Kiçik quşla bağlı şok faktlar

MARAQLI

09.09.2026, 21:50

Kiçik quşun nəhəng uçuş rekordu

Təsəvvür edin ki, kiçik ölçülü bir quş okeanın üzərindən minlərlə kilometr məsafəni heç bir adaya və ya quruya enmədən, qidalanmadan və su içmədən qət edir. Daha da heyrətamiz olan isə onun bu uçuşa hazırlaşarkən öz bədənini sözün əsl mənasında yenidən “qurmasıdır”.

Oxu24.com-un məlumatına görə, söhbət zolaqquyruq sahil quşundan – bar-tailed godwitdən (Limosa lapponica) gedir. Bu quş uzun məsafəli miqrasiyası ilə dünyanın ən qeyri-adi canlılarından biri hesab olunur. 2022-ci ildə peyk izləmə cihazı taxılmış cavan bir fərd Alyaskadan Tasmaniyaya 13 560 kilometr məsafəni cəmi 11 gün 1 saata qət edib. Bu, quş tərəfindən qeydə alınmış ən uzun fasiləsiz uçuş kimi Guinness World Records-da qeyd olunur.

Bu səyahətin ən inanılmaz tərəfi quşun yol boyu dayanacaqdan istifadə etməməsidir. O, Sakit okeanın üzərindən uçaraq quruya enmədən yoluna davam edir. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, belə uçuş zamanı quş bədən çəkisinin yarısından çoxunu itirə bilər.

Bəs bu qədər kiçik canlı 13 min kilometrdən artıq məsafəni necə qət edir?

Cavab onun uçuşdan əvvəl keçirdiyi möhtəşəm fizioloji dəyişikliklərdə gizlənir. Quş miqrasiyadan əvvəl uzun müddət intensiv qidalanaraq böyük miqdarda yağ ehtiyatı toplayır. Bu yağ onun Sakit okeanın ortasında əsas enerji mənbəyinə çevrilir. Eyni zamanda uçuş zamanı artıq lazım olmayacaq həzm orqanlarının ölçüsü azalır. Elmi araşdırmalar göstərir ki, bar-tailed godwitlərdə mədə-bağırsaq sistemi, qaraciyər və digər orqanların ölçülərində dəyişikliklər baş verir, uçuş üçün vacib olan əzələ və ürək kimi strukturlar isə daha böyük iş yükünə uyğunlaşır.

Yəni quş sadəcə “çox yağ toplayıb uçmur”. Onun orqanizmi qarşıdakı nəhəng məsafəyə uyğunlaşır. Qidalanma dövründə böyüyən həzm sistemi uçuş ərəfəsində kiçilir, bununla da bədənin əlavə yükü azalır. Toplanmış yağ ehtiyatı isə uçuş boyunca enerji üçün istifadə edilir. Guinness World Records da bu quşların uzun uçuşdan əvvəl daxili orqanlarının ölçüsünü azaltdığını və uçuş zamanı bədən çəkisinin yarıdan çoxunu itirə bildiyini qeyd edir.

2022-ci ildə izlənilən cavan quşun marşrutu da alimləri heyrətləndirib. Peyk cihazının məlumatlarına əsasən, quş 13 oktyabrda Alyaskadan yola çıxıb və 11 gün 1 saat sonra Tasmaniyaya çatıb. Bu müddət ərzində onun Sakit okeanın üzərindən fasiləsiz uçduğu müəyyən edilib.

Bu quşun başqa bir heyrətamiz xüsusiyyəti isə istiqaməti müəyyənləşdirmə qabiliyyətidir. Miqrasiya edən quşların naviqasiyasında Yerin maqnit sahəsinin mühüm rol oynadığı məlumdur. Bununla yanaşı, günəşin mövqeyi və digər ətraf mühit siqnalları da istiqamətin müəyyənləşdirilməsinə kömək edə bilər. Lakin “dimdiyindəki maqnit hissəcikləri sayəsində yolu dəqiq tapır” formasında qəti ifadə etmək elmi baxımdan həddindən artıq sadələşdirmə olardı. Quşların maqnit naviqasiyasının mexanizmi hələ də tam həll edilməmiş elmi məsələlərdəndir.

Ən maraqlı suallardan biri də budur: quş 11 gün ərzində heç yatmır?

Bu barədə ehtiyatlı olmaq lazımdır. Bar-tailed godwitlərin belə uzun uçuş zamanı yerə enmədən davam etməsi müşahidə olunub, lakin onların uçuş zamanı necə və nə qədər yatması məsələsi tam aydınlaşdırılmayıb. Bu səbəbdən “beyninin bir yarımkürəsini söndürür, digər yarısı ilə uçur” fikrini məhz bu quş üçün təsdiqlənmiş fakt kimi təqdim etmək düzgün deyil.

Bütün bunlara baxmayaraq, bu canlı həqiqətən də təbiətin ən möhtəşəm dözümlülük nümunələrindən biridir. Bir neçə yüz qramlıq bədənə malik quşun Sakit okeanın üzərindən minlərlə kilometr uçması, enerji ehtiyatını əvvəlcədən hesablayan kimi yağ toplaması və uçuş üçün daxili orqanlarının ölçüsünü dəyişməsi biologiyanın nə qədər mürəkkəb və heyrətamiz olduğunu göstərir.

Bu hadisə həm də göstərir ki, canlıların orqanizmi yaşamaq və nəsil artırmaq üçün nə qədər inanılmaz uyğunlaşmalar yarada bilir. Bar-tailed godwit üçün okeanın ortasında nə dayanacaq var, nə qida mənbəyi, nə də təhlükədən sığınacaq. Buna baxmayaraq, o, minlərlə kilometr məsafəni öz bədənində topladığı enerji hesabına keçir və nəhayət, Tasmaniya sahillərinə çatır.

Təbiətdə belə nümunələr insana bir daha göstərir ki, canlı aləm hələ də elm üçün çoxsaylı sirlərlə doludur. Bir neçə yüz qramlıq bu quşun 13 560 kilometrlik fasiləsiz uçuşu isə həmin sirlərin ən möhtəşəm nümunələrindən biridir.

Həmçinin oxuyun