Nə qədər yesəniz də çəki ala bilmirsiniz? Səbəb ciddi xəstəliklər ola bilər  

Bəzi insanlar kifayət qədər qidalanmalarına, hətta gün ərzində bir neçə dəfə yemək yemələrinə baxmayaraq, çəki almaqda çətinlik çəkirlər. Onlar nə qədər çalışsalar da, çəkilərində nəzərəçarpacaq artım müşahidə etmirlər. Bir çox hallarda bu vəziyyət sürətli maddələr mübadiləsi ilə əlaqələndirilsə də, əslində, səbəb təkcə qidalanma vərdişləri olmaya bilər. Orqanizmdə baş verən bəzi hormonal dəyişikliklər, maddələr mübadiləsi pozuntuları, həzm sistemi problemləri və müəyyən xəstəliklər də çəki artımına mane ola bilər.

Mövzu ilə bağlı Oxu24.com-a danışan terapevt Xəyalə İbrahimova bildirib ki, insanın uzun müddət ərzində çəki ala bilməməsi diqqətdən kənarda qalmamalı, xüsusilə də bu vəziyyət səbəbsiz arıqlama və ya digər əlamətlərlə müşayiət olunursa, mütləq araşdırılmalıdır.

Həkimin sözlərinə görə, bəzi insanlar təbii olaraq arıq bədən quruluşuna malik olurlar. Bu, irsi xüsusiyyətlər, gündəlik fiziki aktivlik, qidalanma rejimi və fərdi maddələr mübadiləsi ilə əlaqəli ola bilər. Lakin insanın kifayət qədər qidalanmasına baxmayaraq çəki ala bilməməsi, əvvəlki çəkisini qorumaqda çətinlik çəkməsi və ya heç bir səbəb olmadan arıqlaması müəyyən sağlamlıq problemlərinin əlaməti də ola bilər.

Xəyalə İbrahimova qeyd edib ki, çəki artımına təsir edən əsas amillərdən biri enerji balansıdır. İnsan gün ərzində qəbul etdiyi enerjidən daha çox enerji sərf edirsə, çəkisinin artması çətinləşə bilər. Bəzən insan kifayət qədər qidalandığını düşünsə də, qəbul etdiyi qidanın ümumi enerji dəyəri orqanizmin ehtiyaclarını ödəməyə bilər. Digər hallarda isə orqanizmin enerji sərfiyyatı yüksək olur və bu, çəki artımını çətinləşdirir.

Bununla belə, çəki ala bilməməyin bütün hallarda sürətli maddələr mübadiləsi ilə bağlı olduğunu düşünmək düzgün deyil. Bəzi xəstəliklər orqanizmin enerji sərfiyyatını artırır, digərləri isə qida maddələrinin mənimsənilməsinə və bədənin normal fəaliyyətinə təsir göstərir. Buna görə problemin səbəbini yalnız qidalanma rejimini dəyişməklə müəyyənləşdirmək mümkün olmaya bilər.

Terapevtin diqqət çəkdiyi əsas səbəblərdən biri qalxanabənzər vəzin həddindən artıq fəaliyyətidir. Bu vəziyyət hipertiroidizm adlanır. Qalxanabənzər vəz hormonları orqanizmin maddələr mübadiləsinin tənzimlənməsində mühüm rol oynayır. Hormonların normadan artıq ifraz olunması maddələr mübadiləsini sürətləndirə və insanın daha çox enerji sərf etməsinə səbəb ola bilər. Nəticədə iştaha normal və ya artmış olsa belə, çəki azalması və ya çəki almaqda çətinlik müşahidə edilə bilər.

Hipertiroidizmin digər əlamətləri arasında ürək döyüntülərinin sürətlənməsi, əllərdə titrəmə, həddindən artıq tərləmə, istiyə dözümsüzlük, əsəbilik, yuxu pozuntuları və tez-tez nəcis ifrazı ola bilər. Bu əlamətlərdən bir neçəsi çəki dəyişiklikləri ilə birlikdə müşahidə olunursa, həkim müayinəsi vacibdir. Diaqnozun qoyulması üçün qalxanabənzər vəzin fəaliyyətini qiymətləndirən laborator analizlər tələb oluna bilər.

Xəyalə İbrahimovanın sözlərinə görə, çəki ala bilməməyin digər mümkün səbəblərindən biri də şəkərli diabetdir. Xüsusilə müalicə olunmamış və ya nəzarətdən çıxmış diabet zamanı orqanizm qlükozadan lazımi şəkildə istifadə edə bilmədiyindən çəki itkisi yarana bilər. Bu zaman insan daha çox susaya, tez-tez sidiyə gedə, yorğunluq hiss edə və iştahasında dəyişikliklər müşahidə edə bilər.

Həkim vurğulayıb ki, şəkərli diabet hər zaman eyni əlamətlərlə özünü göstərmir. Buna görə də uzun müddət davam edən səbəbsiz çəki itkisini və ya çəki artımının mümkün olmamasını yalnız qidalanma ilə əlaqələndirmək olmaz. Şübhə yarandıqda qanda qlükoza səviyyəsinin yoxlanılması və həkimin təyin etdiyi digər müayinələrin aparılması məqsədəuyğundur.

