Dəniz suyu nə üçün duzludur? -MARAQLI SƏBƏB

Dəniz və okeanların suyunun duzlu olması hər kəsin uşaqlıqdan bəri maraqlandığı suallardan biridir. Çayların, göllərin və yağış suyunun şirin olduğu halda, dənizlərdə niyə bu qədər duz toplanıb? Bu sual sadə görünsə də, cavabı Yer kürəsinin milyonlarla illik tarixi, su dövriyyəsi və təbiətdəki kimyəvi proseslərlə bağlıdır. Məlumata görə, dəniz suyunun duzluluğu təsadüfi hal deyil, çox uzun müddət ərzində fasiləsiz davam edən təbii prosesin nəticəsidir.

Oxu24.com-un məlumatına görə, prosesin başlanğıcı yağış suyu ilə bağlıdır.

Çoxları yağış suyunu tam təmiz su hesab etsə də, əslində belə deyil. Yağış damcıları atmosferdən düşərkən havadakı karbon qazını özünə çəkir və nəticədə bir qədər turşulu xarakter alır.

Bu turşuluq çox zəif olsa da, yağış suyuna təbiətdə mühüm təsir göstərmək imkanı verir. Məhz bu xüsusiyyətə görə yağış suyu qayalara təsir edərək onların tərkibinə çatır.

Turşulu yağış suyu qayalara düşərək onları yavaş-yavaş aşındırır. Bu zaman qayaların tərkibindəki mineralların az miqdarı, o cümlədən duzlar suda həll olur.

Bir damla yağışın qayaya təsiri gözlə görünməyəcək qədər cüzidir. Lakin bu proses gündən-günə, ildən-ilə, əsrdən-əsrə dayanmadan təkrarlandığı üçün zaman keçdikcə böyük nəticələrə gətirib çıxarır.

Dağların, təpələrin və qayalıqların səthi illər ərzində belə aşınır, onlardan ayrılan minerallar isə su ilə birlikdə hərəkətə başlayır.

Həll olmuş minerallar çaylar vasitəsilə dənizə daşınır. Yağış və qar suları axaraq çay yataqlarına toplanır və özü ilə qayalardan götürdüyü minerallarla birlikdə axının sonuna, yəni dənizə doğru irəliləyir.

Bəs onda çay suyu niyə duzlu deyil? Mütəxəssislərin izahına görə, çaylar duzla müqayisədə qat-qat çox şirin su daşıyır. Üstəlik, bu su daim axıb getdiyi üçün çay yatağında duz toplanmır. Çay suyundakı duzun miqdarı o qədər azdır ki, onun dadı hiss olunmur. Lakin axının sonu olan dənizə çatdıqda vəziyyət dəyişir.

Dəniz suyunun duzluluğunu şərtləndirən əsas amillərdən biri buxarlanmadır. Günəşin təsiri ilə dəniz suyu buxarlanır, lakin bu zaman atmosferə yalnız su molekulları qalxır, duz isə geridə qalır.

Beləliklə, çaylar dənizə yeni minerallar gətirdikcə, buxarlanma suyu aparır, duz isə dənizdə toplanmaqda davam edir. Buxarlanan su sonradan yağış və qar şəklində yenidən yer səthinə qayıdır, bu isə yeni dövrənin başlanmasına səbəb olur. Su dövriyyəsi heç vaxt dayanmadığı üçün bu proses də fasiləsiz təkrarlanır və dənizdəki duzun miqdarı tədricən artır.

Bundan əlavə, dəniz dibindəki isti su mənbələrindən gələn minerallar da duzluluğa təsir göstərir. Okean və dəniz dibində yerləşən bu mənbələrdən ayrılan minerallar suya qarışır və çayların gətirdiyi minerallarla birləşərək dəniz suyunun tərkibini daha da zənginləşdirir. 

Beləliklə, dəniz suyunda duzun yığılması yalnız qurudan gələn minerallarla məhdudlaşmır, dənizin öz dibindən daxil olan maddələrlə də bağlıdır.

Nəticədə, milyonlarla il davam edən bu proseslər dəniz suyunda təxminən 3,5 faiz duz toplanmasına gətirib çıxarıb. Bu duzun əsas hissəsini natrium və xloriddən ibarət, gündəlik həyatda istifadə etdiyimiz süfrə duzu təşkil edir. Dəniz suyu həmin duzu özündə saxlayır və buna görə də suyu duzlu olaraq qalır.

Dənizin duzlu olması qayaların aşınması, çayların daşıması, buxarlanma və dəniz dibindəki mənbələrdən gələn minerallar kimi bir-biri ilə əlaqəli proseslərin birgə nəticəsidir. Təbiətin bu uzunmüddətli və fasiləsiz mexanizmi dənizlərin tərkibini formalaşdırıb və bu gün də həmin proses davam edir.

Nigar

Həmçinin oxuyun

"Bunu təşkil edən üçüncü qüvvələr var"  — Bakı-Ankara arasında NƏ BAŞ VERİR?

Sidik içmək xərçəngi sağaldır? - Onkoloq AÇIQLADI  

Uşaqların hesabına hər ay pul yatırılacaq? – Deputat DETALLARI AÇIQLADI

Natiq Rəsulov qəfil VƏFAT ETDİ