Qaynar xətt:

(+99450) 247 90 86

Alkoqol, siqaret və piylənmə qaraciyər xərçəngi riskini artırır – Həkimdən xəbərdarlıq  

Alkoqol, siqaret və piylənmə qaraciyər xərçəngi riskini artırır – Həkimdən xəbərdarlıq  

TİBB

269

28.10.2026, 20:16

Google
Xəbərlərimizi Google-da izləyin
Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun
Abunə ol

Qaraciyər xərçəngi uzun müddət heç bir aşkar əlamət vermədən inkişaf edə bilən və gec aşkarlandıqda müalicəsi çətinləşən xəstəliklərdən biridir. Bu xəstəliyin yaranmasında qaraciyərin xroniki zədələnməsi, virus hepatitləri, piylənmə, şəkərli diabet və zərərli vərdişlər mühüm rol oynayır. Xüsusilə, qaraciyərdə uzun illər davam edən iltihabi proseslər və toxuma zədələnmələri zamanla ciddi fəsadlara gətirib çıxara bilər. Bir çox insan qaraciyər xəstəliklərinin yalnız alkoqol qəbulu ilə əlaqəli olduğunu düşünsə də, mütəxəssislər artıq çəkinin, metabolik pozuntuların və bəzi virus infeksiyalarının da bu orqanın sağlamlığı üçün ciddi təhlükə yaratdığını bildirirlər. Risk faktorlarının vaxtında müəyyənləşdirilməsi, müayinələrin gecikdirilməməsi və qaraciyər xəstəliklərinin nəzarətdə saxlanılması ağır fəsadların qarşısının alınması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Qastroenteroloq-hepatoloq Ziya İmanov Oxu24.com-a açıqlamasında qaraciyər xərçənginin yaranma səbəbləri, xəstəliyin inkişafında rol oynayan risk faktorları və vaxtında müayinənin əhəmiyyəti barədə danışıb.

Həkimin sözlərinə görə, qaraciyər xərçənginin yaranmasında əsas risk faktorlarından biri qaraciyər sirrozudur. Sirroz qaraciyər toxumasının uzun müddət ərzində zədələnməsi nəticəsində normal hüceyrələrin tədricən çapıq toxuması ilə əvəzlənməsi və orqanın quruluşunun pozulması ilə xarakterizə olunur. Bu vəziyyət qaraciyərin normal fəaliyyətinə mane olmaqla yanaşı, qaraciyər xərçənginin, xüsusilə də hepatosellülar karsinomanın yaranma ehtimalını artırır.

Ziya İmanov qeyd edib ki, qaraciyər sirrozunun ən mühüm səbəbləri arasında hepatit B və hepatit C virusları, eləcə də qaraciyərin piylənməsi ilə əlaqəli xəstəliklər yer alır. Bu xəstəliklər müxtəlif mexanizmlərlə qaraciyər hüceyrələrinə zərər verir. Zədələnmə uzun müddət davam etdikdə qaraciyərdə iltihab, toxuma dəyişiklikləri və fibroz yarana, bəzi hallarda isə proses sirroz mərhələsinə qədər irəliləyə bilər.Hepatit B və hepatit C qaraciyərin xroniki xəstəliklərinin geniş yayılmış səbəblərindəndir. Bu viruslarla yoluxmuş bəzi insanlarda xəstəlik uzun müddət ciddi əlamətlər olmadan davam edə bilər. Şəxs özünü yaxşı hiss etsə də, qaraciyərdə zədələnmə prosesi gedə bilər. Xroniki virus hepatitləri müalicə və tibbi nəzarət olmadan davam etdikdə sirroz və qaraciyər xərçəngi riskini artıra bilər. Hepatit B virusu ilə əlaqəli qaraciyər xərçəngi isə bəzi hallarda sirroz inkişaf etmədən də yarana bilər.