Çəki ala bilməməyə səbəb olan amillər sırasında həzm sistemi xəstəlikləri də xüsusi yer tutur. İnsan kifayət qədər qida qəbul etsə belə, qida maddələrinin bağırsaqlarda mənimsənilməsi pozulduqda orqanizm lazımi miqdarda enerji, vitamin və minerallarla təmin olunmaya bilər. Məsələn, çölyak xəstəliyi, bəzi xroniki bağırsaq xəstəlikləri və uzunmüddətli ishal qida maddələrinin mənimsənilməsinə mənfi təsir göstərə bilər.

Belə hallarda çəki artımının çətinləşməsi ilə yanaşı, qarında ağrı və köp, ishal, ürəkbulanma, halsızlıq və bəzi vitamin çatışmazlıqları da müşahidə oluna bilər. Əlamətlərin davamlı olması həzm sistemi ilə bağlı problemin araşdırılmasını zəruri edir. Müalicə isə yalnız çəki artırmağa deyil, əsas xəstəliyin müəyyənləşdirilməsinə və aradan qaldırılmasına yönəlməlidir.

Terapevt parazitar xəstəliklərin də bəzi hallarda çəki itkisinə və qida maddələrinin mənimsənilməsinin pozulmasına səbəb ola biləcəyini bildirib. Bağırsaq parazitləri ilə yoluxma zamanı qarın ağrısı, ishal, iştaha dəyişiklikləri və digər həzm şikayətləri yarana bilər. Lakin hər arıq insanda parazit olduğunu düşünmək düzgün deyil. Parazitar xəstəlik ehtimalı şəxsin şikayətləri, yoluxma riski və həkimin qiymətləndirməsi əsasında araşdırılmalıdır. Özbaşına parazit əleyhinə dərman qəbul etmək tövsiyə olunmur.

Çəkiyə təsir edən digər amillər sırasında xroniki infeksiyalar, bəzi uzunmüddətli xəstəliklər, qəbul edilən dərmanlar, yüksək fiziki aktivlik və psixoloji vəziyyət də yer ala bilər. Davamlı stress, narahatlıq və iştahanın azalması insanın gündəlik qida qəbulunu dəyişdirə bilər. Bəzi şəxslər isə gün ərzində çox hərəkətli olduqları üçün qəbul etdikləri enerjidən daha çox enerji sərf edirlər.

Xəyalə İbrahimova bildirib ki, çəki ala bilməyən şəxslər ilk növbədə problemin nə vaxtdan başladığına, qidalanma vərdişlərinə və əlavə əlamətlərin olub-olmamasına diqqət yetirməlidirlər. Əgər insan uzun müddətdir çəki ala bilmirsə, xüsusilə də əvvəlki çəkisini itirirsə, bunu adi hal kimi qəbul etməməli və həkimə müraciət etməlidir.

Mütəxəssisə görə, müayinənin məqsədi yalnız insanın niyə kökəlmədiyini müəyyənləşdirmək deyil, eyni zamanda mümkün xəstəlikləri vaxtında aşkar etməkdir. Həkim şəxsin şikayətlərini, qidalanma rejimini, çəki tarixçəsini və digər əlamətlərini qiymətləndirərək ehtiyac olduqda qan analizləri, qalxanabənzər vəzin fəaliyyətinin yoxlanılması, qlükoza ölçümü və həzm sistemi ilə bağlı müayinələr təyin edə bilər. Bütün analizlərin hər kəs üçün eyni qaydada aparılması tələb olunmur; müayinələr fərdi vəziyyətə uyğun seçilir.

Çəki almaq istəyən şəxslər isə bunu sağlam və tədricən etməyə çalışmalıdırlar. Yalnız yüksək kalorili, lakin qida dəyəri aşağı olan məhsullarla qidalanmaq düzgün yanaşma deyil. Rasionda zülal mənbələrinə, sağlam yağlara, tam taxıllara, tərəvəzlərə, meyvələrə və digər qida qruplarına yer verilməsi vacibdir. Qidalanmanın fərdi ehtiyaclara uyğun planlaşdırılması, müntəzəm yemək rejimi və uyğun fiziki aktivlik də sağlam çəki artımına kömək edə bilər.

Həkimlərin əsas tövsiyəsi budur ki, insanın sağlamlığı yalnız tərəzidəki rəqəmlə qiymətləndirilməməlidir. Hər kəsin bədən quruluşu və enerji ehtiyacı fərqli olsa da, səbəbi bilinməyən çəki itkisi və ya uzun müddət çəki ala bilməmək diqqət tələb edir. Xüsusilə sürətli arıqlama, davamlı halsızlıq, ürək döyüntülərinin artması, həddindən artıq susuzluq və ya uzunmüddətli həzm problemləri varsa, tibbi müayinəni gecikdirmək olmaz.

Xəyalə İbrahimova vurğulayıb ki, sağlam şəkildə çəki almaq da çəki azaltmaq qədər diqqət tələb edən prosesdir. Əsas məqsəd sadəcə tərəzidəki rəqəmi artırmaq deyil, çəki artımına mane olan səbəbi müəyyənləşdirmək, varsa xəstəliyi müalicə etmək və orqanizmin ehtiyaclarına uyğun qidalanma rejimi formalaşdırmaqdır.

Nigar

Həmçinin oxuyun

Maaş artımı ilə bağlı TARİX AÇIQLANDI

Paşinyan Ermənistanı “forpost” adlandırdı: Bəs sülh sazişinin imzalanmasına nə mane olur? 

Məkkə Sazişi Azərbaycana nə VERƏCƏK? -AÇIQLAMA

Putin AÇIQLADI: Azərbaycan və Rusiya arasında yeni əməkdaşlıq nədən ibarət olacaq?