Boşanmadan əvvəl avtomobil satılıbsa, həyat yoldaşına pay düşürmü? – Vəkildən AÇIQLAMA  

Boşanma ərəfəsində ər-arvad arasında ən çox mübahisə doğuran məsələlərdən biri də nikah dövründə əldə edilmiş əmlakın taleyi ilə bağlı olur. Xüsusilə daşınmaz əmlakın bölünməsi məsələsində tərəflərin hüquqları daha aydın şəkildə ortaya çıxdığı halda, avtomobil, digər nəqliyyat vasitələri və başqa daşınar əmlakla bağlı vətəndaşların çoxsaylı sualları yaranır. Məsələn, nikah dövründə 18 500 manata avtomobil alınıbsa, boşanmadan əvvəl həmin avtomobil satıldıqda digər həyat yoldaşının həmin əmlakdan pay tələb etmək hüququ varmı?

Məsələ ilə bağlı vəkil Elmar İbrahimov Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, nikah dövründə əldə olunan avtomobil, ümumi qayda olaraq, ər-arvadın ümumi əmlakı hesab edilir və boşanma zamanı onun dəyərinin bölüşdürülməsi məsələsi ortaya çıxa bilər. Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 225.1-ci maddəsinə əsasən, nikah dövründə ər-arvadın qazandığı əmlak, nikah müqaviləsində və ya tərəflər arasındakı razılaşmada başqa qayda müəyyən edilməyibsə, onların ümumi mülkiyyətidir.

Vəkilin sözlərinə görə, burada avtomobilin kimin adına rəsmiləşdirilməsindən daha çox onun hansı vəsait hesabına və hansı dövrdə əldə edilməsi əhəmiyyət daşıyır.

“Dinləyicimiz belə bir sual verir ki, nikah dövründə avtomobil alıb, məsələn, 18 min 500 manata. Boşanana qədər həmin maşın satılarsa, mənə pay düşürmü? Əgər avtomobil nikah dövründə ümumi vəsait hesabına əldə edilibsə, həmin əmlak ər-arvadın ümumi əmlakı sayılır və boşanma zamanı onun bölünməsi məsələsi gündəmə gələ bilər. Yəni avtomobilin satılması digər həyat yoldaşının ümumi əmlakdakı hüququnu avtomatik olaraq aradan qaldırmır”, – deyə Elmar İbrahimov bildirib.

Mütəxəssis qeyd edib ki, burada bir mühüm fərqə diqqət yetirmək lazımdır. Daşınmaz əmlakın satışı zamanı ər-arvadın ümumi mülkiyyət hüquqları ilə bağlı xüsusi notariat tələbləri mövcuddur. Mülki Məcəllənin 225.6-cı maddəsində daşınmaz əmlaka birgə hüququ olan ər və ya arvadın razılığı olmadan belə əmlak üzərində sərəncam verilməsi ilə bağlı müqavilənin etibarsız hesab edilə biləcəyi nəzərdə tutulur.

Avtomobil isə daşınar əmlak olduğundan onun satışı zamanı eyni qaydada həyat yoldaşının notariat razılığının alınması daşınmaz əmlakdakı kimi ümumi tələb deyil. Notariat qaydaları ümumi mülkiyyətdə olan əmlakın satılması ilə bağlı razılıq məsələsini tənzimləsə də, ər-arvadın ümumi əmlakı üçün daşınmaz əmlaka aid xüsusi razılıq tələbi ayrıca nəzərdə tutulur.

“Burada maraqlı məsələ yaranır. Daşınmaz əmlak satılanda qarşı tərəfin, yəni həyat yoldaşının razılığı məsələsi ortaya çıxır. Bəs daşınar əmlak, konkret olaraq avtomobil satılanda niyə digər həyat yoldaşının razılığı soruşulmur? Əgər avtomobil nikah dövründə alınıbsa və ər-arvadın ümumi əmlakıdırsa, həmin əmlak üzərində hər iki tərəfin hüququ var. Lakin avtomobilin dövlət qeydiyyatının bir şəxsin adına olması praktiki baxımdan satış prosesində digər həyat yoldaşının ayrıca razılığının alınmasına gətirib çıxarmır”, – deyə vəkil vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, məhz bu məqam boşanma proseslərində sonradan mübahisələrin yaranmasına səbəb ola bilir. Tutaq ki, ər-arvad boşanmaq ərəfəsindədir. Tərəflərdən biri bilir ki, nikah dövründə alınmış avtomobil ümumi əmlakdır və boşanma zamanı onun bölünməsi məsələsi ortaya çıxa bilər. Bundan əvvəl avtomobili sataraq əldə etdiyi vəsaiti özündə saxlamağa çalışırsa, digər həyat yoldaşının hüquqlarının pozulması ilə bağlı mübahisə yarana bilər.

