Şəxsiyyət vəsiqəsi ilə bağlı mühüm xəbər: Evli olanlar...

CƏMİYYƏT

142

02.09.2026, 16:59

Evləndikdən sonra şəxsiyyət vəsiqəsi necə yenilənir?

Nikaha daxil olduqdan sonra vətəndaşların qarşılaşdığı məsələlərdən biri də şəxsiyyət vəsiqəsinin dəyişdirilməsi ilə bağlıdır. Xüsusilə qadınların nikahdan sonra həyat yoldaşının soyadını qəbul etməsi, yaxud əvvəlki soyadını saxlaması, şəxsiyyət vəsiqəsində ailə vəziyyəti barədə məlumatların yenilənməsi ilə bağlı müxtəlif suallar yaranır. Bəzən isə vətəndaşlar hesab edirlər ki, nikaha daxil olduqdan sonra şəxsiyyət vəsiqəsini dəyişmək üçün çoxsaylı sənədlər toplamaq lazımdır.

Məsələ ilə bağlı Vəkil Aytən Abbasova Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, nikaha daxil olduqdan sonra şəxsiyyət vəsiqəsinin dəyişdirilməsi məsələsində qadın və kişi arasında ayrıca fərq qoyulmur. Əsas məsələ vətəndaşın şəxsiyyət vəsiqəsində hansı məlumatın dəyişməsidir.

“Burada qadın-kişi fərqi yoxdur. Əgər nikaha daxil olduqdan sonra şəxsin şəxsiyyət vəsiqəsində dəyişdirilməli olan məlumat ailə vəziyyətidirsə, bu məlumatın dəyişdirilməsi üçün müvafiq qaydada müraciət edilməlidir. Əgər qadın nikahdan sonra ərinin soyadını qəbul edirsə, artıq burada soyadın dəyişməsi də meydana çıxır və şəxsiyyət vəsiqəsinin dəyişdirilməsi üçün bununla bağlı ayrıca prosedur tətbiq olunur”, – deyə vəkil bildirib.

Vəkilin sözlərinə görə, nikaha daxil olmaq özü avtomatik olaraq hər bir halda şəxsiyyət vəsiqəsində ad, soyad və digər məlumatların dəyişməsi demək deyil. Məsələn, qadın nikahdan sonra öz soyadını saxlayırsa, onun adı və soyadı dəyişmir. Lakin ailə vəziyyəti ilə bağlı məlumat yenilənə bilər. Əgər qadın həyat yoldaşının soyadını qəbul edirsə, bu zaman şəxsiyyət vəsiqəsində soyad məlumatı da dəyişdirilməlidir.

Rəsmi qaydalara əsasən, vətəndaşın soyadı, adı, atasının adı və ya ailə vəziyyəti dəyişdikdə şəxsiyyət vəsiqəsinin dəyişdirilməsi üçün müraciət edilməlidir. Daxili İşlər Nazirliyinin məlumatında belə hallarda şəxsiyyət vəsiqəsinin dəyişdirilməsi üçün ərizə-anket, mövcud şəxsiyyət vəsiqəsi və dövlət rüsumunun ödənilməsi barədə sənədlə yanaşı, ad, soyad, ata adı və ya ailə vəziyyəti dəyişdikdə doğum haqqında şəhadətnamə və nikahın bağlanması və ya pozulması haqqında şəhadətnamənin də tələb olunduğu göstərilir.

Aytən Abbasova qeyd edib ki, nikahın bağlanmasını təsdiq edən əsas sənəd nikah haqqında şəhadətnamədir. Bu sənəd şəxsin ailə vəziyyətinin dəyişdiyini hüquqi baxımdan təsdiq edən sənədlərdən biridir.

“Şəxs nikaha daxil olubsa, onun ailə vəziyyəti dəyişir. Əvvəl subay olan şəxs artıq evli statusu əldə edir. Bu məlumatın şəxsiyyət vəsiqəsində də əks olunması üçün nikah faktını təsdiq edən sənəd əsas götürülür. Əgər şəxs soyadını da dəyişibsə, onda həmin dəyişiklik də müvafiq sənədlərlə təsdiqlənir”, – deyə vəkil vurğulayıb.

