Əmlaka görə etibarnamə verənlərə VACİB XƏBƏR

Etibarnamə əsasında əmlakın idarə olunması və satılması zamanı tərəflər arasında hüquqi mübahisələrin yaranması mümkündür. Xüsusilə etibarnamə verilən şəxsin mülkiyyətçinin iradəsinə zidd hərəkət etməsi, əmlakı razılaşdırılmamış şərtlərlə satması və ya satış zamanı verilmiş səlahiyyətləri aşması ciddi hüquqi suallar doğurur. Belə hallarda əsas mübahisə predmeti əmlakın yeni sahibinin hüquqlarının qorunması, əvvəlki mülkiyyətçinin əmlakını geri tələb etmək imkanları və tərəflərin məsuliyyətinin müəyyənləşdirilməsi olur.Bəs etibarnamə verilən şəxs əmlakı mülkiyyətçinin razılığı olmadan üçüncü şəxsə satarsa, alıcı bundan xəbərsiz olduğu halda hansı hüquqlara malik olur? Belə vəziyyətdə əmlakın əvvəlki sahibinə qaytarılması mümkündürmü və alıcı qanun qarşısında məsuliyyət daşıyırmı?

Mövzu ilə bağlı Oxu24.com-a danışan vəkil Elvin Səfərov bildirib ki, bu kimi hallarda məsələyə yalnız əmlakın razılıq olmadan satılması faktı əsasında yanaşmaq düzgün deyil. Əqdin hansı səlahiyyətlər daxilində bağlandığı, etibarnamənin məzmunu, alıcının vəziyyətdən xəbərdar olub-olmaması və digər hüquqi hallar birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Vəkilin sözlərinə görə, etibarnamə bir şəxsin digər şəxsə müəyyən hüquqi hərəkətləri onun adından həyata keçirmək üçün verdiyi səlahiyyəti təsdiqləyən sənəddir. Lakin etibarnamənin mövcudluğu həmin şəxsə əmlak üzərində istədiyi kimi sərəncam vermək hüququnun verilməsi demək deyil.

Etibarnamədə göstərilən səlahiyyətlərin həcmi, sənədin qüvvədə olub-olmaması və konkret satış əməliyyatının həmin səlahiyyətlərə uyğunluğu mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Əgər şəxsə əmlakı satmaq səlahiyyəti verilibsə, lakin o, mülkiyyətçi ilə razılaşdırılmış şərtlərə zidd hərəkət edibsə, yaranmış vəziyyətin hüquqi nəticələri ayrıca araşdırılmalıdır. Burada əmlak sahibinin etibarnamədə göstərilən səlahiyyətləri necə müəyyənləşdirdiyi, nümayəndənin həmin səlahiyyətləri aşıb-aşmadığı və alıcının satış zamanı hansı məlumatlara malik olduğu nəzərə alınır.

Elçin Səfərovun diqqətə çatdırdığı məsələlərdən biri də vicdanlı alıcı anlayışıdır. Vicdanlı alıcı, ümumi mənada, əmlakı əldə edərkən qarşı tərəfin hüquqi səlahiyyətləri və əqdin qanuniliyi ilə bağlı qanunla qorunan etimada malik olan, mövcud pozuntu barədə bilməyən və konkret şəraitdə bunu bilməli olmayan şəxs kimi qiymətləndirilə bilər.

Bununla belə, alıcının sadəcə olaraq baş verənlərdən xəbərsiz olduğunu bildirməsi onun avtomatik şəkildə vicdanlı alıcı hesab edilməsi üçün kifayət etmir. Bu məsələ işin halları, mövcud sənədlər və qanunun tələbləri əsasında müəyyənləşdirilir.Əgər əmlak üçüncü şəxsə satılıbsa və həmin şəxs satış zamanı nümayəndənin səlahiyyətlərində problem olduğunu bilməyibsə, onun hüquqlarının qorunması məsələsi ortaya çıxır. Lakin bu, bütün hallarda alıcının heç bir məsuliyyət daşımaması və əmlakın əvvəlki sahibinə qaytarılmasının mümkünsüz olması demək deyil.

