Azərbaycan - Türkiyə münasibətlərindəki gərginliyin SƏBƏBLƏRİ AÇIQLANDI

Azərbaycanda məktəblərdə vahid geyim qaydaları və təhsil müəssisələrində intizam normaları ətrafında aparılan müzakirələr Türkiyədə də müzakirə mövzusuna çevrilib. Türkiyənin bəzi siyasi və ictimai dairələrindən Azərbaycandakı qərarlara yönələn tənqidlər iki ölkə arasındakı münasibətlər və mümkün xarici təsirlər barədə suallar yaradıb.

Məsələ ilə bağlı Oxu24.com-a açıqlama verən politoloq Tural İrfan hesab edir ki, bir dövlətin digər dövlətin daxili siyasətinə müdaxilə etməsi, xüsusilə də bu müdaxilənin siyasi bəyanatlar və təzyiqlər formasında özünü göstərməsi yolverilməzdir.

Onun sözlərinə görə, dövlətlər arasında dostluq, müttəfiqlik və qardaşlıq münasibətlərinin mövcudluğu müəyyən məsələlərdə tövsiyələrin verilməsini istisna etmir. Lakin bu münasibətlər digər ölkənin daxili qərarlarına müdaxiləyə və qarşılıqlı əlaqələrə zərər vura biləcək çıxışlara əsas verməməlidir:

“Azərbaycan indiyədək Türkiyənin daxili siyasətinə, qanunvericiliyinə və siyasi proseslərinə müdaxilə etməyib. Türkiyədən Azərbaycana qarşı səsləndirilən bəzi fikirlər isə xarici təsirlərlə əlaqəli ola bilər.

Müzakirələrin yalnız məktəbli geyimi və dini atributlarla bağlı olmadığını göstərən məqamlar da var. Bəzi şəxslər sonradan Azərbaycanla İsrail arasındakı münasibətlərdən narahatlıqlarını ifadə ediblər. 

Bu, məsələnin yalnız hicab və ya vahid məktəbli geyimi ilə bağlı olmadığını göstərir. Artıq bəzi şəxslər Azərbaycan-İsrail münasibətlərindən narahat olduqlarını açıqlamağa başlayıblar”.

Politoloq vurğulayıb ki, Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv olan bəzi Orta Asiya ölkələrində də dini geyimlərlə bağlı məhdudiyyətlər tətbiq edilib. Lakin həmin qərarlar qəbul edilərkən Türkiyə, İran və digər ölkələrdən Azərbaycandakı müzakirələrə bənzər reaksiyaların səsləndirildiyi müşahidə olunmayıb.

Onun fikrincə, Azərbaycanla bağlı müzakirələrdə fərqli yanaşmanın ortaya qoyulması məsələnin dini dəyərlərlə məhdudlaşmadığı ehtimalını gücləndirir. Tural İrfan əlavə edib ki, Azərbaycanda dini geyimlərin ümumi şəkildə qadağan edilməsindən deyil, məktəblərdə vahid geyim qaydalarının tətbiqindən söhbət gedir.

Politoloq Türkiyə və İran cəmiyyətlərində dini cərəyanların və məzhəbçilik meyillərinin siyasi proseslərə təsirindən də danışıb. O bildirib ki, bəzi dini qruplar geniş sosial bazaya malik olduğundan onların mövqeyi siyasi dairələrin qərarlarına da təsir göstərə bilər:

“Müəyyən siyasi dairələrin bu qrupların dəstəyini qazanmaq və ya itirməmək istəyi Azərbaycanla bağlı məsələlərdə sərt bəyanatların səsləndirilməsinə səbəb ola bilər. Bununla belə, o, Türkiyədən səsləndirilən bütün fikirləri Türkiyə dövlətinin vahid və rəsmi mövqeyi kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. 

Bu məsələdə Türkiyə dövlətinin özünü hədəfə gətirmək olmaz. Türkiyənin hakim partiyasında da Azərbaycandakı vahid məktəbli geyimi qaydalarını dəstəkləyən, İsraillə münasibətlərə irad bildirməyən şəxslər var. Deməli, bu məsələdə bütün siyasi dairələrin mövqeyi eyni deyil. Azərbaycana qarşı yönələn kampaniyaya qoşulan ayrı-ayrı şəxsləri bütövlükdə Türkiyə ilə eyniləşdirmək doğru olmaz”, – deyə politoloq bildirib.

O, Türkiyədəki Cəfəri icmasının lideri kimi təqdim etdiyi Səlahəddin Özgündüzün də bu müzakirələr zamanı vahid məktəbli geyimi qaydalarını dəstəklədiyini və Azərbaycanın İsraillə münasibətlərini normal hesab etdiyini söyləyib.

“Azərbaycanın xarici siyasət kursunu özü müəyyən etmək hüququ var”

Tural İrfan bildirib ki, Azərbaycan xarici siyasətini öz milli maraqlarına, coğrafi mövqeyinə və regional reallıqlara uyğun şəkildə müəyyənləşdirir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan və Türkiyənin müttəfiq olması bütün məsələlərdə onların eyni ölkələrlə eyni münasibətlərə malik olmasını tələb etmir:

“Azərbaycanla İsrail arasında uzun illərdir müxtəlif sahələrdə əlaqələr mövcuddur. Türkiyənin də İsraillə ticarət, iqtisadiyyat və diplomatiya sahələrində əlaqələri olub. Buna görə də Azərbaycanın xarici siyasət seçimlərinin başqa dövlətin mövqeyindən çıxış edilərək qiymətləndirilməsi düzgün yanaşma deyil”.

