“Şappaxeyir” nədir?- Bakıdan qədim adət  

Bakı danışıq dilində “şappaxeyir” kimi işlədilən bu ifadə qədim adət-ənənələrimizdən biri ilə bağlıdır. “Şappaxeyir” uşağa ad qoyulması ilə əlaqədar keçirilən mərasimdir. Xüsusilə ailədə uşağa nənənin, babanın və ya ailənin başqa bir əziz, hörmətli böyüyünün adının verilməsi zamanı bu mərasimə xüsusi əhəmiyyət verilib.

Bu adət yalnız uşağın adının elan olunması ilə məhdudlaşmayıb. Mərasim ailənin böyüklərinin, ağbirçəklərin, ağsaqqalların bir araya gəlməsi, uşağın yeni adının xeyir-dua ilə qəbul edilməsi və ailə böyüklərinin öz xoş arzularını ifadə etməsi ilə müşayiət olunub.

Ənənəyə görə, xüsusilə ailədə hörmət edilən bir insanın adı uşağa verilirdisə, bu, sadəcə seçim kimi qəbul edilmirdi. Həmin adın uşağa verilməsi ailənin keçmişi ilə gələcəyi arasında bir bağ yaradırdı. Nənə və babanın adının nəvəyə qoyulması isə həmin şəxsin xatirəsinin yaşadılması, onun adının ailədə davam etdirilməsi baxımından mənəvi məna daşıyırdı.

Mərasim zamanı ailənin yaxınları və böyükləri bir yerə toplaşırdı. Xüsusilə ağbirçək qadınların bu mərasimdə iştirakı mühüm hesab olunurdu. Onlar uşağın başına xeyir-dua verir, onun sağlam, uzun ömürlü, xoşbəxt və bəxtəvər böyüməsini arzulayırdılar.

Bəzi ailələrdə uşağın adı dini qaydada, Quran oxunaraq onun qulağına deyilir, adın uşağa xeyir gətirməsi dilənilirdi. Bu zaman uşağın adı ailə böyüyü tərəfindən səsləndirilir və iştirak edənlər də həmin adı eşidərək qəbul edirdilər.

Mərasimdən sonra adın ailə arasında elan edilməsi və uşağın adının qeyd olunması da ənənənin bir hissəsi sayılırdı. Bu, bir növ “bu uşağa bu ad verildi” mesajının ailə və yaxın çevrə tərəfindən rəsmiləşdirilməsi kimi qəbul edilirdi.

“Şappaxeyir”in maraqlı tərəflərindən biri də onun yalnız uşağa ad qoymaq mərasimi deyil, ailə yaddaşının qorunması funksiyasını da daşımasıdır. Məsələn, bir ailədə dünyasını dəyişmiş və ya ailə üçün xüsusi əhəmiyyətə malik nənənin adı yeni doğulan nəvəyə verilirdisə, bu adın uşağa verilməsi həmin insanın xatirəsinin davam etdirilməsi kimi qiymətləndirilirdi.

Belə məqamlar ailə daxilində böyük emosional əhəmiyyət daşıyırdı. Böyüklər uşağa adı verərkən həmin adın sahibindən danışır, onun yaxşı xüsusiyyətlərini xatırlayır, uşağın da həmin gözəl keyfiyyətlərə sahib olmasını arzulayırdılar.

Bakı və Abşeron mühitində formalaşmış məişət və ailə adətlərində belə mərasimlərin xüsusi yeri olub. Bu cür ənənələr bir tərəfdən dini və mənəvi dəyərlərlə, digər tərəfdən isə ailə münasibətləri və yerli adət-ənənələrlə bağlı olub.

Bu gün şəhər həyatının sürətlənməsi, ailələrin kiçilməsi və bəzi köhnə adətlərin tədricən unudulması nəticəsində “şappaxeyir” sözü və onunla bağlı mərasim də əvvəlki qədər geniş şəkildə istifadə olunmaya bilər. Lakin bu ifadə Bakı danışıq dilində qorunub saxlanılan maraqlı sözlərdən biri kimi diqqət çəkir.

Əslində, belə adətlər xalqın yalnız keçmiş həyat tərzini deyil, ailəyə, böyüklərə, ada və nəsil yaddaşına münasibətini də göstərir. Uşağa ad qoymaq burada sadəcə bir şəxsi çağırmaq üçün söz seçmək deyil, ailənin yaddaşını gələcək nəslə ötürmək mərasiminə çevrilir.

“Şappaxeyir” də məhz bu baxımdan maraqlı ənənələrimizdən biridir: ailənin böyükləri bir araya gəlir, yeni doğulan uşağın adı xeyir-dua ilə elan olunur, uşağın gələcəyi üçün xoş arzular söylənilir və həmin ad ailənin yaddaşında xüsusi bir günlə bağlanır.

Beləliklə, “şappaxeyir” Bakı ləhcəsində uşağa ad qoyulması ilə bağlı qədim ailə mərasimlərindən biri kimi təqdim olunur. Bu mərasimdə adın özü ilə yanaşı, həmin adın kimdən gəldiyi, ailə üçün hansı mənanı daşıdığı və uşağın gələcəyi üçün edilən xoş arzular da xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Həmçinin oxuyun

21 avqustla bağlı Bakı və rayonlar üçün XƏBƏRDARLIQ

Döyüş meydanında yeni ERA: PUA-lar və Elektron Müharibə sistemləri müharibələrin taleyini necə dəyişir?  

Azərbaycanda bu sahədə  yeni mərhələ başlayır —Prezidentin təsdiqlədiyi Qanun nələri dəyişəcək?

Leysanla bağlı XƏBƏRDARLIQ