Əmlakın necə əldə edildiyi, satışın hansı sənədlərlə rəsmiləşdirildiyi, nümayəndənin həqiqətən satış səlahiyyətinə malik olub-olmadığı və əmlakın qanuni sahibinin onu geri tələb etmək üçün əsaslarının mövcudluğu araşdırılmalıdır.

Məsələn, mülkiyyətçi avtomobilini satmaq üçün başqa şəxsə etibarnamə verib. Həmin şəxs avtomobili üçüncü şəxsə satıb, lakin satışın şərtləri mülkiyyətçinin əvvəlcədən razılaşdırdığı şərtlərlə üst-üstə düşməyib. Bu zaman yalnız mülkiyyətçinin narazılığına əsaslanaraq satışın avtomatik etibarsız olduğu qənaətinə gəlmək olmaz. Əvvəlcə etibarnamənin hansı hüquqları verdiyi, satışın həmin səlahiyyətlər çərçivəsində həyata keçirilib-keçirilmədiyi və alıcının hüquqi vəziyyəti müəyyənləşdirilməlidir. Eyni yanaşma daşınmaz əmlakın satışı ilə bağlı mübahisələrdə də tətbiq olunur, lakin hər bir əmlak növü üzrə qanunvericiliyin xüsusi tələbləri nəzərə alınmalıdır.

Vəkilin sözlərinə görə, etibarnamə verilən şəxsin hərəkətləri nəticəsində mülkiyyətçiyə zərər dəyibsə, həmin şəxsin məsuliyyəti məsələsi də gündəmə gələ bilər.

Nümayəndə ona verilmiş səlahiyyətlərdən sui-istifadə edibsə, əmlakı qanunsuz şəkildə özgəninkiləşdiribsə və ya mülkiyyətçinin hüquqlarını pozubsa, konkret hallardan asılı olaraq dəymiş zərərin ödənilməsi və digər hüquqi müdafiə vasitələrindən istifadə edilməsi mümkün ola bilər.

Bununla belə, məsuliyyətin kimə aid olması və hansı hüquqi nəticələrin yaranması sübutlardan və əqdin şərtlərindən asılıdır.Belə vəziyyətlə üzləşən mülkiyyətçi ilk növbədə etibarnamənin surətini, alqı-satqı müqaviləsini və əmlakın yeni sahibinin adına rəsmiləşdirilməsi ilə bağlı sənədləri əldə etməlidir. Daha sonra nümayəndənin səlahiyyətlərinin həcmi, əqdin bağlanma qaydası və mümkün pozuntular hüquqi baxımdan qiymətləndirilməlidir.

Əgər əmlakın qanunsuz satıldığına dair əsaslar varsa, məhkəməyə müraciət etmək və qanunla nəzərdə tutulan müdafiə vasitələrindən istifadə etmək məsələsi nəzərdən keçirilə bilər.Nəticə etibarilə, etibarnamə əsasında əmlakın satılması zamanı üçüncü şəxsin vicdanlı alıcı hesab edilib-edilməməsi və əmlakın əvvəlki sahibinin onu geri tələb etmək imkanları konkret hallardan asılıdır. Alıcının satışdan xəbərsiz olması onun hüquqlarının müdafiəsində mühüm amil sayıla bilər, lakin bu fakt hər bir vəziyyətdə mübahisəni avtomatik həll etmir. Əsas məsələ etibarnamənin məzmununu, nümayəndənin səlahiyyətlərini, əqdin bağlanma qaydasını və tərəflərin vicdanlılığını birlikdə araşdırmaqdır.

Turan Etibaroğlu

Həmçinin oxuyun

Milli Məclisdə mühüm qərar: Yeni rütbələr nəyi dəyişəcək? —  AÇIQLAMA

Baş Prokurorluğun RƏSMİ AÇIQLAMASI:7 nəfər beynəlxalq axtarışa verilib

Bakıdan Türkiyədən Azərbaycanı bulandırmaq istəyənlərə SİYASİ CAVAB

Nazirlər Kabineti qərarda DƏYİŞİKLİK ETDİ