Alkoqol, siqaret və piylənmə qaraciyər xərçəngi riskini artırır – Həkimdən xəbərdarlıq  

Qaraciyər xərçəngi uzun müddət heç bir aşkar əlamət vermədən inkişaf edə bilən və gec aşkarlandıqda müalicəsi çətinləşən xəstəliklərdən biridir. Bu xəstəliyin yaranmasında qaraciyərin xroniki zədələnməsi, virus hepatitləri, piylənmə, şəkərli diabet və zərərli vərdişlər mühüm rol oynayır. Xüsusilə, qaraciyərdə uzun illər davam edən iltihabi proseslər və toxuma zədələnmələri zamanla ciddi fəsadlara gətirib çıxara bilər. Bir çox insan qaraciyər xəstəliklərinin yalnız alkoqol qəbulu ilə əlaqəli olduğunu düşünsə də, mütəxəssislər artıq çəkinin, metabolik pozuntuların və bəzi virus infeksiyalarının da bu orqanın sağlamlığı üçün ciddi təhlükə yaratdığını bildirirlər. Risk faktorlarının vaxtında müəyyənləşdirilməsi, müayinələrin gecikdirilməməsi və qaraciyər xəstəliklərinin nəzarətdə saxlanılması ağır fəsadların qarşısının alınması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Qastroenteroloq-hepatoloq Ziya İmanov Oxu24.com-a açıqlamasında qaraciyər xərçənginin yaranma səbəbləri, xəstəliyin inkişafında rol oynayan risk faktorları və vaxtında müayinənin əhəmiyyəti barədə danışıb.

Həkimin sözlərinə görə, qaraciyər xərçənginin yaranmasında əsas risk faktorlarından biri qaraciyər sirrozudur. Sirroz qaraciyər toxumasının uzun müddət ərzində zədələnməsi nəticəsində normal hüceyrələrin tədricən çapıq toxuması ilə əvəzlənməsi və orqanın quruluşunun pozulması ilə xarakterizə olunur. Bu vəziyyət qaraciyərin normal fəaliyyətinə mane olmaqla yanaşı, qaraciyər xərçənginin, xüsusilə də hepatosellülar karsinomanın yaranma ehtimalını artırır.

Ziya İmanov qeyd edib ki, qaraciyər sirrozunun ən mühüm səbəbləri arasında hepatit B və hepatit C virusları, eləcə də qaraciyərin piylənməsi ilə əlaqəli xəstəliklər yer alır. Bu xəstəliklər müxtəlif mexanizmlərlə qaraciyər hüceyrələrinə zərər verir. Zədələnmə uzun müddət davam etdikdə qaraciyərdə iltihab, toxuma dəyişiklikləri və fibroz yarana, bəzi hallarda isə proses sirroz mərhələsinə qədər irəliləyə bilər.Hepatit B və hepatit C qaraciyərin xroniki xəstəliklərinin geniş yayılmış səbəblərindəndir. Bu viruslarla yoluxmuş bəzi insanlarda xəstəlik uzun müddət ciddi əlamətlər olmadan davam edə bilər. Şəxs özünü yaxşı hiss etsə də, qaraciyərdə zədələnmə prosesi gedə bilər. Xroniki virus hepatitləri müalicə və tibbi nəzarət olmadan davam etdikdə sirroz və qaraciyər xərçəngi riskini artıra bilər. Hepatit B virusu ilə əlaqəli qaraciyər xərçəngi isə bəzi hallarda sirroz inkişaf etmədən də yarana bilər.

Həkim bildirib ki, qaraciyərin piylənməsi də hazırda xüsusi diqqət tələb edən problemlərdən biridir. Bu vəziyyət daha çox artıq çəkisi və piylənməsi olan, şəkərli diabetdən əziyyət çəkən, insulin müqaviməti və digər metabolik pozuntuları olan insanlarda müşahidə edilir. Qaraciyər hüceyrələrində həddindən artıq piy toplanması bəzi insanlarda iltihaba və toxuma zədələnməsinə səbəb olur. Proses davam etdikcə qaraciyərdə fibroz, daha ağır hallarda isə sirroz inkişaf edə bilər.