Həkim bildirib ki, qaraciyərin piylənməsi də hazırda xüsusi diqqət tələb edən problemlərdən biridir. Bu vəziyyət daha çox artıq çəkisi və piylənməsi olan, şəkərli diabetdən əziyyət çəkən, insulin müqaviməti və digər metabolik pozuntuları olan insanlarda müşahidə edilir. Qaraciyər hüceyrələrində həddindən artıq piy toplanması bəzi insanlarda iltihaba və toxuma zədələnməsinə səbəb olur. Proses davam etdikcə qaraciyərdə fibroz, daha ağır hallarda isə sirroz inkişaf edə bilər.

Ziya İmanovun sözlərinə görə, qaraciyərin piylənməsini yalnız artıq çəki ilə əlaqələndirmək də düzgün deyil. Bəzi insanlarda bir neçə risk faktoru eyni vaxtda mövcud olur. Məsələn, piylənmə, şəkərli diabet, yüksək qan şəkəri, qan yağlarının pozulması və fiziki hərəkətsizlik qaraciyərin sağlamlığına mənfi təsir göstərə bilər. Bu amillərin birlikdə olması xəstəliyin irəliləməsi ehtimalını artıra bilər. Buna görə də metabolik problemləri olan şəxslərin qaraciyər sağlamlığına diqqət yetirməsi vacibdir.

Həkim vurğulayıb ki, qaraciyər xərçənginin yaranması üçün mütləq sirrozun inkişaf etməsi şərt deyil. Qaraciyər xərçəngi hallarının bir hissəsi sirroz olmayan şəxslərdə də qeydə alınır. Xüsusilə, xroniki hepatit B infeksiyası kimi bəzi risk faktorları sirroz olmadan da xərçəngin inkişafına şərait yarada bilər. Qaraciyərin piylənməsi və onunla əlaqəli metabolik xəstəliklər də qaraciyər xərçəngi riskinin artması ilə əlaqələndirilir. Bununla belə, qaraciyər piylənməsi olan hər bir insanda xərçəng yaranacağı qənaətinə gəlmək olmaz. Risk fərdi vəziyyətdən, qaraciyərin zədələnmə dərəcəsindən və yanaşı xəstəliklərdən asılıdır.Qaraciyər xərçənginin yaranma ehtimalını artıran digər amillər arasında alkoqol qəbulu da mühüm yer tutur. Alkoqolun müntəzəm və yüksək miqdarda qəbulu qaraciyər hüceyrələrinə zərər verə, xroniki iltihaba və sirroza səbəb ola bilər. Sirrozun inkişaf etməsi isə qaraciyər xərçəngi riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Bu səbəbdən alkoqol qəbulunun məhdudlaşdırılması, xüsusilə də qaraciyər xəstəliyi olan şəxslərdə həkimin tövsiyələrinə əməl edilməsi vacibdir.Siqaret çəkmək də qaraciyər xərçəngi ilə əlaqələndirilən risk faktorları sırasındadır. Tütün tüstüsündəki zərərli maddələr orqanizmə müxtəlif yollarla təsir edir və bir sıra xərçəng növlərinin yaranma ehtimalını artırır. Siqaretin alkoqol qəbulu, piylənmə və digər risk faktorları ilə birlikdə mövcud olması sağlamlıq üçün əlavə təhlükə yarada bilər. Buna görə də tütündən imtina yalnız ağciyər və ürək-damar xəstəliklərinin deyil, ümumi sağlamlıq risklərinin azaldılması baxımından da əhəmiyyətlidir.

Ziya İmanov diqqətə çatdırıb ki, piylənmə yalnız qaraciyər xəstəlikləri ilə məhdudlaşmır. Artıq çəki və piylənmə bəzi digər xərçəng növlərinin, eləcə də şəkərli diabet və ürək-damar xəstəliklərinin yaranma ehtimalını da artıra bilər. Xüsusilə, qarın nahiyəsində piylənmə, fiziki hərəkətsizlik və metabolik pozuntular bir sıra xroniki xəstəliklərin inkişafına şərait yaradır. Sağlam qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik və bədən çəkisinin nəzarətdə saxlanılması bu risklərin azaldılmasına kömək edə bilər.

