Z nəslinin zəkası azalır? – Rəqəmsal vərdişlərlə bağlı XƏBƏRDARLIQ

CƏMİYYƏT

109

27.08.2026, 14:59

Smartfon, planşet və digər rəqəmsal cihazlardan istifadənin artması uşaqların və yeniyetmələrin gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Xüsusilə qısa videolara uzun müddət baxılması, həddindən artıq ekran vaxtı və rəqəmsal məzmunun nəzarətsiz istifadəsinin diqqət, yuxu və öyrənmə prosesinə təsiri son illərdə geniş müzakirə olunur.

Bəzi araşdırmalarda müxtəlif ölkələrdə uşaqların və yeniyetmələrin oxu, riyazi bacarıq və diqqət göstəricilərində müəyyən geriləmələrin müşahidə edildiyi qeyd olunur. Bununla belə, bu dəyişikliklərin yalnız rəqəmsal texnologiyalarla əlaqələndirilməsi elmi baxımdan birmənalı qəbul edilmir.

Mövzu ilə bağlı Oxu24.com xəbər verir ki, son illərdə müxtəlif beynəlxalq testlərdə yeni nəsillərin diqqət və problem həll etmə bacarıqları ilə bağlı müəyyən narahatedici nəticələr müşahidə olunur. Bəzi tədqiqatlar göstərir ki, yeni nəsildə diqqət çatışmazlığı, problem həll etmə və oxu bacarıqları ilə bağlı müəyyən geriləmələr müşahidə olunur. Bu məsələ xüsusilə Z nəsli ilə bağlı müzakirələrdə ön plana çıxır.

Bu istiqamətdə əsas müzakirə olunan amillərdən biri artan ekran vaxtıdır. Uşaqların ekran qarşısında keçirdiyi vaxtın artması, qısa videolara və səthi məzmuna həddindən artıq maraq göstərilməsi diqqətin uzun müddət bir məsələyə yönəldilməsinə mənfi təsir göstərə bilər. Texnologiyadan nəzarətsiz istifadə öyrənmə vərdişlərinin formalaşmasına da təsir edir.

Bəzi Avropa ölkələrində də məktəblərdə rəqəmsal cihazlardan istifadənin məhdudlaşdırılması istiqamətində addımlar atılır və ənənəvi tədris metodlarına maraq artır.

Bəzi Avropa ölkələri məktəblərdə smartfon və planşetlərdən istifadəyə məhdudiyyətlər tətbiq etməyə başlayıblar. Məqsəd uşaqların diqqətini dərs prosesinə yönəltmək, rəqəmsal asılılığın qarşısını almaq və ənənəvi öyrənmə üsullarından daha səmərəli istifadə etməkdir.

Z nəslinin əvvəlki nəsillərdən daha az zəkalı olması fikri elmi baxımdan yekdil qəbul edilmir. Bu məsələyə fərqli yanaşmalar var. Bəzi alimlər standart IQ testlərinin müasir dövrdə insanın bütün idrak qabiliyyətlərini tam əks etdirmədiyini düşünürlər. Yeni nəsil informasiya ilə işləmək, texnologiyalara uyğunlaşmaq və böyük həcmdə məlumatı sürətlə əldə etmək baxımından fərqli bacarıqlara malikdir.

Uşaqların qısa videolara və səthi məzmuna həddindən artıq vaxt ayırmasının qarşısı alınmalıdır. Ekran vaxtı yaşa uyğun şəkildə məhdudlaşdırılmalı, uşaqların kitab oxumasına, fiziki aktivliyə, sosial ünsiyyətə və diqqət tələb edən fəaliyyətlərə daha çox vaxt ayırmasına şərait yaradılmalıdır.

Əsas məqsəd texnologiyanı tamamilə həyatımızdan çıxarmaq deyil, ondan düzgün və balanslı istifadəni təmin etməkdir.

Həmçinin oxuyun