Ziya İmanovun sözlərinə görə, qaraciyərin piylənməsini yalnız artıq çəki ilə əlaqələndirmək də düzgün deyil. Bəzi insanlarda bir neçə risk faktoru eyni vaxtda mövcud olur. Məsələn, piylənmə, şəkərli diabet, yüksək qan şəkəri, qan yağlarının pozulması və fiziki hərəkətsizlik qaraciyərin sağlamlığına mənfi təsir göstərə bilər. Bu amillərin birlikdə olması xəstəliyin irəliləməsi ehtimalını artıra bilər. Buna görə də metabolik problemləri olan şəxslərin qaraciyər sağlamlığına diqqət yetirməsi vacibdir.

Həkim vurğulayıb ki, qaraciyər xərçənginin yaranması üçün mütləq sirrozun inkişaf etməsi şərt deyil. Qaraciyər xərçəngi hallarının bir hissəsi sirroz olmayan şəxslərdə də qeydə alınır. Xüsusilə, xroniki hepatit B infeksiyası kimi bəzi risk faktorları sirroz olmadan da xərçəngin inkişafına şərait yarada bilər. Qaraciyərin piylənməsi və onunla əlaqəli metabolik xəstəliklər də qaraciyər xərçəngi riskinin artması ilə əlaqələndirilir. Bununla belə, qaraciyər piylənməsi olan hər bir insanda xərçəng yaranacağı qənaətinə gəlmək olmaz. Risk fərdi vəziyyətdən, qaraciyərin zədələnmə dərəcəsindən və yanaşı xəstəliklərdən asılıdır.Qaraciyər xərçənginin yaranma ehtimalını artıran digər amillər arasında alkoqol qəbulu da mühüm yer tutur. Alkoqolun müntəzəm və yüksək miqdarda qəbulu qaraciyər hüceyrələrinə zərər verə, xroniki iltihaba və sirroza səbəb ola bilər. Sirrozun inkişaf etməsi isə qaraciyər xərçəngi riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Bu səbəbdən alkoqol qəbulunun məhdudlaşdırılması, xüsusilə də qaraciyər xəstəliyi olan şəxslərdə həkimin tövsiyələrinə əməl edilməsi vacibdir.Siqaret çəkmək də qaraciyər xərçəngi ilə əlaqələndirilən risk faktorları sırasındadır. Tütün tüstüsündəki zərərli maddələr orqanizmə müxtəlif yollarla təsir edir və bir sıra xərçəng növlərinin yaranma ehtimalını artırır. Siqaretin alkoqol qəbulu, piylənmə və digər risk faktorları ilə birlikdə mövcud olması sağlamlıq üçün əlavə təhlükə yarada bilər. Buna görə də tütündən imtina yalnız ağciyər və ürək-damar xəstəliklərinin deyil, ümumi sağlamlıq risklərinin azaldılması baxımından da əhəmiyyətlidir.

Ziya İmanov diqqətə çatdırıb ki, piylənmə yalnız qaraciyər xəstəlikləri ilə məhdudlaşmır. Artıq çəki və piylənmə bəzi digər xərçəng növlərinin, eləcə də şəkərli diabet və ürək-damar xəstəliklərinin yaranma ehtimalını da artıra bilər. Xüsusilə, qarın nahiyəsində piylənmə, fiziki hərəkətsizlik və metabolik pozuntular bir sıra xroniki xəstəliklərin inkişafına şərait yaradır. Sağlam qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik və bədən çəkisinin nəzarətdə saxlanılması bu risklərin azaldılmasına kömək edə bilər.

