TRİPP-in praktiki icrası nə üçün yubanır? — Politoloqdan MÜHÜM AÇIQLAMA

SİYASƏT

1158

14.09.2026, 17:40

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Cənubi Qafqazda nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin açılması və regional inteqrasiya prosesləri fonunda diqqət mərkəzində olan TRİPP layihəsinin praktiki icrasının ləngiməsi bir sıra obyektiv səbəblərlə bağlıdır. Hüquqi çərçivənin formalaşdırılması istiqamətində işlərin davam etməsinə baxmayaraq, layihənin real mərhələyə keçməməsi tərəflərin toqquşan maraqları və regional güc balansı ilə izah olunur. Xüsusilə Ermənistan daxilindəki infrastruktur idarəçiliyi və qlobal güclərin dəyişən prioritetləri prosesə birbaşa təsir göstərir. Bu mürəkkəb geosiyasi mənzərənin arxasında duran əsas amilləri və layihənin gələcək perspektivlərini anlamaq üçün mövzunu mütəxəssis yanaşması ilə təhlil etmək vacibdir.

Məsələ ilə bağlı Oxu24.com-a açıqlama verən politoloq Rəşad Bayramov layihənin gecikmə səbəblərini ətraflı şəkildə dəyərləndirib.

Politoloq bildirib ki, TRİPP-in icrasının ləngiməsini yalnız bir səbəblə izah etmək düzgün olmaz. Burada həm hüquqi, həm texniki, həm də geosiyasi faktorlar üst-üstə düşür. Xüsusilə də bu layihənin regional güc balansının bir elementinə çevrilməsi vəziyyəti xeyli mürəkkəbləşdirir. 2026-cı ilin əvvəlindən layihənin hüquqi çərçivəsi üzrə işlərin davam etməsinə baxmayaraq praktiki mərhələyə keçidin olmaması da məhz bu mürəkkəbliyin nəticəsidir.

Onun sözlərinə görə, Ermənistan–Rusiya dəmir yollarına nəzarət məsələsi burada xüsusi əhəmiyyət daşıyır:

“Ermənistanın dəmir yolu infrastrukturu uzun müddət Rusiya ilə əlaqəli idarəetmə modelində olub və indi İrəvanın daha çox Qərbə inteqrasiya siyasəti fonunda bu məsələ təkcə texniki idarəçilik problemi deyil, həm də suverenlik və geosiyasi təsir məsələsinə çevrilib. Ermənistanın öz dəmir yolu sisteminə nəzarəti necə təşkil edəcəyi TRİPP-in hansı hüquqi və institusional mexanizmlə işləyəcəyinə birbaşa təsir edə bilər.

Burada daha dərin məsələ isə Rusiyanın sadəcə dəmir yolunun operatoru olması deyil. TRİPP reallaşarsa, Azərbaycanla Naxçıvan arasında Ermənistan ərazisindən keçən yeni bağlantı yaranacaq və bu, Cənubi Qafqazın nəqliyyat xəritəsini dəyişəcək”.

Rəşad Bayramov qeyd edib ki, eyni zamanda ABŞ-nin layihədə iştirak etməsi Vaşinqtonun regiondakı iqtisadi və strateji rolunu artıracaq. Buna görə Moskvanın məsələyə yalnız kommersiya layihəsi kimi baxmaması təbiidir:

“ABŞ-nin diqqətinin Yaxın Şərqə yönəlməsi isə daha çox layihənin siyasi prioritetləndirilməsi və icra resursları baxımından təsir göstərə bilər. Vaşinqton üçün TRİPP strateji baxımdan əhəmiyyətini itirmir və itirməyəcək də, lakin İranla bağlı təhlükəsizlik məsələləri və Yaxın Şərqdəki hərbi-siyasi proseslər ABŞ administrasiyasının gündəliyində daha təcili xarakter daşıyır”.

Politoloq əlavə edib ki, bununla belə, TRİPP-in gecikməsini təkcə ABŞ-nin məşğul olması ilə əlaqələndirmək də düzgün olmaz. Əsas məsələ layihənin çoxsaylı maraqların kəsişdiyi mürəkkəb geosiyasi platforma olmasıdır. Ermənistan öz suverenliyini qorumaq istəyir, Rusiya mövcud təsir imkanlarını itirmək istəmir, ABŞ regionda yeni strateji mövqe qazanmağa çalışır, Azərbaycan isə Naxçıvanla dayanıqlı və maneəsiz bağlantının yaradılmasında maraqlıdır:

“Ona görə TRİPP-in reallaşması üçün əsas məsələ artıq siyasi razılığın əldə olunmasından daha çox həmin razılığın texniki, hüquqi və institusional mexanizmlərə çevrilməsidir. Bu proses nə qədər çox tərəfin maraqlarını uzlaşdırsa, layihənin praktiki mərhələyə keçməsi də bir o qədər real olacaq”.

Çimnaz Telmanqızı

Həmçinin oxuyun