O, Fələstin məsələsində Azərbaycanın mövqeyinin də aydın olduğunu bildirib. Tural İrfanın sözlərinə görə, Azərbaycan Fələstin dövlətinin yaradılmasını dəstəkləyir, bölgədə baş verən müharibələr və humanitar faciələrlə bağlı mövqeyini ifadə edir, humanitar yardım göstərir və münaqişənin dayandırılmasının tərəfdarıdır.

Politoloq əlavə edib ki, Qarabağ münaqişəsi dövründə Fələstinin rəsmi mövqeyini Azərbaycanın gözlədiyi dəstək kimi qiymətləndirməsə də, Bakı humanitar prinsipləri və dini mənsubiyyəti nəzərə alaraq Fələstin dövlətinin yaradılmasını dəstəkləməkdə davam edir:

“Fələstin və İsrail məsələlərindən istifadə etməklə Azərbaycana təzyiq göstərilməsi əsassızdır və bu cür yanaşmalar Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərində süni gərginliyin yaranmasına xidmət edə bilər”.

Tural İrfan Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri ətrafında yaranan müzakirələrdə İranın da rolunun ola biləcəyini iddia edib. O, İsrail-İran qarşıdurması, Türkiyənin regional mövqeyi və Türk Dövlətləri Təşkilatının fəaliyyəti fonunda bəzi qüvvələrin iki ölkə arasındakı münasibətləri zəiflətməyə çalışa biləcəyini bildirib. Türkiyədəki müəyyən dini və siyasi qrupların xarici təsirlərə məruz qalması ehtimalı nəzərə alınmalıdır. O, bu iddiasını əsaslandırarkən Türkiyədə əvvəllər fəaliyyət göstərmiş FETÖ şəbəkəsini nümunə göstərib və həmin şəbəkənin təhsil, iqtisadiyyat və dövlət strukturlarında nüfuz qazanmasını xatırladıb.

Tural İrfan hesab edir ki, hazırda da Türkiyədə siyasiləşmiş dini cərəyanların və təriqətlərin siyasi dairələrə təsiri məsələsi araşdırılmalıdır. Bununla belə, onun İran və digər xarici qüvvələrin təsiri ilə bağlı fikirləri politoloqun şəxsi qiymətləndirməsidir.

Azərbaycanla Türkiyə arasında gərginliyin artması hər iki ölkənin maraqlarına ziddir. Bu cür müzakirələr Türk Dövlətləri Təşkilatının birliyinə və regional əməkdaşlığa mənfi təsir göstərə bilər.

“Məsələ diplomatik yollarla həll edilməlidir”

Politoloq hesab edir ki, Azərbaycan və Türkiyə arasında mövcud olan dostluq və müttəfiqlik münasibətləri ayrı-ayrı şəxslərin bəyanatları səbəbindən zərər görməməlidir.

Azərbaycanın daxili qərarlarına, o cümlədən məktəblərdə vahid geyim qaydalarına, eləcə də müstəqil xarici siyasət kursuna müdaxilə edilməsi düzgün deyil. Eyni zamanda, Türkiyədən səsləndirilən ayrı-ayrı tənqidlərə cavab verilərkən bütövlükdə Türkiyə dövlətinin hədəfə alınmasından çəkinmək lazımdır.

Tural İrfan vurğulayıb ki, Türkiyənin hakimiyyət dairələrinin bu məsələlərdə vahid mövqedə olduğunu söyləmək də düzgün olmaz. O, mübahisələrin qarşılıqlı ittihamlar və sərt bəyanatlar vasitəsilə deyil, diplomatik müzakirələr yolu ilə həll edilməsinin vacibliyini qeyd edib:

“Bu məsələdə təmkinli davranmaq və yalnız diplomatik yollarla həll yolları axtarmaq lazımdır. Qarşılıqlı görüşlər və müzakirələr keçirilməli, mövcud fikir ayrılıqları aydınlaşdırılmalı, mümkün xarici təsirlərin qarşısı alınmalıdır. Azərbaycan və Türkiyə bir-birinə sıx bağlı olan dost, qardaş və müttəfiq ölkələrdir. Belə bir münasibəti süni və ayrı-ayrı mübahisələr üzündən gərginləşdirmək doğru deyil”, – deyə politoloq fikrini yekunlaşdırıb.

Çimnaz Telmanqızı

Həmçinin oxuyun

Azərbaycan - Türkiyə münasibətlərindəki gərginliyin SƏBƏBLƏRİ AÇIQLANDI

Prezident yeni SƏRƏNCAM İMZALADI:Nazirlər Kabineti üç ay müddətində

Kolleclər və texnikumlar bağlanır? – MÜHÜM AÇIQLAMA

Firuzə İbadova ilə bağlı ÜZÜCÜ XƏBƏR