Bu evlərə çıxarış almaq mümkündürmü? – HÜQUQİ AÇIQLAMA

CƏMİYYƏT

07.09.2026, 17:30

Azərbaycanda sənədsiz evlərin sənədləşdirilməsi məsələsi uzun illərdir vətəndaşları narahat edən problemlərdən biridir. Bir çox ailə illərlə yaşadığı evə çıxarış ala bilmir, əmlakını satmaq, bağışlamaq, vərəsəlik qaydasında rəsmiləşdirmək və digər hüquqi əməliyyatları həyata keçirməkdə çətinlik çəkir. Lakin hüquqşünaslar bildirirlər ki, evin əlində çıxarışının olmaması hər zaman onun tamamilə sənədsiz olması demək deyil. Belə hallarda məsələyə fərdi yanaşmaq və əmlakın hüquqi tarixçəsini ətraflı araşdırmaq lazımdır.

Oxu24.com xəbər verir ki, hüquqşünasların sözlərinə görə, sənədsiz evlə bağlı ilk növbədə həmin evin harada yerləşməsi və hansı torpaq sahəsində tikilməsi müəyyənləşdirilməlidir. Çünki evin yerləşdiyi ərazinin hüquqi statusu, torpağın kimə məxsus olması, torpaq sahəsinin hansı əsasla vətəndaşa verilməsi və tikilinin nə vaxt, hansı hüquqi əsasla inşa edilməsi məsələnin həlli baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Buna görə də vətəndaş “evim sənədsizdir” deməzdən əvvəl özündə və ya dövlət arxivlərində həmin əmlakla bağlı hər hansı sənədin olub-olmadığını araşdırmalıdır.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, vətəndaşın əlində bələdiyyə tərəfindən verilmiş sənəd, torpaq sahəsinin ayrılması ilə bağlı qərar və ya sərəncam, köhnə order, texniki pasport, alqı-satqı sənədi, vərəsəlik sənədi və digər sənədlər ola bilər. Xüsusilə əvvəlki dövrlərdə verilmiş orderlər və digər sənədlər əmlakın hüquqi tarixçəsinin müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıya bilər. Vətəndaş həmin sənədlərin hüquqi baxımdan hansı əhəmiyyətə malik olduğunu bilməyə bilər, lakin sənədləşdirmə prosesində onların hər biri mühüm sübut kimi qiymətləndirilə bilər.

Bəzi hallarda isə vətəndaşın əlində heç bir sənəd olmur. Lakin bu, əmlakla bağlı heç bir məlumatın mövcud olmadığı anlamına gəlmir. Müxtəlif dövlət qurumlarının, yerli özünüidarəetmə orqanlarının və arxivlərin məlumat bazalarında həmin torpaq sahəsi və ya tikili ilə bağlı məlumatların saxlanılması mümkündür. Buna görə də hüquqşünaslar vətəndaşlara ilk növbədə əmlakın hüquqi tarixçəsini araşdırmağı məsləhət görürlər.

Bu mərhələdə hüquqşünasın köməyindən istifadə etmək də vətəndaş üçün daha məqsədəuyğun ola bilər. Çünki vətəndaşın özü hansı quruma müraciət etməli olduğunu, hansı sənədin tələb olunduğunu və əmlakla bağlı hansı məlumatların axtarılmalı olduğunu dəqiq bilməyə bilər. Hüquqşünas tərəfindən müvafiq qurumlara sorğular göndərilərək əmlakın hüquqi statusu ilə bağlı məlumatların əldə edilməsi, o cümlədən daşınmaz əmlakın dövlət qeydiyyatı üzrə məlumatların, arxiv sənədlərinin və digər aidiyyəti məlumatların araşdırılması mümkündür. Bu isə sənədsiz hesab edilən evin hüquqi tarixçəsinin daha dəqiq müəyyənləşdirilməsinə kömək edə bilər.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, sənədləşdirmə zamanı yalnız evin mövcudluğu deyil, vətəndaşın həmin əmlakdan faktiki istifadə etməsi ilə bağlı hallar da araşdırılır. Məsələn, şəxsin həmin ünvanda neçə ildir yaşaması, evin faktiki olaraq mövcud olması, kommunal xidmətlərdən istifadə edilməsi və ödənişlərin aparılması kimi məlumatlar əmlakla bağlı vəziyyətin müəyyənləşdirilməsində nəzərə alına bilər. Lakin hüquqşünaslar xüsusi olaraq vurğulayırlar ki, kommunal ödənişlərin olması avtomatik şəkildə həmin şəxsə ev üzərində mülkiyyət hüququ verən sənəd hesab edilmir. Bu məlumatlar digər sənədlər və hüquqi əsaslarla birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Bütün mövcud sənədlər və məlumatlar toplandıqdan sonra daşınmaz əmlakın dövlət qeydiyyatının aparılması üçün aidiyyəti dövlət qurumuna müraciət edilə bilər. Müraciət zamanı təqdim olunan sənədlər, torpaq sahəsinin hüquqi statusu və tikilinin vəziyyəti qanunvericiliyin tələblərinə uyğun şəkildə qiymətləndirilir. Əgər dövlət qeydiyyatının aparılması üçün hüquqi əsaslar mövcuddursa və tələb olunan şərtlər təmin edilirsə, əmlakın qeydiyyata alınması və çıxarışın əldə edilməsi mümkün ola bilər.

