Moskva və Pekin niyə KƏNARDA DAYANIR: Tehran niyə TƏK QALIB? TƏHLİL

ABŞ-İsrailin İrana zərbələrinə Rusiya və Çinin reaksiyası – böyük güclərin hesabı

28 fevraldan etibarən ABŞ və İsrailin İrana qarşı həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlar Yaxın Şərqdə yeni və son dərəcə təhlükəli mərhələnin başlanğıcı oldu. İran ərazisində strateji obyektlərə və hərbi infrastruktura zərbələr endirilməsi yalnız regionda deyil, bütün dünyada ciddi siyasi rezonans doğurdu. Bu münaqişədə xüsusi diqqət çəkən məqamlardan biri isə qlobal güclər olan Rusiya və Çinin davranışı oldu.

Hər iki ölkə Vaşinqton və Təl-Əvivin hərbi əməliyyatlarını kəskin tənqid etsə də, indiyə qədər münaqişəyə birbaşa hərbi müdaxilə etməyib və İranın tərəfində açıq hərbi blok yaratmağa tələsməyib. Bu isə geopolitik baxımdan çox maraqlı və çoxqatlı bir vəziyyət formalaşdırır.

İlk reaksiya: “qanunsuz hücum” və BMT çağırışı

ABŞ və İsrailin zərbələrindən dərhal sonra Moskva və Pekin eyni mövqedən çıxış edərək hücumları beynəlxalq hüquqa zidd adlandırdı.

Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi açıqlamasında bildirdi ki, İranın suveren ərazisinə qarşı həyata keçirilən hərbi əməliyyatlar BMT Nizamnaməsinin açıq şəkildə pozulmasıdır. Moskva bunu “təhrik olunmamış hərbi təcavüz” kimi qiymətləndirdi və məsuliyyətin ABŞ və İsrailin üzərinə düşdüyünü vurğuladı.

Eyni zamanda Rusiya və Çin birlikdə BMT Təhlükəsizlik Şurasının təcili iclasını çağırdı. Bu addım iki dövlətin diplomatik koordinasiya içində hərəkət etdiyini göstərirdi.

Çin: diplomatik balans siyasəti

Pekin ənənəvi olaraq Yaxın Şərq böhranlarında istifadə etdiyi ehtiyatlı və balanslı diplomatik xətti seçdi.

Çin Xarici İşlər Nazirliyi hücumların İranın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə ciddi zərbə vurduğunu bildirdi və bütün tərəfləri dərhal atəşkəsə çağırdı.

Pekinin əsas tezisləri üç istiqamətdə formalaşdı:

• münaqişənin genişlənməsinin qarşısının alınması;

• İranın suverenliyinin qorunması;

• diplomatik danışıqlara qayıdış.

Çin rəhbərliyi xüsusilə Hörmüz boğazının təhlükəsizliyinin qorunmasının vacibliyini vurğuladı. Çünki dünya neft ticarətinin böyük hissəsi məhz bu marşrutdan keçir və müharibənin genişlənməsi qlobal enerji bazarını sarsıda bilər.

Pekinin praktiki addımları

Çin yalnız siyasi bəyanatlarla kifayətlənmədi. Pekin paralel olaraq bir neçə istiqamətdə fəaliyyət göstərdi:

• İran və İsraildən Çin vətəndaşlarının təxliyəsi;

• Rusiya ilə diplomatik koordinasiya;

• Oman və digər vasitəçi ölkələrlə əlaqələrin gücləndirilməsi.

Bu addımlar Pekinin əsas prioritetinin müharibəyə qoşulmaq yox, böhranın idarə olunması olduğunu göstərir.

Moskvanın ritorikası daha sərt oldu

Rusiya isə daha sərt ifadələr işlətməyə başladı.

Moskva ABŞ və İsrailin əməliyyatlarını “regional sabitliyi dağıdan təhlükəli eskalasiya” adlandırdı. Rusiya rəsmiləri xüsusilə İranın nüvə obyektlərinə zərbələrin vurulmasını qlobal təhlükəsizlik üçün ciddi risk kimi təqdim etdilər.

Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi xəbərdarlıq etdi ki, belə hücumlar regionda humanitar və hətta radioloji fəlakətə səbəb ola bilər.

Putin vasitəçi rolunu oynamağa çalışır

Kremlin maraqlı addımlarından biri isə Vladimir Putinin region liderləri ilə intensiv telefon diplomatiyası aparması oldu.

Putin bir neçə Körfəz ölkəsinin rəhbərləri ilə danışaraq müharibənin dayandırılması üçün diplomatik həll yollarını müzakirə etdi. O həmçinin İran Prezidenti Məsud Pezeşkianla əlaqə saxlayaraq eskalasiyanın dayandırılmasının vacibliyini vurğuladı.

