Dövlət, yoxsa özəl məktəb: Yüksək təhsil haqqı daha keyfiyyətli təhsilə zəmanət verirmi?

CƏMİYYƏT

06.11.2026, 21:01

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Azərbaycanın təhsil sistemində dövlət və özəl təhsil müəssisələri arasında mövcud olan fərqlər son dövrlərdə həm ictimai, həm də akademik müstəvidə müzakirə olunan məsələlərdəndir. Bu fərqlər, əsasən, müəssisələrin maliyyə imkanları, idarəetmə prinsipləri və şagirdlərin ehtiyaclarına uyğun təhsil şəraiti yaratmaq imkanları ilə bağlıdır. Dövlət təhsil müəssisələri daha geniş əhali kütləsini əhatə etməyi, vahid dövlət təhsil proqramının tətbiqini və bütün şagirdlər üçün bərabər imkanların təmin olunmasını hədəfləyir. Özəl müəssisələr isə fərqli idarəetmə və maliyyələşmə mexanizmləri əsasında fəaliyyət göstərərək tədris prosesində daha çox seçim və fərdi yanaşma imkanları yaradır.

İki sektor arasındakı fərqlər heç də həmişə təhsilin keyfiyyətində deyil, daha çox tədris şəraitində və mövcud resurslarda özünü büruzə verir. Belə ki, özəl məktəblərin əldə etdiyi təhsil haqları onların müasir laboratoriyalar, texnoloji avadanlıqlar və beynəlxalq tədris proqramları ilə təmin olunmasına şərait yaradır. Eyni zamanda, bu müəssisələrdə siniflərin daha azsaylı olması müəllimlərin şagirdlərlə fərdi işləməsini asanlaşdırır. Bununla belə, müəllimlərin peşəkarlığını yalnız çalışdıqları müəssisənin statusu ilə əlaqələndirmək düzgün yanaşma deyil. Dövlət məktəblərində də yüksək bilik və təcrübəyə malik, sertifikasiya imtahanlarında uğurlu nəticələr göstərən çoxsaylı müəllimlər fəaliyyət göstərir. Əsas fərq onların peşəkar potensialından daha çox, istifadə etdikləri imkanlarda, əmək şəraitində, maddi-texniki təminatda və hər bir şagirdə ayrılan diqqətin səviyyəsində ortaya çıxır.

Mövzu ilə bağlı Oxu24.com-a açıqlama verən Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, fəlsəfə doktoru İlqar Orucov bildirib ki, bu iki sistem arasındakı fərqlər özünü tədrisin keyfiyyətindən daha çox, maddi-texniki bazada, fərdi yanaşmada və siniflərdəki şagird sıxlığında göstərir:

"Özəl təhsil müəssisələrinin topladığı yüksək təhsil haqları onlara ən müasir texnoloji laboratoriyalar qurmağa, beynəlxalq proqramları (IB, Cambridge və s.) tətbiq etməyə və bir sinifdə səmərəli idarəetməni təmin edən az sayda şagird mühiti yaratmağa imkan verir”.

Ekspertin sözlərinə görə, müəllimlərin peşəkarlığı müstəvisində isə fərq bilik səviyyəsindən deyil, iş metodikasından qaynaqlanır:

“Dövlət məktəblərində çalışan və sertifikasiyadan yüksək balla keçmiş minlərlə müəllim peşəkarlıq baxımından özəl sektor iddialarından geri qalmır. Sadəcə özəl sektor müəllimə daha çevik resurslar, stimullaşdırıcı əməkhaqqı mexanizmi və az şagirdli siniflərdə hər bir uşaqla fərdi məşğul olmaq imkanı tanıyır”.

İlqar Orucov qeyd edib ki, yüksək məbləğlərdə təhsil haqqı ödəmək avtomatik olaraq daha keyfiyyətli akademik bilik almaq demək deyildir. Özəl məktəblərin təklif etdiyi yüksək qiymət yalnız tədrisin özünü deyil, həm də genişləndirilmiş infrastruktur imkanlarını – xüsusi dərnəkləri, xarici dil intensivliyini, şəbəkələşmə mühitini, qidalanma və nəqliyyat xidmətlərini sığortalayır.

Həmçinin ekspert əlavə edib ki, akademik nəticələr baxımından dövlət məktəblərində də eyni, hətta bir çox hallarda daha üstün uğurlara imza atmaq tamamilə mümkündür və buraxılış, eləcə də qəbul imtahanlarının statistikası bunu mütəmadi olaraq sübut edir. Çünki təhsilin yekun keyfiyyəti təkcə ödənilən məbləğlə deyil, şagirdin daxili motivasiyası, ailənin dəstəyi və müəllimin fərdi fədakarlığı ilə formalaşan üçtərəfli ekosistemin məhsuludur.

Çimnaz Telmanqızı

Həmçinin oxuyun