis rəisi kimi xidmət etdi.

Lakin onun həyatının ən ağır və eyni zamanda ən şərəfli səhifələri 1918–1919-cu illərə təsadüf etdi.

Andranikin daşnak dəstələri Naxçıvan torpaqlarına hücum edəndə Əkbər xan silaha sarılanlardan biri oldu. O, könüllü dəstələrə rəhbərlik edərək doğma yurdun müdafiəsində iştirak etdi. Bu mübarizə onun üçün sadəcə hərbi qarşıdurma deyildi. Bu, doğma torpağın, evin, ailənin və Vətənin müdafiəsi idi.

1920-ci ildə bolşeviklər Naxçıvanı işğal etdikdən sonra Əkbər xan da repressiyaya məruz qaldı. O, digər vətənpərvər silahdaşları ilə birlikdə həbs edildi. İnqilab komitəsinin qərarı ilə uzaq Sibirə sürgün göndərildi.

Sibir sürgünü onun üçün illərlə davam edən ölüm-qalım mübarizəsinə çevrildi. Soyuq, aclıq, ağır əmək, təhqir və işgəncələr... Bir çoxları bu cəhənnəmdən sağ çıxa bilmədi. Əkbər xan isə təsadüflərin və həyat uğrunda mübarizənin sayəsində sağ qaldı. Lakin onun üçün ən böyük mübarizə hələ qarşıda idi: Vətənə qayıtmaq.

Sürgündən qaçaraq başqa ad altında yaşamaq məcburiyyətində qalan Əkbər xan ölmüş bir rus əsgərinin pasportunu götürdü. Bu saxta kimliklə Orta Asiyaya gedərək illər əvvəl sürgün edilmiş övladlarını tapdı və onların yanına sığındı. Onilliklər keçdi...

Nəhayət, 1956-cı ildə Əkbər xan bəraət aldı. Ancaq bəraətin özü itirilmiş illəri geri qaytarmırdı. Qarşısında artıq 83 yaşlı bir qoca dayanmışdı. Buna baxmayaraq, onun ürəyində dəyişməyən bir arzu vardı: Naxçıvana qayıtmaq. Qayıtdı da...

83 yaşında ata-baba ocağına dönən Əkbər xan Əmanulla xan oğlu Naxçıvanski ömrünün son illərini doğma torpağında keçirdi. Sürgün onun həyatından uzun illər alsa da, Vətən sevgisini əlindən ala bilməmişdi. 1961-ci ildə Naxçıvanda vəfat etdi.

Beləcə, bir əsrə yaxın ömrün içindən keçən Əkbər xan Naxçıvanski özü ilə bütöv bir dövrün yaddaşını daşıdı. Onun taleyində Kəngərli nəslinin şöhrəti ilə yanaşı, Azərbaycanın işğallar, repressiyalar və sürgünlərlə dolu XX əsrinin ağrıları da yaşayırdı.

Sürgün onu Vətəndən ayırdı. Amma Vətən onun yaddaşından heç vaxt silinmədi...