Bununla yanaşı, vəkil müasir elektron informasiya sistemlərinin və dövlət qurumları arasında məlumat mübadiləsinin inkişaf etdiyini də diqqətə çatdırıb. Onun sözlərinə görə, bir çox məlumatların elektron sistemlər vasitəsilə yoxlanılması artıq mümkün olduğundan vətəndaşdan hər bir məlumatı ayrıca kağız sənədlə sübut etməsi zərurəti əvvəlki dövrlərlə müqayisədə azalıb.

“Bu gün elektron bazalar kifayət qədər inkişaf edib. Müxtəlif dövlət qurumlarının informasiya sistemləri arasında məlumat mübadiləsi həyata keçirilir. Nikahın dövlət qeydiyyatına alınması da elektron sistemlərdə əks olunur. Buna görə də şəxsin ailə vəziyyəti ilə bağlı məlumatın sistem üzərindən yoxlanılması mümkündür”, – Aytən Abbasova bildirib.

Vəkilin sözlərinə görə, bu məsələ həm də vətəndaşların yanlış məlumat təqdim etməsinin qarşısının alınması baxımından əhəmiyyətlidir. Məsələn, şəxs nikaha daxil olduğu halda özünü subay kimi təqdim etməyə və ya hansısa rəsmi proses zamanı ailə vəziyyətini gizlətməyə çalışsa, müvafiq dövlət informasiya sistemlərində olan məlumatlar bunun əksini göstərə bilər.

“Artıq elə bir vəziyyət yoxdur ki, şəxs nikaha daxil olub, amma bunu istədiyi kimi gizlədərək bütün rəsmi prosedurlarda özünü subay kimi göstərə bilsin. Nikah dövlət qeydiyyatına alındığı üçün bu barədə məlumat informasiya sistemlərində mövcuddur. Müvafiq dövlət qurumları qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda həmin məlumatı sistem üzərindən yoxlaya bilirlər”, – deyə vəkil qeyd edib.

Aytən Abbasova bildirib ki, xüsusilə rəsmi sənədlərin hazırlanması, əmlak münasibətləri, vərəsəlik, ailə münasibətləri və digər hüquqi məsələlərdə şəxsin ailə vəziyyətinin düzgün göstərilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki evli və subay statusu bir sıra hüquqi münasibətlərə təsir göstərə bilər.

Məsələn, nikah dövründə əldə edilən əmlakla bağlı məsələlərdə şəxsin evli olub-olmaması əhəmiyyətli hüquqi faktlardan biridir. Eyni zamanda vərəsəlik münasibətlərində, uşaqlarla bağlı hüquqi məsələlərdə, ailə üzvlərinin müəyyən edilməsində və digər hallarda ailə vəziyyəti barədə məlumatların düzgün olması vacibdir.

Vəkilin sözlərinə görə, nikaha daxil olduqdan sonra şəxsiyyət vəsiqəsində ailə vəziyyətinin dəyişdirilməsi ilə soyadın dəyişdirilməsi bir-birindən fərqləndirilməlidir. Əgər qadın nikahdan sonra ərinin soyadını götürürsə, şəxsiyyət vəsiqəsində həm soyad, həm də ailə vəziyyəti ilə bağlı məlumatların yenilənməsi məsələsi meydana çıxa bilər. Əgər qadın əvvəlki soyadını saxlayırsa, soyad məlumatında dəyişiklik baş vermir.

“Qadının nikahdan sonra ərinin soyadını qəbul edib-etməməsi onun seçimidir. Əgər soyad dəyişirsə, şəxsiyyət vəsiqəsində də bu dəyişiklik rəsmiləşdirilməlidir. Əgər soyad əvvəlki kimi qalırsa, yalnız ailə vəziyyətinin dəyişməsi məsələsi gündəmə gəlir. Ona görə də bütün hallarda eyni sənədlərin tələb olunacağını düşünmək düzgün deyil. Hansı məlumat dəyişibsə, prosedur da həmin dəyişikliyə uyğun aparılır”, – deyə Aytən Abbasova bildirib.

ASAN xidmətin məlumatına əsasən, şəxsiyyət vəsiqəsində yalnız ailə vəziyyəti barədə məlumatın dəyişdirilməsi üçün ayrıca xidmət mövcuddur. Bu xidmət üzrə zəruri sənəd müraciət edən şəxsin yeni nəsil şəxsiyyət vəsiqəsidir, müraciəti isə məlumatı dəyişdirilən şəxsin özü etməlidir. Xidmət ödənişsiz göstərilir və məlumatda icra müddəti dərhal kimi qeyd olunur.

