Ağdamın məşhur Çay evinin maraqlı tarixçəsi

MARAQLI

09.09.2026, 21:55

Ağdamın məşhur Çay evi yenidən qurulur – Xudu Məmmədovun ideyası ilə yaradılan əfsanəvi bina öz tarixi yerinə qayıdır

Ağdam tarix boyu yalnız Qarabağın mühüm şəhərlərindən biri kimi deyil, həm də özünəməxsus memarlığı, mədəni mühiti və ziyalıları ilə seçilib. Rayon statusu aldıqdan sonra şəhərin inkişafında müxtəlif dövrlərdə yerli rəhbərlərlə yanaşı, Ağdamın tanınmış ziyalılarının da mühüm rolu olub. Bu baxımdan Azərbaycan elminin görkəmli nümayəndəsi, AMEA-nın müxbir üzvü, professor Xudu Məmmədovun adı xüsusi qeyd olunur.

Xudu Məmmədovun Ağdamla bağlı təşəbbüslərindən biri şəhərin simvollarından birinə çevrilən məşhur “Çay evi” olub. Bu qeyri-adi tikilinin yaranması maraqlı tarixçəyə malikdir. Məlumatlara görə, Xudu Məmmədov xarici memarlıq nümunələrindən birini əks etdirən görüntüdən ilhamlanaraq Ağdamda da buna bənzər, lakin milli memarlıq elementləri ilə zənginləşdirilmiş bir bina inşa edilməsini təklif edib. O, bu ideyanı həmin dövrdə Ağdam Rayon Partiya Komitəsinin birinci katibi olan Sadıq Murtuzayevlə bölüşüb. Təklif bəyənildikdən sonra layihənin hazırlanması və həyata keçirilməsi üçün işlərə başlanılıb.

Çay evinin layihəsinin hazırlanmasında həmin dövrdə Ağdamın baş memarı olan Naiq Səmədov mühüm rol oynayıb. Memarın özünün də qeyd etdiyi kimi, qarşıya qoyulan əsas məqsəd xarici nümunədən ilhamlanmaqla yanaşı, tikilini Azərbaycan milli memarlıq üslubuna uyğunlaşdırmaq olub. Beləliklə, ortaya həm qeyri-adi görünüşə, həm də milli memarlıq xüsusiyyətlərinə malik üçmərtəbəli bina çıxıb.

Çay evinin konstruksiyası da öz dövrü üçün olduqca fərqli idi. Binanın əsas hissəsi metal konstruksiyalardan qurulmuşdu. Tikinti zamanı təxminən 100 tona yaxın metal konstruksiyadan istifadə edildiyi bildirilir. Binanın birinci mərtəbəsində hörgü işləri aparılmış, yuxarı hissələrdə isə metal konstruksiyalardan geniş istifadə olunmuşdu. Mərkəzi hissədə iri diametrli boru konstruksiyası yerləşir, digər elementlər isə müxtəlif naxışlarla tamamlanırdı.

1986-cı il iyulun 26-da Çay evinin təntənəli açılışı keçirilib. Qısa müddət ərzində bina Ağdam sakinlərinin və şəhərə gələn qonaqların ən çox üz tutduğu məkanlardan birinə çevrilib. Burada yalnız çay deyil, müxtəlif şirələr və yeməklər də təqdim olunurdu. Mənbələrə görə, binanın birinci mərtəbəsi yeməkxana kimi fəaliyyət göstərir, yuxarı mərtəbələrdə isə çay və müxtəlif içkilər təqdim edilirdi.

Çay evinin memarlıq xüsusiyyətləri onu adi ictimai iaşə obyektindən fərqləndirirdi. Bina şəhərin memarlıq simvollarından birinə çevrilmişdi. Onun qeyri-adi görünüşü Ağdamdan kənarda da diqqət çəkmişdi. Çay evinin yaranması ilə bağlı müxtəlif mənbələrdə onun sovet dövründə maraq doğuran memarlıq nümunələrindən biri kimi təqdim edildiyi qeyd olunur.

Lakin Ağdamın digər tarixi və mədəni məkanları kimi Çay evinin də taleyi Ermənistanın işğalı dövründə faciəli şəkildə dəyişdi. 1993-cü ildə şəhərin işğalından sonra bina yandırılaraq dağıdıldı. Ağdamın işğaldan azad edilməsindən sonra əraziyə baxış keçirildikdə vaxtilə şəhərin simvollarından biri olmuş tikilidən yalnız dağıntılar və metal konstruksiyaların bəzi hissələri qalmışdı.

Lakin Çay evinin hekayəsi burada bitmədi. Ağdamın yenidən qurulması ilə şəhərin tarixi simvollarının da həyata qaytarılması istiqamətində işlərə başlanıldı. Məlumatlara görə, məşhur Çay evinin də öz tarixi yerində bərpa edilməsi nəzərdə tutulur. 2025-ci ildə yayılan məlumatlarda artıq obyektin təməlinin qazıldığı və Çay evinin əvvəlki yerləşdiyi ərazidə yenidən inşa ediləcəyi bildirilib.

Bu, sadəcə bir binanın yenidən tikilməsi deyil. Ağdam Çay evi şəhərin yaddaşında xüsusi yeri olan memarlıq nümunəsidir. Onun arxasında Xudu Məmmədovun ideyası, Sadıq Murtuzayevin təşəbbüsə dəstəyi, Naiq Səmədovun memarlıq işi və Ağdamın quruculuq tarixinin mühüm səhifələrindən biri dayanır.

İllər sonra Çay evinin yenidən Ağdamda ucalması şəhərin keçmişi ilə gələcəyi arasında simvolik bir körpü olacaq. Bir vaxtlar Ağdam sakinlərinin görüşdüyü, söhbət etdiyi, istirahət etdiyi bu məkanın yenidən fəaliyyət göstərməsi ilə şəhərin tarixi yaddaşının daha bir parçası öz yerinə qayıdacaq.

Ağdamın yeni siması formalaşdıqca onun keçmişindən qalan belə rəmzlərin də yaşadılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki şəhəri yalnız yeni binalar deyil, onun yaddaşı, tarixi və insanlarının xatirələri də şəhər edən əsas amillərdən biridir. Çay evinin yenidən qurulması isə məhz həmin yaddaşın yaşadılmasının ən görünən nümunələrindən biri olacaq.

Jalə

Həmçinin oxuyun