Prezident bu sözü ilk dəfə dilə gətirdi - Müşavirənin göstərdiyi gerçəklik

SİYASƏT

26.05.2026, 10:35

Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən və kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr olunan genişmiqyaslı müşavirə, Azərbaycan iqtisadiyyatının qeyri-neft sektorunun gələcək inkişaf modelini müəyyən edən strateji bir dönüş nöqtəsidir. Dövlət başçısının proqram xarakterli nitqi, sadəcə keçmiş fəaliyyətlərin hesabatı deyil, həm də qlobal miqyasda cərəyan edən geosiyasi və ekoloji böhranlar fonunda ölkənin milli təhlükəsizlik prioritetlərini yenidən formalaşdıran konseptual bir yol xəritəsidir. Bu çıxışın strukturunu, hədəflərini və fəlsəfəsini təhlil edərkən aydın olur ki, dövlətin aqrar siyasəti artıq ekstensiv yanaşmalardan tamamilə imtina edərək, yüksək texnologiyalara, elmi əsaslara və maksimum iqtisadi səmərəliliyə əsaslanan intensiv inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur.

Oxu24.com Nocomment.az-a istinadən bildirir ki,Dövlət başçısının öz nitqində 2004-cü ildən başlanan regional inkişaf proqramlarına xüsusi diqqət çəkməsi təsadüfi xarakter daşımır. Çünki hər hansı bir iqtisadi sahənin, xüsusilə də kənd təsərrüfatının dayanıqlı inkişafı üçün fundamental infrastrukturun mövcudluğu qaçılmaz şərtdir. İyirmi il əvvəl bölgələrdə qaz təchizatının olmaması, Bakı da daxil olmaqla bütün ölkədə elektrik enerjisinin verilişində yaranan kəsilmələr, nəqliyyat yollarının bərbad vəziyyəti və su ehtiyatlarının idarə olunmasındakı xaos kənd yerlərində normal həyat ritmini iflic etmişdi. Bu gün isə azad edilmiş ərazilər çıxılmaqla ölkə üzrə qazlaşmanın 96 faizə çatması, Azərbaycanın elektrik enerjisi idxal edən ölkədən böyük ixrac potensialı olan bir dövlətə çevrilməsi və magistral yolların yenidən qurulması aqrar sektor üçün güclü bir platforma formalaşdırıb. Taxtakörpü, Şəmkirçay və Göytəpə kimi nəhəng su anbarlarının inşası vaxtilə həllolunmaz görünən meliorasiya problemlərinin həllində dönüş nöqtəsi olub.

Lakin bu uğurların fonunda Prezidentin son illərdə kənd təsərrüfatı istehsalında müşahidə edilən dinamikanı qənaətbəxş hesab etməməsi, idarəetmədə barışmaz və tamamilə nəticəyə yönümlü bir yanaşmanın mövcudluğunu göstərir. Dövlət başçısı açıq şəkildə bəyan edir ki, əldə olunan nailiyyətlərlə arxayınlaşmaq olmaz və mövcud durğunluq qəbul edilməzdir. Məhz bu səbəbdən Prezident Administrasiyasına və Hökumətə tapşırılan yeni Dövlət Proqramı, formal xarakterli sənəd deyil, konkret icra mexanizmləri olan, qısamüddətli və çevik bir fəaliyyət planı olmalıdır. 2026–2030-cu illəri əhatə edəcək bu proqramın cəmi dörd il yarım kimi sıx bir zaman çərçivəsində reallaşdırılması tələbi, idarəetmə aparatından maksimum operativlik və resursların dərhal səfərbər olunmasını tələb edir.

Müşavirədə müxtəlif kənd təsərrüfatı məhsulları üzrə özümüzü təminetmə əmsallarının və konkret istehsal-idxal rəqəmlərinin bir-bir səsləndirilməsi həm yerli, həm də xarici biznes mühitinə ünvanlanmış çox ciddi bir mesajdır.

