Evi bağışlayan şəxsin vərəsələri pay tələb edə bilərmi?– Vəkil açıqladı

CƏMİYYƏT

21.08.2026, 15:15

Əmlakın sahibi sağlığında həmin əmlakı başqa şəxsə bağışladıqda, sonradan digər ailə üzvlərinin və ya gələcək vərəsələrin həmin əmlakdan pay tələb edib-etməməsi ilə bağlı suallar yaranır. Xüsusilə valideynin evini və ya digər daşınmaz əmlakını övladlarından birinə, qohumuna və ya başqa şəxsə bağışlaması zamanı digər vərəsələrin hüquqlarının necə müəyyənləşdiyi və bağışlama müqaviləsinin sonradan mübahisələndirilib-mübahisələndirilə bilmədiyi maraq doğuran məsələlərdəndir.

Məsələ ilə bağlı vəkil Sima Yaqubova Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, əmlak qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq bağışlandığı və müvafiq qaydada yeni şəxsin mülkiyyətinə keçdiyi halda, həmin əmlak artıq əvvəlki sahibin mülkiyyəti hesab edilmir.

Vəkilin sözlərinə görə, vərəsəlik hüququ baxımından əsas məqamlardan biri əmlakın miras qoyanın ölüm anında onun mülkiyyətində olub-olmamasıdır. Şəxs sağlığında öz əmlakı üzərində qanunla ona verilmiş sərəncam hüququndan istifadə edərək həmin əmlakı başqa şəxsə bağışlayıbsa, bağışlama başa çatdıqdan sonra əmlak yeni mülkiyyətçinin adına keçir və əvvəlki sahibin gələcək vərəsələri həmin əmlaka avtomatik olaraq vərəsəlik payı kimi iddia edə bilməzlər. Bu baxımdan, vərəsəlik payı ilə bağışlanmış əmlak məsələsini bir-birindən fərqləndirmək lazımdır. Əmlak şəxsin ölümünədək onun adına qalırsa, ölümündən sonra mirasın tərkibinə daxil ola və qanunvericiliyə uyğun olaraq vərəsələr arasında bölüşdürülə bilər. Lakin əmlak şəxs sağlığında etibarlı bağışlama müqaviləsi ilə başqa şəxsin mülkiyyətinə keçirilibsə, həmin əmlak artıq mirasın tərkibində olmaya bilər.

Sima Yaqubova qeyd edib ki, bu zaman digər şəxslərin həmin evlə bağlı müəyyən hüquqlarının olub-olmaması ayrıca araşdırılmalıdır. Məsələn, əmlakda yaşayan şəxsin qanunla tanınmış istifadə və ya yaşayış hüququ varsa, mülkiyyətçinin dəyişməsi həmin hüququn avtomatik olaraq aradan qalxması anlamına gəlməyə bilər. Belə hallarda yaşayış və istifadə hüququnun hansı əsasla yarandığı, dövlət qeydiyyatının olub-olmaması və digər hüquqi hallar ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Vəkilin sözlərinə görə, belə vəziyyətlərdə bəzi hallarda həmin şəxsin istifadə hüququnun kompensasiya müqabilində dayandırılması məsələsi də gündəmə gələ bilər. Lakin bunun üçün konkret hüquqi əsasların mövcudluğu və tərəfin hansı hüquqa malik olması müəyyən edilməlidir.Bağışlama müqaviləsinin bağlandığı tarix də vətəndaşların tez-tez qarışdırdığı məsələlərdəndir. Belə bir sual yarana bilər ki, şəxs əmlakını bağışladıqdan, məsələn, bir neçə il sonra vəfat edərsə, bu əmlak yenidən mirasın tərkibinə daxil olurmu?