Həkimin sözlərinə görə, qaraciyər xəstəliklərinin vaxtında aşkarlanması və nəzarətdə saxlanılması qaraciyər xərçəngi riskinin idarə olunmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bunun üçün yalnız qaraciyər fermentlərinin analizini verməklə kifayətlənmək olmaz. Alanin aminotransferaza (ALT) və aspartat aminotransferaza (AST) kimi göstəricilər qaraciyərin zədələnməsi barədə məlumat verə bilər, lakin bu analizlərin normal olması qaraciyərdə ciddi xəstəliyin olmadığını tam şəkildə sübut etmir. Müayinələrin həcmi şəxsin şikayətlərinə, risk faktorlarına və tibbi tarixçəsinə uyğun müəyyənləşdirilməlidir.Qaraciyərin ultrasəs müayinəsi də bəzi xəstəliklərin aşkarlanmasında istifadə olunur. Bununla yanaşı, həkim zərurət yarandıqda əlavə qan analizləri, virus hepatitlərinə dair testlər və qaraciyərdə fibrozun dərəcəsini qiymətləndirən müayinələr təyin edə bilər. Qaraciyər sirrozu və ya müəyyən xroniki hepatitlər səbəbindən qaraciyər xərçəngi riski yüksək olan şəxslərə müntəzəm nəzarət, o cümlədən adətən altı aydan bir ultrasəs müayinəsi tövsiyə oluna bilər. Konkret nəzarət planı xəstənin vəziyyətinə və həkimin qiymətləndirməsinə əsasən müəyyənləşdirilir.

Ziya İmanovun sözlərinə görə, qaraciyər xəstəliyi olan şəxslər özbaşına müalicə aparmaq əvəzinə mütəxəssisə müraciət etməlidirlər. Erkən mərhələdə müəyyənləşdirilən bəzi qaraciyər xəstəliklərinin inkişafını ləngitmək, səbəb olan amilləri aradan qaldırmaq və ağırlaşma ehtimalını azaltmaq mümkündür. Məsələn, virus hepatitlərinin vaxtında diaqnostikası və uyğun müalicəsi, metabolik pozuntuların nəzarətdə saxlanılması, bədən çəkisinin azaldılması və alkoqoldan uzaq durulması qaraciyərin qorunmasına kömək edə bilər.Qaraciyər xərçəngi uzun müddət əlamətsiz inkişaf edə bildiyindən yalnız ağrı və ya digər şikayətlər yarandıqdan sonra müayinəyə getmək düzgün yanaşma deyil. Xüsusilə, xroniki hepatit, sirroz, qaraciyər piylənməsi və şəkərli diabet kimi problemləri olan şəxslər həkim məsləhəti ilə mütəmadi nəzarətdə qalmalıdırlar. Səbəbsiz çəki itkisi, iştahanın azalması, qarında şişkinlik, sarılıq və ya davamlı halsızlıq kimi əlamətlər yarandıqda isə tibbi qiymətləndirmə gecikdirilməməlidir.

Beləliklə, qaraciyər xərçənginin yaranmasında tək bir səbəb deyil, bir-biri ilə əlaqəli bir sıra amillər rol oynayır. Virus hepatitləri, qaraciyər sirrozu, piylənmə, şəkərli diabet, alkoqol və siqaret istifadəsi bu risklər arasında xüsusi yer tutur. Sağlam həyat tərzi, risk faktorlarının vaxtında müəyyənləşdirilməsi və müntəzəm tibbi nəzarət qaraciyər xəstəliklərinin ağırlaşma ehtimalını azaltmaq üçün vacib addımlardır.

Nigar

Həmçinin oxuyun

Minimum əməkhaqqı artırılacaq - Bu tarixdən 

Yeməkdən sonra yuxusu gələnlər BUNU BİLMƏLİDİR -SƏBƏB

Ramiz Mehdiyevin SONU

Nazirlər Kabineti bu qərarını DƏYİŞDİ