Bu, dövlətin iqtisadiyyatda şəffaflıq prinsiplərinə sadiqliyini və bazarın boşluqlarını sahibkarlara birbaşa göstərmək niyyətini nümayiş etdirir. Xüsusilə strateji əhəmiyyət kəsb edən buğda istehsalında özümüzü təminetmə səviyyəsinin hələ də 55 faiz civarında qalması və bu rəqəmin uzun müddətdir yerində sayması ciddi şəkildə tənqid olundu. Aqroparkların yaradılmasına baxmayaraq bu göstəricinin dəyişməməsi, sahəyə yanaşmanın fundamental olaraq dəyişdirilməsini zəruri edir. Coğrafi şərait və torpaq resurslarının məhdudluğu nəzərə alınaraq 100 faizlik ərzaq buğdası təminatı hədəf qoyulmasa da, mövcud 55 faizlik asılılığın azaldılması dövlətin ərzaq təhlükəsizliyi doktrinasının əsas şərtlərindən biridir.

Bunun əksinə olaraq kartof, tərəvəz, bostan və meyvə-giləmeyvə istehsalında vəziyyətin müsbət olması, hətta meyvə və tərəvəz üzrə ixrac potensialımızın ildən-ilə artması sevindirici haldır. Azərbaycanın qoz-fındıq istehsalı üzrə dünyada 3-4-cü yerlərdə qərarlaşması, vaxtilə qəbul edilmiş xüsusi dövlət proqramlarının real iqtisadi səmərə verdiyini təsdiqləyir. Heyvandarlıq və quşçuluq sektorunda isə təminatın 80-94 faiz arasında dəyişməsi, daxili bazarı tamamilə yerli istehsal hesabına bağlamaq üçün hələ də ciddi potensialın olduğunu göstərir. Mal əti, quş əti və süd məhsullarında 100 faizlik hədəfə çatmaq, ölkədən valyuta axınının qarşısını almaqla bərabər, həm də kənd əhalisinin gəlirlərinin birbaşa artması deməkdir.

Prezidentin toxunduğu ən aktual məsələlərdən biri də qlobal miqyasda böyük bir təhlükəyə çevrilən plansız urbanizasiya və kəndlərdən şəhərlərə olan insan axınıdır. Bu mənfi meylin qarşısını almaq üçün irəli sürülən "şəhərdən kəndə qayıdış" strategiyası, sadəcə inzibati deyil, sosial-iqtisadi stimullara söykənir. İnsanların öz dədə-baba torpaqlarında qalması üçün kənd yerlərində xidmət sektorunun yüksəldilməsi, müasir tibb müəssisələrinin və məktəblərin inşası infrastruktur bərabərsizliyini aradan qaldırmağa yönəlib. Ölkədəki məktəblərin böyük əksəriyyətinin əsaslı təmir olunması və modernləşdirilməsi də kənd gəncliyinin təhsil və inkişaf imkanlarını genişləndirir. İnsanları torpağa bağlamaq, regionlarda yeni iş yerlərinin yaradılması və aqrar biznesin gəlirli bir sahəyə çevrilməsi ilə birbaşa mütənasibdir.

Bu nöqtədə texnoloji yeniliklərin kənd təsərrüfatına inteqrasiyası qaçılmaz bir zərurət kimi qarşıya qoyulur. Hər bir əkin sahəsinin fərdi "pasportunun" formalaşdırılması, torpaqların elektron analizi, süni intellekt və peyk imkanlarından istifadə edilməsi tələbi Azərbaycanın aqrar elmində inqilabi addımdır. Hansı rayonda, hansı torpaq tipində hansı məhsulun daha yüksək məhsuldarlıq və qazanc gətirəcəyini dəqiq müəyyən etmədən xaotik şəkildə əkin aparmaq dövrü artıq geridə qalır. Bu rəqəmsallaşma, eyni zamanda dövlət tərəfindən verilən subsidiyaların unikal və çevik idarə olunmasına şərait yaradacaq. On il eyni məhsula eyni miqdarda subsidiya vermək praktikasından imtina edilərək, bazarın tələblərinə və daxili ehtiyaclara uyğun olaraq hər il yenidən baxılan operativ subsidiya mexanizminin tətbiqi, dövlət büdcəsinin hər bir qəpiyinin maksimum səmərə ilə işləməsini təmin edəcək.