Ancaq bəzi hallarda vətəndaşın müraciətinə imtina cavabı da verilə bilər. Hüquqşünasların sözlərinə görə, belə vəziyyətdə vətəndaşın hüquqi imkanları bununla bitmir. İmtinanın səbəbi araşdırılmalı, hansı hüquqi əsasla qeydiyyatdan imtina edildiyi müəyyənləşdirilməlidir. Əgər vətəndaş imtinanı qanunsuz və ya əsassız hesab edirsə, qanunvericiliyin müəyyən etdiyi qaydada həmin qərardan şikayət edə və zərurət yarandıqda inzibati məhkəməyə müraciət edə bilər.

Məhkəmə mərhələsində isə əmlakın hüquqi tarixçəsini təsdiqləyən bütün sənədlərin və sübutların əhəmiyyəti artır. Burada yalnız vətəndaşın uzun illər həmin evdə yaşaması deyil, torpaq sahəsinin hansı əsasla əldə edilməsi, evin nə vaxt və hansı şəraitdə tikilməsi, əvvəlki sənədlərin mövcudluğu, arxiv məlumatları və digər hüquqi hallar araşdırıla bilər.

Hüquqşünaslar hesab edirlər ki, vətəndaşların “heç bir sənədim yoxdur” deməzdən əvvəl əmlakla bağlı bütün mümkün məlumatları araşdırması vacibdir. Çünki illər əvvəl verilmiş bir order, bələdiyyə sənədi, sərəncam və ya başqa bir arayış sonradan əmlakın hüquqi statusunun müəyyənləşdirilməsində mühüm rol oynaya bilər. Eyni zamanda, sənədin vətəndaşın özündə olmaması onun arxivdə mövcud olmadığı anlamına gəlmir.

Mütəxəssislər vətəndaşlara tövsiyə edirlər ki, sənədsiz ev məsələsində tələsik qərar verməsinlər. İlk növbədə evin hansı torpaq sahəsində yerləşdiyini, torpağın hüquqi statusunu, əvvəlki sənədlərin olub-olmadığını və əmlakla bağlı arxiv məlumatlarını müəyyənləşdirmək lazımdır. Bundan sonra toplanmış sənədlər əsasında daşınmaz əmlakın dövlət qeydiyyatına alınması üçün müvafiq müraciət edilməlidir. Əgər inzibati qaydada müraciət müsbət nəticə vermirsə, imtinanın hüquqi əsaslarından asılı olaraq məhkəmə yolu ilə hüququn müdafiəsi məsələsi də gündəmə gələ bilər.

Yəni sənədsiz evin sənədləşdirilməsi üçün vahid və bütün hallara tətbiq edilən bir prosedur yoxdur. Hər bir əmlakın yerləşdiyi ərazi, torpaq sahəsinin statusu, tikilinin hüquqi vəziyyəti və vətəndaşın əlində olan sənədlər ayrıca araşdırılmalıdır. Əsas məqsəd isə əmlakın hüquqi tarixçəsini müəyyənləşdirmək və həmin hüququ təsdiq edən mümkün sənədləri üzə çıxarmaqdır. Məhz bundan sonra çıxarışın alınması üçün hansı hüquqi addımların atılmasının mümkün olduğu daha dəqiq müəyyən edilə bilər.

Jalə

Həmçinin oxuyun