Belə halda əsas suallardan biri avtomobilin nə vaxt və hansı vəsaitlə əldə edilməsi, daha sonra isə onun hansı şərtlərlə satılması olur. Əgər avtomobil nikah dövründə ər-arvadın ümumi vəsaiti hesabına alınıbsa, onun sonradan satılması nəticəsində əldə edilən pul vəsaitinin də tərəflər arasındakı ümumi əmlak münasibətləri baxımından qiymətləndirilməsi məsələsi yarana bilər.

“Bəzən şəxs boşanmaq ərəfəsində düşünür ki, sabah mediasiya olacaq, sonra məhkəmə prosesi başlaya bilər və avtomobil bölünəcək. Buna görə də avtomobili qabaqcadan satır. Amma avtomobil nikah dövründə əldə olunubsa, bu hərəkət digər tərəfin həmin əmlakla bağlı hüquqlarını avtomatik olaraq aradan qaldırmır. Sonradan həmin satış və əldə edilmiş pul vəsaiti məhkəmədə mübahisələndirilə bilər”, – deyə Elmar İbrahimov bildirib.

Vəkil qeyd edib ki, ər-arvadın ümumi əmlakının bölünməsi zamanı yalnız əmlakın hazırda mövcud olub-olmamasına baxılmır. Əmlakın əvvəllər mövcud olması, onun hansı əsasla əldə edilməsi, nə vaxt satılması və satışdan əldə olunan vəsaitin sonrakı taleyi də mübahisənin predmetinə çevrilə bilər.

Məsələn, nikah dövründə 18 500 manata alınmış avtomobil boşanmadan bir neçə gün və ya həftə əvvəl satılıbsa və satışdan əldə olunan pulun digər ailə ehtiyaclarına xərclənmədiyi, əksinə, yalnız tərəflərdən birinin sərəncamında qaldığı iddia edilirsə, digər tərəf həmin vəsaitə dair hüququnun tanınmasını tələb edə bilər. Lakin konkret iş üzrə nəticə avtomatik olaraq “avtomobilin yarısı mütləq digər həyat yoldaşına verilməlidir” formasında müəyyən edilmir. Məhkəmə əmlakın əldə olunması və satılması ilə bağlı bütün halları, tərəflərin təqdim etdiyi sübutları və mövcud razılaşmaları qiymətləndirir.

Mülki Məcəlləyə görə, ər-arvadın ümumi əmlakında payların müəyyənləşdirilməsi məsələsində, tərəflər arasında başqa razılaşma yoxdursa, ümumi əmlakın bölünməsi zamanı payların bərabər olması əsas götürülür. Eyni zamanda nikah müqaviləsi və ya tərəflər arasında başqa razılaşma varsa, əmlak münasibətləri həmin razılaşmaya uyğun dəyişə bilər.

Bu baxımdan avtomobilin yalnız ərinin və ya yalnız arvadının adına qeydiyyatda olması da öz-özlüyündə onun şəxsi əmlak olduğunu göstərmir. Əgər avtomobil nikah dövründə əldə edilibsə və onun şəxsi vəsait hesabına alınmasını təsdiqləyən başqa hüquqi əsas yoxdursa, ümumi əmlak rejimi tətbiq oluna bilər.

Digər tərəfdən, nikahdan əvvəl əldə edilmiş avtomobil, eləcə də nikah dövründə hədiyyə və ya vərəsəlik yolu ilə əldə edilmiş əmlak, ümumi qayda olaraq, həmin şəxsin ayrıca mülkiyyətində qalır. Mülki Məcəllənin 225.2-ci maddəsində də bu hallar ayrıca göstərilib.

Vəkil onu da vurğulayıb ki, boşanma ərəfəsində əmlakın qəsdən digər tərəfdən gizlədilməsi və ya ümumi əmlakın bölünməsindən yayınmaq məqsədilə formal əməliyyatların aparılması sonradan məhkəmə mübahisəsində ciddi əhəmiyyət kəsb edə bilər. Buna görə tərəflər belə vəziyyətlərdə avtomobili və ya digər əmlakı tələsik şəkildə satmaq əvəzinə, əmlak münasibətlərinin hüquqi nəticələrini əvvəlcədən nəzərə almalıdırlar.

“Əslində, mənim fikrimcə, burada əsas problem vətəndaşların ümumi əmlak anlayışını tam bilməməsidir. İnsan düşünür ki, avtomobil mənim adımdadırsa, deməli, tamamilə mənimdir və onu istədiyim vaxt sata bilərəm. Halbuki nikah dövründə əldə edilmiş əmlakın hüquqi rejimi tamam başqadır. Avtomobil bir şəxsin adına rəsmiləşdirilsə belə, digər həyat yoldaşının həmin əmlak üzərində ümumi mülkiyyət hüququ yarana bilər”, – deyə hüquqşünas bildirib.