Su ehtiyatlarının idarə edilməsi kənd təsərrüfatının can damarıdır və bu sahədə azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun potensialı ölkənin ümumi su balansını kökündən dəyişir. Azərbaycanın su ehtiyatlarının 25 faizinin formalaşdığı bu ərazilərdə Köndələnçay, Xaçınçay, Suqovuşan, Sərsəng və Zabuxçay su anbarlarının sürətlə bərpası, Bərgüşad və Həkəri anbarlarının inşası tarixi əhəmiyyət kəsb edir. Vaxtilə işğal səbəbindən Ermənistanın ekoloji terror alətinə çevirdiyi bu su mənbələri indi yenidən qurulan kanallar vasitəsilə 8 rayona və təxminən 100 min hektar torpaq sahəsinə həyat verəcək. Şirvan və Qarabağ kanallarının beton konstruksiyalarla yenidən inşası isə su itkilərinin qarşısını alacaq və yüz minlərlə hektar sahənin suvarılmasını təmin edəcək. Mövcud 130 min hektarlıq müasir suvarma şəbəkəsinin 300 min hektara çatdırılması hədəfi, taxılçılıqda məhsuldarlığı hektardan 3,2 tondan 5 tona, pambıqçılıqda isə 3,6 tondan 5 tona qaldırmağın əsas rəhnidir.

Pambıqçılıq sənayesində qarşıya qoyulan yeni hədəf ölkənin ixrac fəlsəfəsinin dəyişdiyini göstərir. Dövlət artıq xammal (mahlıc) ixrac edən ölkə yox, hazır tekstil və geyim məhsulları istehsal edən sənaye mərkəzinə çevrilmək niyyətindədir. Bu, ölkədə minlərlə yeni iş yerinin açılması və əlavə dəyər zəncirinin daxildə qalması deməkdir. Yeni fabriklərin qurulması üçün investorlara edilən çağırış, aqrar sektorun sənaye ilə inteqrasiyasını sürətləndirəcək. Digər tərəfdən, daxili tələbatı ödəməklə yanaşı, gübrə istehsalında çeşidlərin artırılması, qarışıq gübrə zavodlarının yaradılması istiqamətində xarici şirkətlərlə aparılan danışıqlar ölkəni xarici bazarlardakı qeyri-müəyyənliklərdən və kəskin qiymət artımlarından sığortalayacaq.

Müşavirədə elan olunan maliyyə rəqəmləri planlaşdırılan islahatların miqyasını və ciddiliyini tam çılpaqlığı ilə ortaya qoyur. Dörd il yarım kimi qısa bir müddətdə dövlət xətti ilə 2 milyard manatdan, özəl sektor tərəfindən isə 3 milyard manatdan çox vəsaitin bu sahəyə yatırılmasının nəzərdə tutulması, Azərbaycan tarixinin ən böyük aqrar investisiya dalğalarından biridir. Dövlət sahibkarlar üçün hər cür əlverişli mühit, güzəştli kreditlər, infrastruktur və vergi imtiyazları yaradır, lakin bunun müqabilində biznes dairələrindən yüksək sosial məsuliyyət və ölkə iqtisadiyyatına sadiqlik gözləyir. Azərbaycanın beynəlxalq arenada sabit və etibarlı tərəfdaş, "orta güc" statusuna malik dövlət kimi tanınması xarici investorların da bu böyük proqrama cəlb edilməsini asanlaşdırır.

Prezident İlham Əliyevin bu tarixi çıxışı, qlobal iqlim dəyişikliyinin yaratdığı anomal hava şəraitinə, nəqliyyat zəncirlərinin qırılmasına və beynəlxalq ərzaq bazarlarındakı böhranlara qarşı Azərbaycanın milli iqtisadi müdafiə sisteminin qurulması prosesidir. Dövlət və özəl sektorun tərəfdaşlığına əsaslanan bu yeni model, yaxın gələcəkdə ölkəmizi regional miqyasda güclü, tam müstəqil və rəqabətədavamlı bir aqrar-sənaye mərkəzinə çevirmək potensialına malikdir. İdarəetmədə çeviklik, elmi yanaşma və böyük investisiya axını kənd təsərrüfatında yeni bir intibah dövrünün əsasını qoyur.

Həmçinin oxuyun