Breket çıxarılandan sonra dişlər niyə yenidən əvvəlki yerinə qayıtmağa çalışır? – Stomatoloqlardan XƏBƏRDARLIQ

Breket müalicəsi başa çatdıqdan sonra bir çox insanın düşündüyü ilk məsələ dişlərin artıq ömürlük düz qalacağı olur. Lakin breketlərin çıxarılması müalicənin tamamilə başa çatması demək deyil. Əksinə, bundan sonra dişlərin əldə edilmiş vəziyyətdə saxlanılması üçün xüsusi mərhələ başlayır. Çünki breketlərlə düzəldilmiş dişlər müəyyən müddət ərzində yenidən əvvəlki mövqelərinə doğru hərəkət etməyə meylli ola bilər.

Pasiyentlər arasında bunu çox vaxt “dişin yaddaşı var” ifadəsi ilə izah edirlər. Əslində isə burada söhbət insan yaddaşındakı kimi bir yaddaşdan getmir. Ortodontik müalicə zamanı dişlərin ətrafındakı sümük və yumşaq toxumalar dəyişən mövqeyə uyğunlaşır. Müalicə başa çatdıqdan sonra isə həmin toxumaların yeni vəziyyətə tam uyğunlaşması vaxt tələb edir. Bu müddətdə dişlərdə geriyə doğru hərəkət meyli yarana bilər. Məhz buna görə breket müalicəsindən sonra retensiya, yəni nəticənin qorunması mərhələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Ortodontik müalicədən sonra dişlərin əvvəlki mövqeyinə doğru hərəkət etməsi “relaps” adlandırılır. Bu hal xüsusilə retenerdən düzgün istifadə edilmədikdə daha çox müşahidə oluna bilər. Amerika Ortodontistlər Assosiasiyası bildirir ki, dişlər müalicədən sonra da əvvəlki mövqelərinə doğru dəyişməyə meylli olur və retenerlər onların yeni vəziyyətinin qorunmasına kömək edir.

Bəs breket çıxarılandan sonra nə etmək lazımdır ki, dişlər yenidən əyilməsin?

Mütəxəssislərin əsas tövsiyəsi retenerdən istifadə etməkdir. Retener breket müalicəsindən sonra dişləri yeni mövqedə saxlamaq üçün hazırlanmış xüsusi ortodontik aparatdan biridir. Onun iki əsas növü var: dişlərin arxa səthinə yapışdırılan sabit retener və pasiyentin taxıb-çıxara bildiyi şəffaf və ya digər tipli çıxarılan retenerlər. Hansı variantın seçilməsi isə hər bir pasiyentin diş quruluşundan, əvvəlki problemdən və aparılan ortodontik müalicədən asılıdır.

Sabit retener adətən ön dişlərin arxa səthinə xüsusi material vasitəsilə bərkidilir. Beləliklə, pasiyentin onu hər gün taxıb-çıxarmasına ehtiyac qalmır. Lakin bu tip retenerin də mütəmadi olaraq stomatoloq və ya ortodont tərəfindən yoxlanılması vacibdir. Çünki yapışdırılmış tel qopa, zədələnə və ya diş ətrafında gigiyena problemlərinin yaranmasına səbəb ola bilər. Buna görə sabit retenerin olması nəzarət ehtiyacını aradan qaldırmır.

Digər variant isə gecə istifadə olunan çıxarılan retenerdir. Bu qurğu pasiyent tərəfindən taxılır və dişlərin müalicə nəticəsində əldə edilmiş mövqeyini qorumağa kömək edir. Retenerin nə qədər müddət və gün ərzində neçə saat taxılması isə bütün insanlar üçün eyni deyil. Müalicəni aparan ortodont konkret pasiyent üçün uyğun rejimi müəyyənləşdirir. Bir sıra klinik protokollarda müalicədən sonrakı ilk dövrdə daha uzunmüddətli istifadə, sonrakı mərhələdə isə əsasən gecə istifadəsi tövsiyə olunur.

Burada çox vacib bir məqam var: retener yalnız bir neçə ay istifadə edilən müvəqqəti aparat kimi qəbul edilməməlidir. Dişlərin mövqeyi həyat boyu müəyyən dərəcədə dəyişə bilər. Yaş artdıqca dişlərdə təbii hərəkətlər də baş verir. Buna görə ortodontik müalicənin nəticəsini uzun müddət qorumaq istəyən pasiyentlərə retenerdən uzunmüddətli istifadə tövsiyə edilir. Amerika Ortodontistlər Assosiasiyası da dişlərin yeni vəziyyətinin qorunması üçün uzunmüddətli retensiyanın geniş qəbul edilmiş yanaşma olduğunu bildirir.

