İmza atdığınız sənədi sonradan mübahisələndirmək mümkündürmü? –AÇIQLAMA

İnsanlar gündəlik həyatlarında müxtəlif sənədlərə imza atırlar. Bu, alqı-satqı müqaviləsi, borc müqaviləsi, etibarnamə, razılaşma, ərizə və ya digər hüquqi sənəd ola bilər. Bəzən isə insanlar imzaladıqları sənədin nəticələrini sonradan anlayır, sənəddəki şərtlərlə razılaşmadıqlarını bildirir və ya imzanın hansısa təzyiq altında atıldığını iddia edirlər. Belə hallarda ən çox maraq doğuran suallardan biri budur: şəxs öz imzası olan sənədi sonradan mübahisələndirə bilərmi?

Oxu24.com xəbər verir ki, əslində, sənədə imza atılması həmin sənədin heç bir halda mübahisələndirilə bilməyəcəyi anlamına gəlmir.

Bəli, müəyyən hüquqi əsaslar mövcud olduqda imzalanmış sənədin etibarsız hesab edilməsi üçün məhkəməyə müraciət etmək mümkündür. Lakin bunun üçün sadəcə şəxsin sonradan qərarından peşman olması və ya sənəddəki şərtlərlə razılaşmadığını bildirməsi kifayət etmir. Mübahisələndirmə qanunla nəzərdə tutulmuş konkret əsaslara söykənməli və müvafiq sübutlarla təsdiqlənməlidir.

Məsələn, şəxs sənədi aldadılaraq imzalayıbsa, bu zaman həmin sənədin hüquqi qüvvəsinin mübahisələndirilməsi məsələsi ortaya çıxa bilər. Aldatma dedikdə, qarşı tərəfin sənədi imzalayan şəxsi bilərəkdən yanlış məlumatlandırması, mühüm halları gizlətməsi və ya həqiqəti təhrif etməsi nəticəsində onun yanlış təsəvvürə düşməsi nəzərdə tutulur.

Belə vəziyyətdə şəxs imzaladığı sənədin əsl mahiyyətini və hüquqi nəticələrini bilmədən qərar verdiyini əsaslandıra bilər.Digər mühüm hal hədə-qorxu və məcburetmədir. Əgər insan sənədi öz sərbəst iradəsi ilə deyil, ona və ya yaxınlarına qarşı zorakılıq tətbiq ediləcəyi, zərər vurulacağı, yaxud başqa ciddi təhlükə yaradılacağı ilə hədələndiyi üçün imzalayıbsa, bu hal da sənədin mübahisələndirilməsi üçün hüquqi əsas ola bilər. Çünki müqavilə və digər hüquqi əqdlər, bir qayda olaraq, tərəflərin azad iradə ifadəsinə əsaslanmalıdır. Təzyiq altında verilmiş razılıq isə bu prinsipə zidd ola bilər.

Bununla yanaşı, şəxsin iradəsinə təsir göstərən başqa hallar da nəzərə alınır. Məsələn, insan sənədi imzaladığı zaman öz hərəkətlərinin mahiyyətini və nəticələrini dərk etmək imkanına malik olmayıbsa, yaxud iradəsini sərbəst şəkildə ifadə etməsinə mane olan vəziyyətdə olubsa, mübahisə zamanı həmin hallar araşdırıla bilər.

Burada əsas məsələ sənədin hansı şəraitdə imzalanması, şəxsin həmin vaxtkı vəziyyəti və iradəsinə təsir göstərən amillərin olub-olmamasıdır.Ancaq bir məqam xüsusilə vacibdir: sənədə imza atmış şəxsin sonradan fikrini dəyişməsi avtomatik olaraq həmin sənədin etibarsız sayılması üçün əsas yaratmır.

Məsələn, şəxs müqaviləni könüllü şəkildə imzalayıb, onun şərtləri ilə tanış olub və sonradan bu razılaşmanın özünə sərf etmədiyini düşünübsə, təkcə bu səbəbdən müqavilənin ləğvini tələb edə bilməz. Məhkəmə hər bir iş üzrə sənədin imzalanma şəraitini, tərəflərin iradəsini, təqdim olunan sübutları və qanunvericiliyin tələblərini ayrıca qiymətləndirir.Sənədin mübahisələndirilməsi zamanı sübutların əhəmiyyəti də böyükdür. Şəxs iddialarını təsdiqləyən yazışmaları, səs və video qeydlərini, şahid ifadələrini, tibbi sənədləri və digər qanuni yolla əldə edilmiş materialları məhkəməyə təqdim edə bilər. Hansı sübutun əhəmiyyət daşıması isə mübahisənin xarakterindən və irəli sürülən hüquqi əsasdan asılıdır. Sadəcə “mən bu sənədi təzyiq altında imzalamışam” demək kifayət etmir; bu iddianın faktlarla əsaslandırılması vacibdir.

Digər tərəfdən, imzalanmış sənədin mübahisələndirilməsi üçün qanunvericilikdə müəyyən edilmiş müddətlər də nəzərə alınmalıdır. Mübahisənin növündən və sənədin etibarsızlığına səbəb kimi göstərilən haldan asılı olaraq iddia müddətləri fərqlənə bilər. Buna görə də şəxs belə bir vəziyyətlə qarşılaşdıqda vaxt itirmədən hüquqi yardım almalı, sənədləri və mövcud sübutları qoruyub saxlamalıdır.

Beləliklə, imza atılmış sənəd hər bir halda dəyişməz və mübahisəsiz hüquqi sənəd hesab edilmir. Əgər sənəd aldatma, hədə-qorxu, zorakılıq, məcburetmə və ya şəxsin iradəsinin sərbəst ifadəsinə təsir göstərən digər qanuni əsaslar mövcud olduğu şəraitdə imzalanıbsa, onun məhkəmə qaydasında mübahisələndirilməsi mümkündür. Lakin bunun üçün qanuni əsasın olması, həmin halların sübut edilməsi və müvafiq prosedura əməl olunması əsas şərtlərdir.

Turan Etibaroğlu

Həmçinin oxuyun

Bakı ilə Ankara arasında  15 milyard MƏBLƏĞİ — EKSPERT TƏHLİLİ 

Mühüm qərar 10 noyabrdan QÜVVƏYƏ MİNDİ

Azərbaycanda bunu edənlər 10 min manat CƏRİMƏLƏNƏCƏK

Qışda telefonun enerjisi niyə daha tez bitir? – SƏBƏB BU İMİŞ