Sima Yaqubovanın izahına görə, bağışlama müqaviləsi qanunun tələblərinə uyğun şəkildə bağlanıb və əmlak qarşı tərəfin mülkiyyətinə keçibsə, bağışlayan şəxsin sonradan vəfat etməsi həmin əqdi avtomatik olaraq vəsiyyətnaməyə çevirmir. Yəni burada söhbət vəsiyyətnamədən deyil, bağışlama müqaviləsindən gedir.Bu səbəbdən “şəxs bağışladığı əmlakdan sonra müəyyən müddət ərzində vəfat edərsə, həmin əmlak yenidən vərəsələrə qayıdır” yanaşması ümumi qayda kimi qəbul edilə bilməz. Əmlakın taleyinə təsir edən əsas məsələ bağışlama müqaviləsinin hüquqi cəhətdən etibarlı olub-olmaması və mülkiyyət hüququnun necə rəsmiləşdirilməsidir.

Bununla belə, vəkil vurğulayıb ki, bu, bağışlama müqaviləsinin heç bir halda mübahisələndirilə bilməyəcəyi anlamına gəlmir. Hər bir şəxs məhkəməyə müraciət etmək hüququna malikdir. Lakin məhkəməyə müraciət etmək imkanının olması ilə iddianın təmin ediləcəyinə əsas verən hüquqi və faktiki halların mövcudluğu eyni məsələ deyil.

Başqa sözlə, vərəsələrdən biri “bu əmlak mənə də çatmalı idi” deyərək məhkəməyə müraciət edə bilər. Lakin məhkəmə ilk növbədə bağışlama müqaviləsinin hansı şəraitdə bağlandığını, bağışlayan şəxsin həmin zaman iradəsinin sərbəst olub-olmadığını, müqavilənin qanunvericiliyin tələblərinə uyğun rəsmiləşdirilib-rəsmiləşdirilmədiyini və digər mühüm halları araşdırmalıdır.Bağışlama müqaviləsinin mübahisələndirilməsi üçün xüsusi halların mövcudluğu əhəmiyyət daşıyır. Məsələn, bağışlayan şəxsin müqaviləni bağladığı vaxt öz hərəkətlərinin mahiyyətini və nəticələrini dərk edə bilməməsi, iradəsinin sərbəst formalaşmaması və ya digər hüquqi əsasların mövcud olması iddianın araşdırılması üçün əhəmiyyətli ola bilər.Xüsusilə şəxsin ağır xəstə olduğu, psixi və ya fiziki vəziyyətinin onun iradəsini sərbəst ifadə etməsinə təsir göstərdiyi iddia edilirsə, bu məsələ yalnız ümumi sözlərlə deyil, iş üzrə mövcud sübutlarla qiymətləndirilir. Tibbi sənədlər, tibbi ekspertiza, müqavilənin bağlanma şəraiti, notariat sənədləri, şahid ifadələri və digər sübutlar işin nəticəsinə təsir göstərə bilər.Bu səbəbdən əmlakını bağışlayan şəxsin həmin zaman sağlamlıq vəziyyəti də bəzi mübahisələrdə mühüm əhəmiyyət daşıya bilər. Lakin təkcə sonradan şəxsin vəfat etməsi və ya onun xəstə olması bağışlama müqaviləsinin avtomatik olaraq etibarsız sayılması üçün əsas deyil.

Hüquqşünaslar belə hallarda vətəndaşlara bağışlama müqaviləsinin özünü, onun notariat qaydasında rəsmiləşdirilməsi ilə bağlı sənədləri, daşınmaz əmlak üzərində mülkiyyət hüququnun qeydiyyatını və müqavilənin bağlandığı dövrə aid digər sənədləri diqqətlə araşdırmağı tövsiyə edirlər.

Beləliklə, əmlakın sahibi sağlığında onu başqa şəxsə qanuni qaydada bağışlayıbsa, həmin əmlak ümumi qaydada sonradan miras kimi digər vərəsələr arasında bölüşdürülmür. Digər şəxslərin iddiasının hüquqi perspektivi isə yalnız konkret hallardan asılı olaraq müəyyən edilə bilər. Əgər bağışlama zamanı qanun pozuntusu, şəxsin iradəsinin sərbəst olmaması və ya əqdin etibarlılığına təsir edə biləcək başqa əsaslar varsa, məsələ məhkəmə qaydasında mübahisələndirilə bilər.

Həmçinin oxuyun