Saatlıq əməkhaqqı sistemi: Az saat işləyənlərin maaşı necə OLACAQ?

Qısamüddətli işlərdə çalışanların əməkhaqqı təminatı gücləndirilə bilər

Saatlıq əməkhaqqı sistemi ilk baxışdan sadə və anlaşıqlı görünür: işçi neçə saat işləyirsə, həmin vaxta uyğun əməkhaqqı alır. Lakin iş gününün bir saatdan da az olduğu hallarda bu sistem müəyyən suallar yaradır. Xüsusilə qısa müddətə işə cəlb olunan şəxslərin əməkhaqqının necə hesablanacağı, onların minimum gəlir təminatının hansı qaydada qorunacağı müzakirə mövzusudur. Çünki işçi bəzən cəmi 30 dəqiqə işləsə də, həmin işə görə evindən çıxır, yol xərci çəkir və vaxtını sərf edir. Belə vəziyyətdə yalnız faktiki işlədiyi dəqiqələrə uyğun cüzi məbləğdə ödəniş alması onun üçün iqtisadi baxımdan əlverişsiz ola bilər.

Oxu24.com xəbər verir ki, məhz bu problemin aradan qaldırılması məqsədilə Əmək Məcəlləsinə yeni qaydanın əlavə edilməsi təklif olunur. Təklifin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, işçinin gündəlik iş vaxtı bir saatdan az olduqda ona ödənilən əməkhaqqı minimum saatlıq əməkhaqqından aşağı müəyyən edilməsin.

Başqa sözlə, işçi bir saatdan az müddətə işlədiyi halda belə, onun əməkhaqqının müəyyən edilmiş minimum həddən aşağı düşməməsi nəzərdə tutulur.Məsələnin daha aydın başa düşülməsi üçün konkret nümunəyə nəzər salaq.

Tutaq ki, əmək müqaviləsinə əsasən, işçinin bir saatlıq əməkhaqqı 6 manatdır. Əgər həmin işçi gün ərzində cəmi 30 dəqiqə işləyirsə, mövcud mütənasib hesablama yanaşmasına əsasən, ona 3 manat ödənilməsi nəzərdə tutula bilər. Çünki 30 dəqiqə bir saatın yarısıdır və 6 manatın yarısı da 3 manat edir.

Lakin təklif olunan yeni mexanizm bu yanaşmanı dəyişməyi hədəfləyir. Belə ki, işçinin gündəlik iş vaxtı bir saatdan az olduqda, ona yalnız işlədiyi dəqiqələrin hesabına müəyyən edilən məbləğin deyil, minimum saatlıq əməkhaqqının ödənilməsi nəzərdə tutulur. Nümunədəki 6 manat minimum saatlıq əməkhaqqı həddi kimi qəbul edilərsə, 30 dəqiqə işləyən şəxsə 3 manat əvəzinə 6 manat ödənilməsi gündəmə gəlir.Bu yanaşmanın əsas məqsədi qısa müddətli işlərdə çalışan şəxslərin əməkhaqqı təminatını gücləndirməkdir.

Çünki işçinin işə cəlb olunması yalnız onun faktiki olaraq neçə dəqiqə işləməsi ilə ölçülmür. İşçi müəyyən vaxtını həmin işə ayırır, iş yerinə gəlmək üçün nəqliyyat xərcləri çəkir, digər şəxsi planlarını dəyişir və əmək münasibətindən irəli gələn öhdəlikləri yerinə yetirir. Bu baxımdan yarım saatlıq işə görə yarım saatlıq əməkhaqqının hesablanması bəzi hallarda işçinin real xərclərini belə qarşılamağa kifayət etməyə bilər.

Yeni təklifin digər mühüm tərəfi işəgötürənlərin qısa müddətli işlərdən istifadə etməklə əməkhaqqı xərclərini həddindən artıq azaltmasının qarşısını almaqdır. Belə ki, bəzi iş sahələrində işçilərin yalnız konkret tapşırıq və ya qısa müddət üçün işə cəlb olunmasına ehtiyac yaranır.