Bu məqam vətəndaşların diqqət etməli olduğu mühüm məsələlərdən biridir. Çünki ailə vəziyyətinin dəyişdirilməsi ilə soyadın dəyişdirilməsi eyni prosedur deyil. Şəxs yalnız ailə vəziyyətini yeniləyirsə, ayrıca soyad dəyişdirmə proseduruna ehtiyac yaranmır. Əgər soyad da dəyişdirilirsə, artıq şəxsiyyət vəsiqəsində həmin məlumatın dəyişdirilməsi üçün müvafiq qaydalar tətbiq olunur.

Vəkil həmçinin vurğulayıb ki, nikahın dövlət qeydiyyatına alınması zamanı da şəxslərin məlumatları müvafiq informasiya sistemləri vasitəsilə yoxlanılır. ASAN xidmətin məlumatına görə, nikaha daxil olmaq istəyən şəxslərin bəzi məlumatları Ədliyyə Nazirliyinin informasiya sistemi vasitəsilə yoxlanıla bilir. Məlumatın sistemdən əldə edilməsi mümkün olmadıqda isə müəyyən hallarda əlavə sənədlərin təqdim edilməsi tələb olunur.

“Elektron sistemlərin əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, dövlət orqanlarında olan məlumatların bir-birindən ayrı və kağız üzərində saxlanılması tədricən aradan qalxır. Müvafiq hüquqi əsas olduqda bir dövlət qurumu digər dövlət qurumunun informasiya sistemində olan məlumatdan istifadə edə bilir. Bu da həm vətəndaş üçün proseduru asanlaşdırır, həm də məlumatların düzgünlüyünün yoxlanmasına imkan verir”, – deyə hüquqşünas bildirib.

Aytən Abbasova qeyd edib ki, vətəndaş nikaha daxil olduqdan sonra şəxsiyyət vəsiqəsini vaxtında dəyişdirməklə yanaşı, digər sənədlərdə də dəyişiklik tələb olunub-olunmadığını nəzərə almalıdır. Xüsusilə soyad dəyişdiyi halda bank hesabları, əmək münasibətləri, sığorta sənədləri, müxtəlif müqavilələr və digər rəsmi sənədlərdə məlumatların uyğunlaşdırılması zərurəti yarana bilər.

“Şəxsiyyət vəsiqəsində məlumat dəyişdikdən sonra digər sənədlərin də vəziyyətinə baxmaq lazımdır. Çünki bir sənəddə əvvəlki soyad, digərində yeni soyad göstərilirsə, sonradan müəyyən hüquqi və texniki problemlər yarana bilər. Ona görə nikahdan sonra soyad dəyişdirilibsə, vətəndaşın istifadə etdiyi əsas rəsmi sənədlərdə məlumatların uyğunluğuna diqqət etməsi məqsədəuyğundur”, – deyə vəkil əlavə edib.

Beləliklə, nikaha daxil olduqdan sonra şəxsiyyət vəsiqəsinin dəyişdirilməsi məsələsində qadın və kişi üçün ayrıca fərqli qayda tətbiq edilmir. Əsas məsələ şəxsin hansı məlumatının dəyişməsidir. Nikah nəticəsində ailə vəziyyəti dəyişirsə, bu məlumat müvafiq qaydada yenilənir. Şəxs soyadını dəyişirsə, həmin dəyişiklik də şəxsiyyət vəsiqəsində əks etdirilməlidir.

Elektron informasiya sistemlərinin inkişafı isə nikah faktının dövlət orqanlarından gizlədilməsini faktiki olaraq daha da çətinləşdirir. Nikah dövlət qeydiyyatına alındıqdan sonra bu barədə məlumat müvafiq informasiya sistemlərində əks olunur və qanunvericiliklə müəyyən edilmiş hallarda aidiyyəti qurumlar həmin məlumatı elektron qaydada yoxlaya bilirlər.

Ona görə də nikaha daxil olduqdan sonra “ailə vəziyyətimi dəyişməsəm, sistemdə subay kimi qalacağam” yanaşması hüquqi baxımdan doğru deyil. Nikahın dövlət qeydiyyatı ilə ailə vəziyyəti barədə məlumat hüquqi fakt kimi yaranır və müvafiq dövlət informasiya sistemlərində əks olunur. Şəxsiyyət vəsiqəsinin dəyişdirilməsi isə bu məlumatın sənəddə də düzgün əks etdirilməsi üçün həyata keçirilən prosedurdur.

Həmçinin oxuyun