Həkimin sözlərinə görə, qaraciyər xəstəliklərinin vaxtında aşkarlanması və nəzarətdə saxlanılması qaraciyər xərçəngi riskinin idarə olunmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bunun üçün yalnız qaraciyər fermentlərinin analizini verməklə kifayətlənmək olmaz. Alanin aminotransferaza (ALT) və aspartat aminotransferaza (AST) kimi göstəricilər qaraciyərin zədələnməsi barədə məlumat verə bilər, lakin bu analizlərin normal olması qaraciyərdə ciddi xəstəliyin olmadığını tam şəkildə sübut etmir. Müayinələrin həcmi şəxsin şikayətlərinə, risk faktorlarına və tibbi tarixçəsinə uyğun müəyyənləşdirilməlidir.Qaraciyərin ultrasəs müayinəsi də bəzi xəstəliklərin aşkarlanmasında istifadə olunur. Bununla yanaşı, həkim zərurət yarandıqda əlavə qan analizləri, virus hepatitlərinə dair testlər və qaraciyərdə fibrozun dərəcəsini qiymətləndirən müayinələr təyin edə bilər. Qaraciyər sirrozu və ya müəyyən xroniki hepatitlər səbəbindən qaraciyər xərçəngi riski yüksək olan şəxslərə müntəzəm nəzarət, o cümlədən adətən altı aydan bir ultrasəs müayinəsi tövsiyə oluna bilər. Konkret nəzarət planı xəstənin vəziyyətinə və həkimin qiymətləndirməsinə əsasən müəyyənləşdirilir.

Ziya İmanovun sözlərinə görə, qaraciyər xəstəliyi olan şəxslər özbaşına müalicə aparmaq əvəzinə mütəxəssisə müraciət etməlidirlər. Erkən mərhələdə müəyyənləşdirilən bəzi qaraciyər xəstəliklərinin inkişafını ləngitmək, səbəb olan amilləri aradan qaldırmaq və ağırlaşma ehtimalını azaltmaq mümkündür. Məsələn, virus hepatitlərinin vaxtında diaqnostikası və uyğun müalicəsi, metabolik pozuntuların nəzarətdə saxlanılması, bədən çəkisinin azaldılması və alkoqoldan uzaq durulması qaraciyərin qorunmasına kömək edə bilər.Qaraciyər xərçəngi uzun müddət əlamətsiz inkişaf edə bildiyindən yalnız ağrı və ya digər şikayətlər yarandıqdan sonra müayinəyə getmək düzgün yanaşma deyil. Xüsusilə, xroniki hepatit, sirroz, qaraciyər piylənməsi və şəkərli diabet kimi problemləri olan şəxslər həkim məsləhəti ilə mütəmadi nəzarətdə qalmalıdırlar. Səbəbsiz çəki itkisi, iştahanın azalması, qarında şişkinlik, sarılıq və ya davamlı halsızlıq kimi əlamətlər yarandıqda isə tibbi qiymətləndirmə gecikdirilməməlidir.

Beləliklə, qaraciyər xərçənginin yaranmasında tək bir səbəb deyil, bir-biri ilə əlaqəli bir sıra amillər rol oynayır. Virus hepatitləri, qaraciyər sirrozu, piylənmə, şəkərli diabet, alkoqol və siqaret istifadəsi bu risklər arasında xüsusi yer tutur. Sağlam həyat tərzi, risk faktorlarının vaxtında müəyyənləşdirilməsi və müntəzəm tibbi nəzarət qaraciyər xəstəliklərinin ağırlaşma ehtimalını azaltmaq üçün vacib addımlardır.