Onun sözlərinə görə, avtomobil satıldıqdan sonra digər həyat yoldaşının məhkəməyə müraciət etməsi halında əsas məsələ sübutların təqdim edilməsidir. Nikah şəhadətnaməsi, avtomobilin alınmasına dair sənədlər, ödəniş barədə məlumatlar, bank çıxarışları, avtomobilin qeydiyyat sənədləri, satış müqaviləsi və digər materiallar işin hallarının müəyyən edilməsində əhəmiyyət daşıya bilər.

Burada daha bir mühüm məsələ avtomobilin satışından əldə edilən pulun taleyidir. Əgər həmin vəsait sonradan yeni əmlakın alınmasına yönəldilibsə, pulun hansı məqsədlə istifadə edildiyi də araşdırıla bilər. Eyni zamanda pulun ailənin ümumi ehtiyaclarına xərcləndiyi sübuta yetirilərsə, vəziyyət fərqli qiymətləndirilə bilər. Buna görə hər bir mübahisənin nəticəsi konkret faktlardan asılıdır.

Mütəxəssis hesab edir ki, boşanma prosesinə qədər tərəflər arasında əmlakın bölünməsi ilə bağlı razılıq əldə edilməsi bir sıra sonrakı mübahisələrin qarşısını ala bilər. Ər-arvad ümumi əmlakın bölüşdürülməsi barədə razılığa gələ, müəyyən hallarda bunu müvafiq qaydada rəsmiləşdirə bilərlər. Belə razılaşmaların hüquqi formasının konkret vəziyyətə uyğun seçilməsi isə mütəxəssis tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

“Əgər tərəflər arasında razılıq yoxdursa, məsələ məhkəmə müstəvisinə keçə bilər. Bu zaman bir tərəfin avtomobili satması digər tərəfin həmin avtomobildə və ya onun dəyərində olan hüququnu avtomatik olaraq yox etmir. Məhkəmədə avtomobilin nikah dövründə alındığı, ümumi vəsait hesabına əldə edildiyi və sonradan satıldığı sübuta yetirilərsə, həmin əmlakla bağlı hüquqi tələblər irəli sürülə bilər”, – deyə Elmar İbrahimov əlavə edib.

Beləliklə, nikah dövründə 18 500 manata alınan avtomobil boşanmadan əvvəl satılıbsa, “maşın artıq yoxdur, ona görə də digər həyat yoldaşına heç bir pay düşmür” demək hüquqi baxımdan hər vəziyyətdə doğru deyil. Avtomobilin nikah dövründə əldə edilmiş ümumi əmlak olub-olmaması, satışın nə vaxt və hansı şəraitdə həyata keçirilməsi, əldə olunan vəsaitin taleyi və tərəflərin həmin əmlakla bağlı razılaşmasının olub-olmaması araşdırılmalıdır.

Məsələnin digər tərəfi isə qanunvericilikdə daşınmaz və daşınar əmlaka sərəncam verilməsi arasındakı fərqlə bağlıdır. Daşınmaz əmlak üzrə həyat yoldaşının razılığına dair xüsusi norma mövcud olduğu halda, avtomobilin satışı zamanı eyni prosedurun tətbiq olunmaması vətəndaşlarda “deməli, bu əmlak yalnız avtomobili adına olan şəxsindir” təsəvvürü yarada bilər. Halbuki ümumi əmlak rejimi ayrıca hüquqi məsələdir və avtomobilin qeydiyyatının yalnız bir şəxsin adına olması digər həyat yoldaşının mümkün əmlak hüquqlarını avtomatik aradan qaldırmır.

Bu səbəbdən hüquqşünaslar boşanma ərəfəsində əmlakın satışı ilə bağlı qərar verən şəxslərə belə əməliyyatların sonradan hüquqi mübahisəyə səbəb ola biləcəyini nəzərə almağı tövsiyə edirlər. Xüsusilə nikah dövründə alınmış avtomobilin satılması halında satışdan əldə edilən vəsaitin gizlədilməsi və ya digər həyat yoldaşının ümumi əmlakdakı hüququnun aradan qaldırılması məqsədi ilə hərəkət edilməsi sonrakı məhkəmə prosesində ayrıca qiymətləndirilə bilər.

   Nigar

Həmçinin oxuyun

Zeynəb Xanlarova ilə bağlı son dəqiqə xəbəri

Prezident ona yüksək vəzifə verdi - FOTO+ DOSYE

Prezident fərman İMZALADI

Nazirlər Kabineti yeni qərar verib: 30 gün sonra qüvvəyə minir