Bu zaman əməkhaqqının yalnız dəqiqə və ya saatın hissəsi üzrə hesablanması işçinin gəlirinin aşağı düşməsinə səbəb ola bilər. Minimum ödəniş zəmanətinin tətbiqi isə həmin şəxslərin əmək münasibətlərində daha yaxşı qorunmasına xidmət edə bilər.Xüsusilə xidmət, ticarət, çatdırılma, tədbirlərin təşkili və digər qısamüddətli işlərin mövcud olduğu sahələrdə belə mexanizmin əhəmiyyəti arta bilər. İşçi müəyyən tapşırığın yerinə yetirilməsi üçün qısa müddətə çağırılsa da, onun əməyinin dəyəri və hüquqları nəzərə alınmalıdır. Əmək münasibətlərində əsas məqsədlərdən biri işçinin gördüyü işə uyğun ədalətli ödəniş almasını təmin etməkdir.

Bununla yanaşı, təklif olunan qaydanın tətbiqi zamanı bir sıra məqamların da dəqiqləşdirilməsi vacibdir. Məsələn, işçinin gündəlik iş vaxtının bir saatdan az olması hansı qaydada müəyyən ediləcək? Bu təminat yalnız əmək müqaviləsi ilə saatlıq əməkhaqqı alan şəxslərə şamil olunacaq, yoxsa digər iş rejimlərində çalışanları da əhatə edəcək? İşçi gün ərzində bir neçə dəfə qısa müddətə işə cəlb olunarsa, minimum ödəniş hər iş epizodu üzrə, yoxsa ümumi gündəlik iş vaxtı nəzərə alınmaqla hesablanacaq?

Bu kimi məsələlərin qanunvericilikdə aydın göstərilməsi gələcəkdə işçi və işəgötürən arasında yarana biləcək mübahisələrin qarşısını almaq baxımından əhəmiyyətlidir.Eyni zamanda, minimum saatlıq əməkhaqqının məbləği ilə müqavilədə nəzərdə tutulan saatlıq əməkhaqqı anlayışlarını fərqləndirmək lazımdır. Əgər işçinin müqavilə üzrə saatlıq əməkhaqqı qanunla müəyyən edilmiş minimum həddən yüksəkdirsə, yeni təminatın necə tətbiq ediləcəyi də hüquqi mexanizmdə dəqiq göstərilməlidir. Çünki minimum əməkhaqqı işçi üçün aşağı həddə təminatdır və əmək müqaviləsində nəzərdə tutulan daha yüksək ödəniş hüququnu aradan qaldırmamalıdır.

Qeyd edək ki, söhbət Əmək Məcəlləsinə əlavə edilməsi təklif olunan qaydadan gedirsə, bu mexanizm qanunvericilikdə qəbul edilərək qüvvəyə minənədək qüvvədə olan norma kimi təqdim edilməməlidir. Təklifin hüquqi nəticə doğurması üçün müvafiq qanunvericilik prosedurlarından keçməsi və qüvvəyə minməsi tələb olunur.

Beləliklə, təklif olunan dəyişiklik saatlıq əməkhaqqı sistemi ilə çalışan və gün ərzində bir saatdan az müddətə işə cəlb olunan şəxslərin minimum gəlir təminatını gücləndirməyi hədəfləyir. Nümunədə saatlıq minimum əməkhaqqı 6 manat olduqda, cəmi 30 dəqiqə işləyən şəxsə 3 manat deyil, 6 manat ödənilməsi nəzərdə tutulur. Bu yanaşma qəbul ediləcəyi təqdirdə, qısamüddətli əmək fəaliyyətinin işçi üçün maddi baxımdan daha əlverişli olmasına, əməyin dəyərinin qorunmasına və əmək münasibətlərində sosial təminatın gücləndirilməsinə töhfə verə bilər.

Turan Etibaroğlu

Həmçinin oxuyun

Tanınmış aktyor VƏFAT EDİB

Saatlıq əməkhaqqı sistemi: Az saat işləyənlərin maaşı necə OLACAQ?

Göy məsciddə Çarens büstü : İranın siyasi hoqqabazlığı  —    ŞƏRH

Dekabrda neçə gün iş olmayacaq?