Nigar

Salyanda avtomobil piyadanı vuraraq öldürüb 

21:11 / 17 Noyabr 2026

KRİMİNAL KRİMİNAL

Salyanda avtomobil piyadanı vuraraq öldürüb 

128

0
Böyük Britaniya Ukraynaya 1000-dən çox hava hücumundan müdafiə raketi verəcək

20:45 / 17 Noyabr 2026

DÜNYA DÜNYA

Böyük Britaniya Ukraynaya 1000-dən çox hava hücumundan müdafiə raketi verəcək

130

0
2027-ci ildə sosial ödənişlər artırılacaq: Büdcədən əhaliyə nə qədər vəsait ayrılır? — İqtisadçı AÇIQLADI  

20:39 / 17 Noyabr 2026

CƏMİYYƏT CƏMİYYƏT

2027-ci ildə sosial ödənişlər artırılacaq: Büdcədən əhaliyə nə qədər vəsait ayrılır? — İqtisadçı AÇIQLADI  

153

0
 Şantaj yolu ilə pul və ya əmlak tələb edənləri hansı cəza gözləyir? – VƏKİLDƏN AÇIQLAMA  

20:23 / 17 Noyabr 2026

CƏMİYYƏT CƏMİYYƏT

 Şantaj yolu ilə pul və ya əmlak tələb edənləri hansı cəza gözləyir? – VƏKİLDƏN AÇIQLAMA  

133

0
Xolesterinin yüksək olduğunu göstərən 5 əlamət: Bəziləri göz ətrafında, bəziləri isə dəridə üzə çıxır – KARDİOLOQ DANIŞDI  

20:12 / 17 Noyabr 2026

TİBB TİBB

Xolesterinin yüksək olduğunu göstərən 5 əlamət: Bəziləri göz ətrafında, bəziləri isə dəridə üzə çıxır – KARDİOLOQ DANIŞDI  

155

0
Samuxda minik maşını aşıb, xəsarət alanlar var 

19:59 / 17 Noyabr 2026

KRİMİNAL KRİMİNAL

Samuxda minik maşını aşıb, xəsarət alanlar var 

147

0
Bakıda ögey qardaşı 23 yaşlı qadını bıçaqlayaraq öldürüb

19:51 / 17 Noyabr 2026

KRİMİNAL KRİMİNAL

Bakıda ögey qardaşı 23 yaşlı qadını bıçaqlayaraq öldürüb

149

0
Ölümdən sonra yaşamaq: bir insanın orqanları neçə həyata ümid ola bilər? -  TƏHLİL

19:40 / 17 Noyabr 2026

CƏMİYYƏT CƏMİYYƏT

Ölümdən sonra yaşamaq: bir insanın orqanları neçə həyata ümid ola bilər? -  TƏHLİL

254

0
Bakı-London münasibətlərində yeni dövr: Strateji Tərəfdaşlıq Bəyannaməsi nələr vəd edir? — AÇIQLAMA  

19:39 / 17 Noyabr 2026

SİYASƏT SİYASƏT

Bakı-London münasibətlərində yeni dövr: Strateji Tərəfdaşlıq Bəyannaməsi nələr vəd edir? — AÇIQLAMA  

141

0
Tələbə VƏFAT ETDİ -FOTO

19:28 / 17 Noyabr 2026

CƏMİYYƏT CƏMİYYƏT

Tələbə VƏFAT ETDİ -FOTO

1077

0
Sığorta ödənişindən imtina halları nədən qaynaqlanır? – Mütəxəssis İZAH EDİR  

19:21 / 17 Noyabr 2026

CƏMİYYƏT CƏMİYYƏT

Sığorta ödənişindən imtina halları nədən qaynaqlanır? – Mütəxəssis İZAH EDİR  

140

0
Sülhün əsas açarı: Delimitasiya və anklavlar prosesi ləngidə bilərmi? – ŞƏRH  

19:14 / 17 Noyabr 2026

SİYASƏT SİYASƏT

Sülhün əsas açarı: Delimitasiya və anklavlar prosesi ləngidə bilərmi? – ŞƏRH  

145

0