Bəzi pasiyentlər breket çıxarıldıqdan bir neçə ay sonra dişlərinin tam düz qaldığını görərək retener taxmağı dayandırırlar. Lakin həmin mərhələdə problem dərhal nəzərə çarpmaya bilər. Zaman keçdikcə xüsusilə əvvəl əyrilik, sıxlıq və ya dişlərin fırlanması kimi problemləri olan insanlarda dişlərin mövqeyində dəyişiklik yarana bilər. Retenerdən istifadə edilmədikdə dişlərin əvvəlki vəziyyətinə doğru hərəkət etməsi ehtimalı artır. Maraqlı məqam odur ki, dişlərin hərəkət etməsi yalnız “dişin öz istəyi” ilə izah edilmir. Ortodontik müalicə zamanı diş ətrafındakı periodontal bağ və digər toxumalar yeni vəziyyətə uyğunlaşır. Müalicədən sonra həmin toxumaların yenidən təşkil olunması üçün müəyyən zaman tələb edilir. Bu səbəbdən breket çıxarıldıqdan dərhal sonra dişləri retensiya aparatı ilə sabit vəziyyətdə saxlamaq müalicənin nəticəsinin qorunmasının əsas hissələrindən biridir.

Pasiyentlərin verdiyi başqa bir sual isə gecə qapası ilə retenerin eyni şey olub-olmamasıdır. Əslində bunların məqsədi fərqli ola bilər. Gecə qapası əsasən dişlərini gecə sıxan və ya qıcayan insanlarda dişləri qorumaq üçün istifadə edilir. Retener isə ortodontik müalicədən sonra dişlərin mövqeyini saxlamaq məqsədi daşıyır. Bununla belə, bəzi hallarda xüsusi hazırlanmış bir aparat hər iki funksiyanı müəyyən dərəcədə yerinə yetirə bilər. Hansı aparatın uyğun olduğunu ortodont müəyyən etməlidir.Ona görə də “breket çıxarıldı, artıq müalicə bitdi” düşüncəsi doğru deyil. Breket dişlərin hərəkət etdirilməsi mərhələsində əsas vasitədirsə, retener həmin nəticənin qorunması mərhələsinin əsas elementlərindən biridir. Başqa sözlə, dişləri düzəltmək qədər onları düz vəziyyətdə saxlamaq da vacibdir.

Mütəxəssislər həmçinin retenerin düzgün saxlanmasına və təmizliyinə diqqət yetirməyi tövsiyə edirlər. Çıxarılan retener istifadə edilmədikdə xüsusi qutusunda saxlanmalı, müntəzəm şəkildə təmizlənməli və çox isti su ilə yuyulmamalıdır. Yüksək temperatur bəzi plastik retenerlərin formasını poza bilər.Retenerin qırılması, itməsi və ya əvvəlki kimi oturmaması halında isə məsələni gecikdirmək məsləhət görülmür. Çünki retener düzgün oturmadıqda dişlərin hərəkəti davam edə bilər. Amerika Ortodontistlər Assosiasiyası da retenerin artıq uyğun gəlməməsi və ya boşalması zamanı yeni aparatın hazırlanmasının lazım gələ biləcəyini bildirir.

Beləliklə, breket müalicəsindən sonra dişlərin yenidən əvvəlki vəziyyətə doğru hərəkət etməsi qeyri-adi hal deyil. “Dişin yaddaşı var” ifadəsi bunu sadə şəkildə izah etmək üçün işlədilsə də, əslində proses dişi əhatə edən sümük və yumşaq toxumaların yeni vəziyyətə uyğunlaşması, eləcə də dişlərin həyat boyu hərəkət edə bilməsi ilə əlaqədardır. Bu səbəbdən breket çıxarıldıqdan sonra sabit retener, çıxarılan retener və ya hər ikisinin hansı formada istifadə olunacağı ortodont tərəfindən müəyyənləşdirilməlidir.

Ən vacib məqam isə budur: breket dişi düzəldir, retener isə əldə edilən nəticənin qorunmasına kömək edir. Müalicənin nəticəsinin uzun müddət qalması üçün retenerin həkimin müəyyən etdiyi rejimdə, çox vaxt uzunmüddətli şəkildə istifadəsi böyük əhəmiyyət daşıyır.

   Nigar

Həmçinin oxuyun

Zeynəb Xanlarova ilə bağlı son dəqiqə xəbəri

Prezident ona yüksək vəzifə verdi - FOTO+ DOSYE

Prezident fərman İMZALADI

Nazirlər Kabineti yeni qərar verib: 30 gün sonra qüvvəyə minir