Darvin kim idi?

MARAQLI

27.10.2026, 21:46

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

O, 12 fevral 1809-cu ildə İngiltərənin Şrusberi şəhərində həkim ailəsində anadan olub. Yəni ziyalı bir ailədə dünyaya göz açmışdır.

Məktəb dərslərindən fərqli olaraq, Darvin və böyük qardaşı Erasmus evlərinin bağçasındakı daxmada kimya laboratoriyası qurmuşdular. Orada müxtəlif təcrübələr aparırdılar. Buna görə məktəb yoldaşları Çarlza "Qaz" (Gas) ləqəbini qoymuşdular. Məktəb direktoru və Darvinin atası onun bu elmi maraqlarını vaxt itkisi hesab edirdilər. Atası Robert Darvin bir dəfə ona belə demişdi: "Sən ov etməkdən, itlərlə oynamaqdan və siçovul tutmaqdan başqa heç nəyə əhəmiyyət vermirsən. Sən bütün ailən üçün bir rüsvayçılıq olacaqsan."

Hadisələrin davamında atası Robert Darvin onu özü kimi uğurlu bir həkim etmək üçün 16 yaşında Edinburq Universitetinə göndərdi. O dövrdə anesteziya (narkoz) hələ kəşf edilməmişdi. Darvin uşaqlar üzərində aparılan iki ağır və qanlı əməliyyatın şahidi olduqdan sonra tibb dərslərindən tamamilə uzaqlaşdı. Tibb dərslərindən qaçan Darvin universitetin elmi dərnəklərinə qoşuldu. Burada azad edilmiş qaradərili qul Con Edmonstondan heyvan müqəvvalarının hazırlanmasını (taksidemiya) öyrəndi. Bu bacarıq ona sonradan "Biql" səyahətində çox kömək etdi. O, bu zamanlarda ilk dəfə Universitetin təbiət tarixi cəmiyyətində dəniz canlıları (onurğasızlar) üzərində apardığı ilk elmi araşdırmalarını təqdim etdi.

Oğlunun tibbi atdığını görən atası onun rüsvay olacağını düşünüb, heç olmasa hörmətli bir din xadimi (keşiş) olması üçün onu Kembric Universitetinin Məsih Kollecinə (Christ's College) göndərdi.

Darvin dərslərini oxuyub imtahanları keçsə də, vaxtının çoxunu dərsliklərlə deyil, nadir böcəkləri (xüsusilə də böcək növlərini) toplamaqla keçirirdi. O dövrdə İngiltərədə bu böyük bir dəb idi. Kembricdə botanika professoru Con Stivens Henslou ilə yaxın dost oldu. Henslou onun təbiət elmlərinə olan istedadını kəşf etdi və ona geologiya sahəsində kömək etdi. 1831-ci ildə ilahiyyat elmləri üzrə bakalavr diplomu alaraq universiteti bitirdi.

Yəni məşhur Darvinin ilk bakalavr diplomu ilahiyyat elmləri üzrə olmuşdur.

Lakin universiteti bitirdiyi il professor Henslou Darvinə həyatını tamamilə dəyişəcək bir məktub yazdı. O, Darvini "HMS Beagle" gəmisinin kapitanı Robert Fitsroy ilə tanış etdi və onu gəmidə pulsuz təbiətşünas kimi iştirak etməyə tövsiyə etdi. Beləliklə, atasının keşiş olmasını gözlədiyi Darvin, kilsəyə deyil, dünya səyahətinə yollandı.

"HMS Beagle" (Biql) gəmisindəki 5 illik səyahət (27 dekabr 1831 – 2 oktyabr 1836) Çarlz Darvinin həyatını və bəşəriyyətin elm tarixini kökündən dəyişdirdi. O, gəmiyə 22 yaşında gənc bir ilahiyyat məzunu kimi mindi, geri qayıdanda isə artıq tanınmış bir təbiətşünas idi.

• Darvin gəmi sahilə yan alanda vaxtını quruda, geoloji qazıntılar aparmaqla keçirirdi.

• Argentina sahillərində o, nəsli kəsilmiş nəhəng məməlilərin (məsələn, nəhəng ərincək və qliptodon) daşlaşmış sümüklərini tapdı.

• O fərq etdi ki, bu qədim fosillər hazırda həmin bölgədə yaşayan müasir heyvanlara (məsələn, zirehlilərə) çox bənzəyir. Bu, onun ağlına "canlılar zamanla dəyişirmi?" sualını saldı.

• Çilidə olarkən güclü bir zəlzələnin şahid oldu və dəniz səviyyəsinin necə qalxdığını öz gözləri ilə gördü.

• And dağlarının dəniz səviyyəsindən minlərlə metr yüksəkliyində dəniz qabıqları və fosilləri tapdı.

• Bu kəşf ona sübut etdi Earth kürəsi sabit deyil, milyonlarla il ərzində yavaş-yavaş, lakin davamlı olaraq dəyişir (bu ideyanı o, geoloq Çarlz Layelin kitabından oxumuşdu)

Səyahətin ən mühüm dayanacağı Ekvador yaxınlığındakı Qalapaqos adaları oldu. Burada Darvin təbiətin inanılmaz bir xüsusiyyətini kəşf etdi:

• Nəhəng Tısbağalar: Adalar bir-birinə çox yaxın olsa da, hər adanın tısbağasının çanaq forması fərqli idi. Yerli quberniator Darvinə tısbağanın çanağına baxmaqla onun hansı adadan gəldiyini deyə biləcəyini söylədi.

• Darvin ispinozları (Quşlar): Darvin müfəssəl araşdırma zamanı gördü ki, müfəlif adalarda yaşayan quşların bədənləri eyni olsa da, dimdiklərinin forması fərqlidir. Bəzilərinin dimdiyi toxum qırmaq üçün qalın, bəzilərininki isə həşərat tutmaq üçün incə idi.

• Nəticə: Darvin anladı ki, bu quşların hamısı vaxtilə materikdən gələn ortaq bir əcdaddan törəyib, lakin hər adanın qidalanma şəraitinə uyğun olaraq zamanla formalarını dəyişiblər.

Darvin 1836-cı ildə İngiltərəyə qayıdanda özü ilə minlərlə heyvan, bitki və süxur nümunəsi gətirmişdi. O, topladığı materialları analiz etmək üçün Londonun ən yaxşı bioloqlarına verdi. Quşların və heyvanların həqiqətən də fərqli və unikal növlər olduğu təsdiqlənəndə, Darvin artıq Təbii Seçmə vasitəsilə "Təkamül Nəzəriyyəsinin" eskizlərini yazmağa başlamışdı.

Lakin o, dindar cəmiyyətin reaksiyasından qorxduğu üçün bu kəşfini düz 20 il boyunca gizli saxladı və üzərində işləməyə davam etdi.

Həmçinin oxuyun