Qaynar xətt:

(+99450) 247 90 86

Vərəsəliklə bağlı müddət DƏYİŞDİ 

Vərəsəliklə bağlı müddət DƏYİŞDİ 

HÜQUQ

51

16.11.2026, 16:17

Google
Xəbərlərimizi Google-da izləyin
Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun
Abunə ol

Vərəsəlik hüququ ilə bağlı vətəndaşları maraqlandıran mühüm məsələlərdən biri də mirasın qəbul edilməsi və vərəsəlik şəhadətnaməsinin alınması üçün nəzərdə tutulan müddətlə bağlıdır. İllərdir qüvvədə olan qaydalara əsasən, miras qoyan şəxsin vəfatından sonra vərəsələr mirası qəbul etmək üçün müəyyən edilmiş altı aylıq müddətə əməl etməli idilər. Bu müddətin ötürülməsi isə bir çox hallarda vətəndaşlar üçün ciddi hüquqi çətinliklər yaradır, hətta miras əmlak üzərində hüquqların rəsmiləşdirilməsini mürəkkəbləşdirirdi. Xüsusilə ailə üzvlərindən birinin vəfatından sonra müxtəlif səbəblərdən notariusa vaxtında müraciət edə bilməyən şəxslər sonradan öz vərəsəlik hüquqlarını sübut etmək məcburiyyətində qalırdılar.

Oxu24.com-un məlumatına görə, lakin bu məsələ ilə bağlı Konstitusiya Məhkəməsinin 26 dekabr 2023-cü il tarixli qərarı vərəsəlik münasibətlərində mühüm hüquqi aydınlıq yaradıb. Qərar vərəsəlik hüququnun yalnız altı aylıq müddətin keçməsi səbəbindən avtomatik olaraq itirilməsi kimi yanaşmanın qarşısını alan mühüm hüquqi mövqe ortaya qoyub.

Bu isə o deməkdir ki, miras qoyan şəxsin vəfatından sonra altı ayın keçməsi hər bir halda vərəsənin miras üzərində hüququnu itirməsi ilə nəticələnməməlidir. Təsəvvür edək ki, bir şəxs vəfat edib və onun adına mənzil, torpaq sahəsi, avtomobil və ya digər əmlak qalıb. Vərəsə olan yaxın qohum isə müxtəlif səbəblərdən həmin əmlakın rəsmiləşdirilməsi üçün notariusa vaxtında müraciət etməyib. Aradan iki, üç və ya daha çox il keçdikdən sonra mirasın rəsmiləşdirilməsi zərurəti yaranıb.

Belə vəziyyətdə yalnız altı aylıq müddətin ötürülməsinə əsaslanaraq həmin şəxsin vərəsəlik hüququnun avtomatik itirildiyini söyləmək düzgün deyil. Məsələnin həlli zamanı mirasın faktiki qəbul edilib-edilməməsi, vərəsənin davranışı, miras əmlakdan istifadə edib-etməməsi və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər hallar nəzərə alınmalıdır.

Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, mirasın qəbul edilməsi ilə vərəsəlik şəhadətnaməsinin alınması eyni hüquqi anlayış deyil. Vərəsəlik şəhadətnaməsi miras üzərində hüquqların rəsmiləşdirilməsinə xidmət edən sənəddir. Mirasın qəbul edilməsi isə vərəsənin miras qoyanın əmlakına münasibətdə hüquqlarını əldə etməsi ilə bağlı hüquqi prosesdir.

Bu səbəbdən şəhadətnamənin vaxtında alınmaması hər zaman mirasın qəbul edilməməsi və ya vərəsəlik hüququnun itirilməsi anlamına gəlmir. Vətəndaşlar bilməlidirlər ki, miras əmlak üzərində hüquqların tanınması üçün konkret vəziyyətin hüquqi qiymətləndirilməsi vacibdir. Məsələn, vərəsə miras qoyanın ölümündən sonra həmin mənzildə yaşamağa davam edibsə, əmlakın saxlanılması və qorunması ilə məşğul olubsa, kommunal xərcləri ödəyibsə və ya miras əmlaka faktiki sahiblik etdiyini göstərən digər hərəkətlərə yol veribsə, bunlar mirasın faktiki qəbul edilməsinin sübutları kimi qiymətləndirilə bilər. Lakin bu halların hər biri ayrıca araşdırılmalı, təqdim olunan sübutların hüquqi əhəmiyyəti müəyyən edilməlidir.

Digər tərəfdən, mirasın faktiki qəbul edilməsi ilə bağlı kifayət qədər sübut olmadıqda, vərəsənin hüquqlarının bərpası və mirasın qəbul edilməsi üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər hüquqi mexanizmlər gündəmə gələ bilər. Belə hallarda məhkəməyə müraciət edilməsi, müddətin ötürülməsinin səbəblərinin izah olunması və digər vərəsələrin mövqeyinin nəzərə alınması məsələnin həllində əhəmiyyət daşıyır.Xüsusilə qeyd edilməlidir ki, mirasın gec rəsmiləşdirilməsi heç də bütün hallarda vərəsənin qarşısında maneə yaratmır. Vətəndaş yalnız miras qoyanın vəfat etdiyi tarixdən altı ay keçdiyinə görə öz hüquqlarından imtina etməməlidir. Əvvəlcə mirasın faktiki qəbul edilib-edilmədiyi, əmlakla bağlı hansı hüquqi hərəkətlərin həyata keçirildiyi və vərəsəliyin hansı qaydada rəsmiləşdirilə biləcəyi araşdırılmalıdır.

Bununla yanaşı, mirasın qəbul edilməsi yalnız əmlak hüquqlarının əldə olunması demək deyil. Vərəsəlik münasibətlərində miras qoyanın əmlak hüquqları ilə yanaşı, onun öhdəlikləri də nəzərə alınmalıdır. Başqa sözlə, miras əmlakın tərkibində borclar və digər öhdəliklər mövcud olduqda, onların taleyi də qanunvericiliyə uyğun müəyyən edilir. Buna görə də vərəsələr mirası qəbul etməzdən və əmlakın rəsmiləşdirilməsi prosesinə başlamazdan əvvəl mirasın tərkibini, mövcud öhdəlikləri və hüquqi nəticələri araşdırmalıdırlar.

Beləliklə, vərəsəlik şəhadətnaməsinin alınması üçün altı aylıq müddətin ötürülməsi miras üzərində hüquqların bütün hallarda itirilməsi kimi qiymətləndirilməməlidir. Konstitusiya Məhkəməsinin 26 dekabr 2023-cü il tarixli qərarı bu sahədə hüquqi yanaşmanın müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Vətəndaşlar yaxınlarının vəfatından illər sonra belə miras əmlakın rəsmiləşdirilməsi məsələsini araşdıra və qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq öz vərəsəlik hüquqlarının tanınmasına nail ola bilərlər. Əsas məsələ isə mirasın hansı qaydada qəbul edildiyinin və hüququn hansı sübutlarla təsdiqlənə biləcəyinin düzgün müəyyənləşdirilməsidir.

Turan Etibaroğlu