Bu davranış Moskvanın münaqişədə birbaşa tərəf kimi çıxış etməkdən çox, vasitəçi rolunu qorumağa çalışdığını göstərir.

Lavrovun əsas arqumenti

Rusiya Xarici İşlər Naziri Sergey Lavrov müharibə ilə bağlı ən diqqətçəkən fikirlərdən birini səsləndirdi.

Həmçinin oxuyun

Dəvənin hürgücündə görün nə TOPLANIRMIŞ -MARAQLI FAKT

Sürücülər diqqətli OLSUN! Yolda başınıza bu hadisə gəlsə,həmin  qaydanı bilməlisiniz!

Azərbaycanda bu şəxslərin maaşları ARTIRILIR — Bu xəbər hər kəsi sevindirəcək!  

Tarix müəllimi necə meyxanaçı oldu? — Rüfət Nasosnu özü haqqında DANIŞDI  

Onun sözlərinə görə, ABŞ və İsrailin hərbi əməliyyatları əks effekt verə bilər. Lavrov bildirib ki, müharibə İranın nüvə silahına sahib olmasının qarşısını almaq əvəzinə regionda yeni nüvə silahlanma yarışını stimullaşdıra bilər.

Bu tezis Moskvanın münaqişəni geosiyasi rəqabət prizmasından təqdim etdiyini göstərir.

Hərbi yardım məsələsi

Rusiya və Çin İranı siyasi baxımdan müdafiə etsə də, indiyə qədər açıq şəkildə hərbi yardım elan etməyiblər.

Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov bildirib ki, İran Rusiyadan rəsmi şəkildə silah yardımı istəməyib. Bu açıqlama Moskvanın müharibəyə birbaşa daxil olmaq niyyətində olmadığını göstərir.

Bununla belə, bəzi Qərb mənbələri Rusiyanın İrana müəyyən kəşfiyyat məlumatları ötürə biləcəyi barədə iddialar irəli sürür. Bu məlumatlar rəsmi şəkildə təsdiqlənməyib.

Moskva və Pekinin ortaq strategiyası

Mövcud vəziyyət göstərir ki, Rusiya və Çin bu münaqişədə eyni strategiyanı izləyirlər.

Bu strategiyanın əsas elementləri bunlardır:

• ABŞ və İsrailin hərbi əməliyyatlarını siyasi müstəvidə pisləmək

• İranın suverenliyini müdafiə edən diplomatik mövqe tutmaq

• müharibəyə birbaşa qoşulmamaq

• vasitəçilik imkanlarını açıq saxlamaq

Bu yanaşma həm də böyük güclərin qlobal rəqabətinin yeni modelini göstərir. Artıq böyük dövlətlər hər münaqişəyə birbaşa hərbi müdaxilə etmədən də geopolitik təsir göstərə bilirlər.

Tehran niyə tək qalıb?

Analitiklər hesab edir ki, İranın əsas problemi də məhz budur.

Tehran Rusiya və Çinlə strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinə malik olsa da, bu dövlətlər İran üçün ABŞ və İsraillə açıq müharibəyə girməyə hazır görünmürlər.

Bunun səbəbləri çoxdur:

• Rusiya Ukrayna müharibəsi ilə bağlı Qərblə gərgin münasibətlər fonunda yeni qlobal müharibə riskindən qaçır

• Çin qlobal iqtisadiyyat və enerji bazarının sabitliyini prioritet sayır

• hər iki dövlət ABŞ ilə birbaşa hərbi qarşıdurmadan çəkinir

Böyük güclərin səssiz hesabı

Beləliklə, ABŞ-İsrail-İran münaqişəsi yalnız regional böhran deyil, həm də böyük güclərin strateji davranış modelini ortaya qoyur.

Moskva və Pekin Vaşinqtonun addımlarını açıq şəkildə tənqid etsə də, faktiki olaraq müharibəni diplomatik və informasiya müstəvisində izləməklə kifayətlənirlər.

Bu isə o deməkdir ki, Tehran hazırda beynəlxalq siyasətdə müəyyən mənada tək qalır və onun əsas dəstəyi hələlik yalnız siyasi bəyanatlar səviyyəsindədir.

Münaqişənin növbəti mərhələsi isə çox şeydən asılı olacaq: ABŞ və İsrail əməliyyatlarının miqyasından, İranın cavab addımlarından və ən əsası Moskva ilə Pekinin hansı nöqtədə bu müharibəyə daha aktiv müdaxilə etmək qərarı verəcəyindən.

Hazırkı mərhələdə isə bir həqiqət aydın görünür:

Rusiya və Çin İranın yanında sözlə dayanır, amma hələ ki, savaşın özünə girmirlər.